Jemi mësuar që çdo herë Hënën ta shohim në qiellin e natës. Por pse Hëna është ndonjëherë e dukshme gjatë ditës?

Ne ndonjëherë e shohim Hënën gjatë ditës për të njëjtën arsye që e shohim atë gjatë natës, ajo reflekton dritën nga Dielli dhe afërsia e saj me Tokën e bën atë më të ndritshme se qielli i ditës ose i natës. Pas Diellit, Hëna është deri tani objekti qiellor më i ndritshëm që mund të shohim.

Por Hëna nuk është gjithmonë e dukshme gjatë ditës. Kjo është për shkak të atmosferës së Tokës dhe ciklit orbital të satelitit tonë natyror. Nëse planeti ynë nuk do të kishte atmosferë, Hëna do të ishte e dukshme nga Toka gjatë gjithë kohës. Ndërkohë, fazat e Hënës nënkuptojnë se, kur ajo lëviz midis Tokës dhe diellit si për shembull gjatë Hënës së re, ana e ndriçuar është larg nesh dhe ana e errët e Hënës përballet me Tokën, duke e bërë atë në thelb të padukshme për vëzhguesit e qiellit në Toka.

Në mes të ditës

Grimcat e gazit në atmosferën tonë kryesisht azot dhe oksigjen, shpërndajnë dritën që ka një gjatësi vale të shkurtër, si drita blu dhe vjollcë. Kjo shpërndarje, e cila përfshin thithjen dhe riemetimin e dritës në një drejtim tjetër, i jep Tokës një qiell blu.

Në mënyrë që të jetë e dukshme gjatë ditës, Hëna duhet të kapërcejë dritën e shpërndarë nga dielli, tha për Live Science Edward Guinan, profesor i astronomisë dhe astrofizikës në Universitetin Villanova në Pensilvani. Për dy ose tre ditë rreth Hënës së re, ajo është e padukshme për vëzhguesit në Tokë, pasi pozicioni i saj në qiell do të thotë që drita e shpërndarë e Diellit e kalon Hënën. Por, siç ndodh zakonisht, afërsia relative e Hënës me Tokën është mesatarisht rreth 384,400 kilometra do të thotë se drita që ajo reflekton na duket më e ndritshme sesa objektet që lëshojnë ose reflektojnë dritë të cilat janë më larg, si yjet ose planetët e tjerë.

Sipas Guinan, yjet që janë të dukshëm nga Toka janë një milion miliardë herë më pak të shndritshëm se drita e Diellit dhe miliona herë më të zbehta se ajo e Hënës. Drita e shpërndarë nga Dielli është aq e shndritshme në qiellin tonë, saqë shpeshherë pushton dritën e yjeve gjatë ditës, por jo gjithmonë dritën e reflektuar të Hënës.

Astronomët përdorin shkëlqimin e sipërfaqes si një mënyrë për të matur shkëlqimin e dukshëm të objekteve në qiell, të tilla si galaktikat ose mjegullnajat, duke matur sasinë e dritës që ato lëshojnë nëpër një zonë të qiellit të natës, siç vërehet nga Toka. Meqenëse Hëna është më afër Tokës sesa yjet, shkëlqimi i sipërfaqes së saj është më i madh se shkëlqimi i sipërfaqes së qiellit, shpjegoi Guinan, që do të thotë se ne mund ta shohim lehtësisht atë duke ndriçuar gjatë ditës.

Megjithatë, dukshmëria e Hënës gjatë dritës së ditës ndikohet edhe nga faktorë të tjerë, duke përfshirë stinët, fazën aktuale të Hënës dhe sa i pastër është qielli në një ditë të caktuar.

Hëna është e dukshme gjatë ditës për një mesatare prej 25 ditësh në muaj gjatë gjithë vitit. Pesë ditët e tjera ndodhin rreth fazës së Hënës së re dhe të plotë. Pranë fazës së Hënës së re, është shumë afër Diellit për t'u parë. Kur është afër Hënës së plotë, shihet vetëm natën, sepse Hëna lind në perëndim të diellit dhe perëndon me lindjen e diellit.

"E vetmja ditë që nuk është në qiell me diell për ca kohë është Hëna e plotë", tha Guinan. "Atë ditë dielli perëndon dhe më pas Hëna lind dhe anasjelltas, kështu që kjo është e vetmja ditë ku nuk është atje lart në të njëjtën kohë."

Hëna është mbi horizont për 12 orë në ditë, por pamja e saj mund të mos përkojë gjithmonë me orët e ditës. Në dimër, kur ditët janë më të shkurtra në gjerësinë e mesme gjeografike, për shembull, ka më pak kohë që Hëna të jetë e dukshme gjatë ditës.

Sipas Guinan, koha më e mirë për të parë hënën në dritën e ditës është gjatë tremujorit të parë (një javë pas Hënës së re) dhe tremujorit të tretë (një javë pas Hënës së plotë). Në tremujorin e parë, gjatë pasdites, sateliti ynë natyror mund të shihet duke u ngritur në qiellin lindor. Në tremujorin e tretë do të jetë e dukshme në mëngjes duke perënduar në qiellin perëndimor. Këto faza janë periudhat më të gjata që Hëna është e dukshme me diellin në qiell, për një mesatare prej pesë deri në gjashtë orë në ditë, tha Guinan.

Një tjetër fenomen që ndikon kur Hëna është e dukshme është shkëlqimi i tokës. "Gjatë fazës së gjysmëhënës, kur është afër në kënd me Diellin, ju mund të shihni në fakt pjesën e errët të Hënës, të cilën nuk duhet ta shihni për shkak të dritës së ndriçuar", tha Guinan. Pjesa e errët e Hënës "po merr dritën e reflektuar nga Toka". Koha më e mirë për të vëzhguar këtë fenomen është në fazën e gjysmëhënës, tre ose katër ditë pas Hënës së re.

Për shikuesit amatorë të Hënës, Guinan sugjeroi faqe interneti që përshkruajnë kalendarin hënor, duke treguar se kur Hëna lind dhe perëndon.

/Motilokal.com

Fotografia: Lulzim Demaj