Që nga fundi i shtatorit, Koreja e Veriut ka nisur një sërë testesh raketash balistike si pjesë e asaj që ekspertët besojnë se është një program për të zhvilluar të ashtuquajturat armë bërthamore taktike. Nëse shteti i izoluar do të kalonte përtej testimit të raketave në testimin e kokave aktuale bërthamore, siç parashikojnë disa analistë, kjo jo vetëm që do të rriste tensionet politike, por gjithashtu do të përbënte një kërcënim të rëndësishëm mjedisor.

Në të kaluarën, vende të tilla si Shtetet e Bashkuara, ish-Bashkimi Sovjetik dhe Mbretëria e Bashkuar testuan armët e tyre bërthamore në atmosferë të hapur dhe në det, rreth ishujve të Paqësorit, shkretëtirës australiane, kontinentit të SHBA-së, pjesëve të largëta të BRSS dhe vende të tjera. Këto teste lanë peizazhe të kontaminuara dhe përhapën retë e tyre radioaktive shumë larg.

Falë traktateve globale, testet bërthamore u zhvendosën kryesisht nën tokë pas vitit 1963, një skenar paksa i preferuar për mjedisin. Dhe që nga një ndalim testimi i vitit 1996, vetëm India, Pakistani dhe Koreja e Veriut kanë testuar armë.

Koreja e Veriut është i vetmi vend që dihet se ka kryer teste në shekullin e 21-të.

Ndikimi i testimit bërthamor tek gjitarët

"Trashëgimia e testimit të armëve bërthamore ka qenë absolutisht katastrofike për njerëzit dhe për mjedisin", tha Alicia Sanders, koordinatore e hulumtimit të politikave në Fushata Ndërkombëtare për Shfuqizimin e Armëve Bërthamore.

Një nga pasojat unike për mjedisin, shtoi ajo, "është se ai zgjat në thelb përgjithmonë".

Duke lënë mënjanë zhvillimin e kërkuar për vendosjen e vendeve të testimit, efektet e para të mëdha ndihen në mikrosekonda pas shpërthimit.

Një dokument i vitit 2015 mbi ndikimin mjedisor të veprimeve ushtarake zbuloi se shpërthimet bërthamore përfaqësojnë një kërcënim ekstrem për biodiversitetin lokal.

Energjia masive e lëshuar në emetimin termik nga shpërthimi që përfshin dritën dhe nxehtësinë vret çdo organizëm aq të pafat sa të jetë afër epiqendrës. Në varësi të rendimentit të bombës, edhe organizmat disa kilometra larg përballen me temperatura vdekjeprurëse. Ajo që mbetet është një rrëmujë e djegur.

Efekti i goditjes termike tek kafshët nuk është studiuar mirë, por njerëzit përballen me djegie serioze, të rrezikshme për jetën edhe disa kilometra larg, në varësi të fuqisë së bombës. Një efekt i ngjashëm supozohet për gjitarët e tjerë. Ata vuajnë edhe nga presioni i shpërthimit, i cili shkakton dëmtim të mushkërive dhe hemorragji.

Dhe kafshët që nuk vriten menjëherë kanë më shumë gjasa të vdesin nga infeksionet në ditët dhe javët pas shpërthimit, duke çuar në një ngjarje të lokalizuar të vdekjes, zbuloi rishikimi i vitit 2015.

Krateri dhe mbeturinat pas një shpërthimi nëntokësor të një pajisje bërthamore në Indi

Ndikimi mbi bimët, zogjtë dhe jetën detare

Bimët gjithashtu nuk kursehen nga efektet e një shpërthimi bërthamor. Forca e madhe zhvesh pemët nga gjethja e tyre, prish degët dhe shkul bimësinë.

Ndërkohë për peshqit, ndikimi është i ngjashëm me atë të një shpërthimi jo bërthamor, por në një shkallë shumë më të madhe. Testet e SHBA-së në Alaskë dhe ato të Francës në Polinezinë Franceze në fund të viteve 1960 dhe në fillim të viteve 70 u shoqëruan me ngordhje në shkallë të gjerë të peshqve, pasi fshikëzat e tyre të notit të mbushura me gaz u çanë.

Gjitarët detarë dhe zogjtë zhytës vuajtën në mënyrë të ngjashme, tregoi analiza pas vdekjes. Megjithatë, jovertebrorët detarë dukej se ishin më rezistent ndaj valëve të presionit pasi nuk kishin organe që përmbajnë gaz, sipas studimeve të mbrojtjes në atë kohë.

Ndikimet afatgjata mjedisore

Gjatë Luftës së Ftohtë, Shtetet e Bashkuara shpërthyen shumë armë bërthamore në testet atmosferike në Paqësor. Ishuj të tërë u dogjën dhe shumë prej tyre janë ende të pabanueshëm. Banorët vendas u detyruan të largohen. Një studim i vitit 2019 zbuloi se disa nga zonat e prekura kishin nivele rrezatimi 1000 herë më të larta se ato të gjetura në Çernobil dhe Fukushima.

Pasojat e rëndësishme afatgjata mjedisore të testimit bërthamor janë ndotja e tokës sipërfaqësore dhe ujërave nëntokësore, shqetësimet e tokës në formën e kratereve ose maleve pjesërisht të shembur, si në rastin e vendit të testimit të Koresë së Veriut dhe shtimi i radionuklideve në sedimentet në shtratin e detit.

Peizazhi rreth zonës së testimit të Nevadës është i mbushur me kratere gjigante

Testet bërthamore atmosferike përhapin radionuklide, grimca të paqëndrueshme që lëshojnë rrezatim ndërsa shpërbëhen shumë e gjerë, duke ndotur sipërfaqen e tokës.

Por edhe në testimin nëntokësor, kushtet e presionit të lartë mund të shtyjnë radionuklidet në atmosferë, një fenomen i njohur si ajrimi, ku ato mund të barten nga erërat dhe të depozitohen shumë larg vendeve të testimit dhe të hyjnë në zinxhirët ushqimorë.

Ankit Panda, një bashkëpunëtor i lartë në programin e politikës bërthamore të Carnegie Endowment for International Peace, thotë se Peniani e ka shmangur deri më tani grackën e shfryrjes.

"Koreanët e Veriut në fakt, të paktën me pesë testet e tyre të fundit bërthamore, kanë qenë shumë efektivë në parandalimin e ajrosjes së radionuklideve", tha ai. "Sepse disa nga këto radionuklide madje mund të ofrojnë sugjerime për materialet specifike që po përdoren në pajisjen bërthamore."

Së paku, testet nëntokësore depozitojnë sasi të mëdha të materialit radioaktiv, i cili do të mbetet atje për miliona vjet. Dëmi afatgjatë ekologjik nga një kontaminim i tillë është i panjohur.

Ndikimi në ujin e pijshëm

Testimi nëntokësor paraqet gjithashtu një kërcënim për rrjedhjen e radionuklideve në ujin e pijshëm.

Studimet në vendin e testimit bërthamor në SHBA pranë Las Vegas zbuluan se disa ndotës të çliruar nga testet bërthamore nëntokësore mund të futen në ujin përreth. Bimët dhe kafshët janë veçanërisht të prirura për të marrë stroncium radioaktiv dhe cezium, të cilat përhapen lehtësisht në ujë.

Me një gjysmë jete prej 30 vjetësh, këto dy radionuklide mund të shkaktojnë probleme shëndetësore në zinxhirin ushqimor për dekada. Një kaçubë e zakonshme në Nju Meksiko, chamisa, ka rrënjë që shtrihen thellë në tokë, duke e sjellë stronciumin përsëri në sipërfaqe pranë zonës së testimit të Los Alamos në Nju Meksiko, nga ku mund të shpërndahet gjerësisht ndërsa gjethet bien, kalbet, dhe ndotin nëntokën e tokës.

"Kafshët do të hanë nga toka e kontaminuar dhe kjo bëhet shumë e rrezikshme. Këto mund të jenë burimet kryesore të ushqimit për njerëzit", tha Sanders i ICAN.

Organizatat si ICAN vazhdojnë të shtyjnë për denuklearizimin e plotë.

Derisa të ndodhë kjo, një faktor që mund të ndihmojë në pastrimin e trashëgimisë së testimit bërthamor është një dispozitë në Traktatin e 2017-ës për Ndalimin e Armëve Bërthamore, i cili kërkon që nënshkruesit të ofrojnë ndihmë për viktimat e armëve bërthamore dhe të fillojnë të korrigjojnë mjediset e kontaminuara. Shtetet duhet të fillojnë vitin e ardhshëm vlerësimet fillestare të dëmit mjedisor dhe ta përdorin atë si bazë për përpjekjet e ardhshme të riparimit.

/DW/Motilokal.com