Vjeshta është njëra nga katër stinët e vitit. Me fillimin e vjeshtës fillojnë të bien temperaturat, të bëhet me ftohtë dhe ditët janë më të shkurtra, gjethet kthehen në portokalli dhe kafe, kafenetë fillojnë të shërbejnë pijet e tyre sezonale.

Ekuinoksi i shtatorit, i njohur si i vjeshtës, shënon fundin e verës dhe fillimin e vjeshtës në hemisferën veriore. Sidoqoftë, kalendari meteorologjik shënon fillimin e vjeshtës në një datë krejt ndryshe.

Sipas stinës astronomike, data e fillimit të vjeshtës mund të ndryshojë çdo vit. Dita e fillimit të vjeshtës shënohet nga pozicioni i ekuinoksit të vjeshtës.

Në një moment, dielli do të kalojë direkt mbi ekuatorin e Tokës dhe dita do të zgjasë për aq kohë sa nata. Kjo ditë njihet si Ekuinoksi vjeshtës.

Sot me 23 shtator 2022 në hemisferën veriore të planetit Tokë, fillon stina e vjeshtës apo ekuinoksi vjeshtor.

Ndërsa dimri fillon në datën e solsticës së dimrit nën stinën astronomike, i cili do të ndodhë më 21 dhjetor 2022.

Në hemisferën jugore, megjithatë, fillon pranvera. Në ditën e ekuinoksit, dita dhe nata zgjasin saktësisht 12 orë, duke justifikuar emrin e ngjarjes astronomike e cila buron nga fjalët latine "aequus" (e barabartë), dhe "nox" (natë).

Data e ekuinoksit të vjeshtës nuk është gjithmonë e njëjtë, por ajo lëkundet midis 21 dhe 24 shtatorit: "ky fenomen është i lidhur me mekanizmin e viteve të brishtë, i cili na kujton se nën strukturën e kalendarit", është lëvizja e Tokës e cila padyshim nuk kërkon saktësisht 365 ditë për të orbituar Diellin, por një fraksion më shumë. Për këtë arsye, çdo 4 vjet në kalendar, një ditë shtohet në muajin shkurt.

Si funksionojnë saktësisht stinët?

Në shumicën e kulturave, duke përfshirë të gjitha vendet perëndimore, viti zakonisht ndahet në katër stinë:

Pranvera

Vera

Vjeshta

Dimri

Meqenëse viti ka 12 muaj, çdo sezon zgjat rreth tre muaj. Sidoqoftë, datat kur fillojnë dhe mbarojnë stinët ndryshojnë në varësi të kujt pyesni. Dy metoda përdoren më së shpeshti për të përcaktuar datat e stinëve: përkufizimi astronomik dhe përkufizimi meteorologjik.

Stinët astronomikë

Përkufizimi astronomik përdor datat e ekuinokseve dhe solsticeve për të shënuar fillimin dhe fundin e stinëve:

Pranvera fillon në ekuinoksin pranveror;

Vera fillon në solsticin e verës;

Vjeshta fillon në ekuinoksin e vjeshtës; dhe

Dimri fillon në solsticin e dimrit.

Çfarë janë ekuinokset dhe solsticet?

Fillimi i çdo sezoni shënon fundin e stinës.

Për shkak se koha e ekuinokseve dhe solsticeve ndryshojnë çdo vit, gjatësia e stinëve astronomike brenda një viti dhe midis viteve gjithashtu ndryshon.

Stinët meteorologjike

Sipas përcaktimit meteorologjik, stinët fillojnë në ditën e parë të muajve që përfshijnë ekuinokset dhe solsticet. Në hemisferën veriore, për shembull,

• pranvera zgjat nga 1 mars deri më 31 maj;
• vera zgjat nga 1 qershori deri më 31 gusht;
• vjeshta zgjat nga 1 shtatori deri më 30 nëntor; dhe
• dimri zgjat nga 1 dhjetori deri më 28 shkurt (29 shkurt në një vit të brishtë).

Anët e kundërta - stinët e kundërta

Stinët në hemisferën jugore janë të kundërta me ato në hemisferën veriore. Për shembull, sipas përkufizimit të stinëve astronomike, solstici i qershorit shënon fillimin e verës në hemisferën veriore, por është fillimi i dimrit në hemisferën jugore. I njëjti rregull vlen edhe për stinët e tjera.

Stinët meteorologjike në hemisferën jugore janë gjithashtu të kundërta me ato në hemisferën veriore:

• pranvera fillon më 1 shtator dhe përfundon më 30 nëntor;
• vera fillon më 1 dhjetor dhe përfundon më 28 shkurt (29 shkurt në një vit të brishtë);
• vjeshta (vjeshta) fillon më 1 mars dhe përfundon më 31 maj; dhe
• dimri fillon më 1 qershor dhe përfundon më 31 gusht;

Vende të ndryshme, stinë të ndryshme

Pyetja se cili përkufizim të përdoret ndan vendet dhe rajonet anembanë botës. Për shembull, Australia dhe Zelanda e Re përdorin përkufizimin meteorologjik, kështu që pranvera fillon më 1 shtator të çdo viti. Në shumë vende të tjera, të dy përkufizimet përdoren, në varësi të kontekstit.

Në Irlandë, Dita e Shën Brigidës më 1 shkurt shpesh mendohet se shënon fillimin e pranverës në sistemin e kalendarit të lashtë kelt. Disa kultura, veçanërisht ato në Azinë Jugore kanë kalendarë që e ndajnë vitin në gjashtë stinë, në vend të katër stinëve që shumica prej nesh i njohim.

Në Finlandë dhe Suedi, datat e stinëve nuk bazohen fare në kalendar, por në temperatura. Kjo do të thotë që stinët brenda çdo qarku fillojnë dhe mbarojnë në data të ndryshme, në varësi të rajoneve dhe klimës së tyre.

Në Islandë, dita e parë e verës, një festë kombëtare, bie të enjten e parë pas 18 prillit./Motilokal.com