Nuk është shumë, por shtresa e ozonit është gjithçka që ekziston midis jush dhe UV-së (rrezatimin ultravjollcë).
Siç thonë Kombet e Bashkuara, "nëse do të mund ta çonim të gjithë shtresën e ozonit në nivelin e detit, ajo do të ishte vetëm rreth 3 mm [0,118 inç] e trashë. Kjo është ajo që na mbron nga rrezatimi i dëmshëm ultravjollcë."
Kjo me të vërtetë nuk është shumë, apo jo, vetëm 3 mm mbrojtje? Ju as nuk mund ta shihni atë.
Dhe në disa rajone të stratosferës, ozoni është aq i varfër saqë ne i referohemi një "vrime të ozonit". Në fakt, ne e dimë për dekada që shtresa e ozonit është vetë nën kërcënim dhe ka nevojë për mbrojtjen tonë.
OKB-ja ka punuar për të riparuar vrimën për tre dekada nëpërmjet traktateve ndërkombëtare si Protokolli i Montrealit mbi Substancat që Hollojnë Shtresën e Ozonit.
Sipas meteorologëve në Administratën Kombëtare të Oqeanit dhe Atmosferës me bazë në SHBA, në fillim të vitit 2022, sasia e materialeve vrasëse të ozonit në stratosferën tonë kishte rënë me 50% në nivelet e fundit që ishin parë përpara se vrima e ozonit të bëhej problem.
Por ne kemi ende një rrugë për të bërë para se shtresa e ozonit të jetë shëruar. Këtu është udhëzuesi ynë i shkurtër për atë që duhet të dini për ozonin tonë shumë të çmuar.
Çfarë është shtresa e ozonit?
Ozoni është një molekulë, e përbërë nga tre atome oksigjeni (O3). Molekulat e ozonit ndodhin natyrshëm në atmosferën e sipërme, të njohur si stratosferë dhe formojnë një shtresë gazi. Kjo shtresë gazi mbron jetën në Tokë duke filtruar disa (por jo të gjithë) rrezatimin ultravjollcë të diellit.
Ozoni krijohet gjithashtu nga reaksionet kimike midis ndotësve të ajrit dhe emetimeve të tjera në atmosferën e poshtme, troposferë.
Ndërsa ozoni na siguron një mburojë mbrojtëse në stratosferë, kontakti i drejtpërdrejtë në troposferë mund të jetë i dëmshëm për bimët, kafshët dhe njerëzit.
LEXO: Sot është Dita Ndërkombëtare e Mbrojtjes së Shtresës së Ozonit
Pra, cili është problemi me rrezatimin ultravjollcë (UV)?
Shpesh thuhet se kemi nevojë për shtresën e ozonit për të ndaluar rrezatimin UV të "sterilizojë" sipërfaqen e Tokës.
Ne e dimë se rrezet e diellit kanë fuqinë për të sterilizuar gjërat dhe kjo mund të jetë e mirë, mendoni për tharjen tuaj pas larjes në një ditë të nxehtë vere. Por ajo që me të vërtetë duam të themi është se rrezatimi UV mund të vrasë.
Ekzistojnë tre lloje të rrezatimit UV: A, B dhe C.
Shtresa e ozonit dhe atmosfera thithin të gjithë UVC, forma më energjike e rrezatimit UV dhe pak UVB. UVA nuk absorbohet nga shtresa e ozonit dhe arrin në sipërfaqen e Tokës në tërësi.
Njerëzit kanë nevojë për rrezatim UVB për të gjeneruar vitaminë D, e cila është e mirë për njerëzit në doza të përshtatshme. Por shumë UVB dhe UVA mund të shkaktojnë sëmundje serioze, si kanceri i lëkurës, katarakti, shtypja e sistemit imunitar dhe plakja e parakohshme e lëkurës. Një tepricë e UV-së është gjithashtu e lidhur me rendimentet e reduktuara të të korrave dhe efektet negative në zinxhirin ushqimor detar.
Çfarë e shkakton varfërimin e ozonit?
Në një masë të madhe, njerëzit shkaktojnë varfërim të ozonit përmes përdorimit tonë të "substancave që shkatërrojnë ozonin" (ODS).
Gaze të tilla si klorofluorokarbonet (CFCs), halonet, CH3CCl3 (kloroform metil), CCI4 (tetraklorur karboni), hidroklorofluorkarbonet (HCFCs) dhe metil bromidi shkatërrojnë shtresën e ozonit.
Këto substanca mund të gjenden në frigoriferë, kondicionerë, aerosole, tretës dhe pesticide.
Ato hollojnë shtresën e ozonit duke lëshuar atome të klorit dhe bromit, të cilat degradojnë molekulat e ozonit në stratosferë.
Shkencëtarët paralajmërojnë se "substancat shumë jetëshkurtër" (VSLS) kërcënojnë gjithashtu shtresën e ozonit. VSLS-të ndodhin natyrshëm në jetën detare, midis algave të detit dhe fitoplanktonit. Por ne gjithashtu prodhojmë VSLS të prodhuara nga njeriu, si diklormetani.
Vrima e ozonit, nuk është vërtet një vrimë, apo jo?
Jo, në mënyrë rigoroze, nuk ka asnjë "vrimë" të ozonit, përkundrazi, ekziston një rajon i "ozonit jashtëzakonisht të varfëruar mbi Antarktik". Gjithashtu referohet si një "hollim dramatik" i ozonit, i cili shfaqet gjatë pranverës në hemisferën jugore (gusht-tetor).
Ka "mini-vrima" dhe devijime të tjera në hemisferën veriore, gjithashtu.
A do të shërohet ndonjëherë plotësisht shtresa e ozonit?
Shkencëtarët thonë se e ardhmja duket e mirë për shtresën e ozonit. Mund të rikuperohet në nivelet e para vitit 1980 gjatë 50 viteve të ardhshme diku midis 2050 dhe 2065 nëse i përmbahemi synimeve të përcaktuara në traktatet ndërkombëtare.
Konventa e Vjenës dhe Protokolli i Montrealit, për shembull, u bënë traktatet e para në historinë e OKB-së që arritën ratifikimin universal më 16 shtator 2009. Dhe 16 shtatori tani njihet zakonisht si Dita Botërore e Ozonit, ose Dita Ndërkombëtare për Ruajtjen të Shtresës së Ozonit./Motilokal.com
