Të dhënat e reja tregojnë se viti 2022 ishte viti i pestë më i nxehtë për Evropën që nga fillimi i regjistrimeve.

Por shkencëtarët po paralajmërojnë se viti 2023 mund të jetë edhe më i ngrohtë.

Çfarë është La Niña?

La Niña është pjesë e një fenomeni klimatik të quajtur sistemi El Niño Jugore Oscillation (ENSO).

Ka dy modele të kundërta El Niño dhe La Niña, që të dyja ndryshojnë ndjeshëm modelet e motit në të gjithë globin.

Vitet e fundit, bota ka qenë në periudha të njëpasnjëshme La Niña, të cilat kanë ulur temperaturat dhe kanë sjellë shira të dendur në Kanada dhe Australi.

Erërat që frynin përgjatë Ekuatorit mbi Oqeanin Paqësor nga Amerika e Jugut në lindje drejt Azisë në perëndim ishin më të forta se normalja.

Këto "erëra lindore" grumbulluan ujë të ngrohtë në brigjet e Azisë, duke ngritur nivelin e sipërfaqes së detit. Në lindje, afër Amerikës, uji i ftohtë rridhte lart në sipërfaqe.

Gjatë El Niño ndodh e kundërta, erërat më të dobëta lindore do të thotë se uji i ngrohtë përhapet përsëri drejt Amerikës dhe më pak ujë i ftohtë ngrihet drejt sipërfaqes.

Fenomeni u vëzhgua për herë të parë nga peshkatari peruan në vitet 1600.

Ata vunë re se ujërat e ngrohta dukej se arrinin kulmin pranë Amerikës në dhjetor dhe e quajtën ngjarjen "El Niño de Navidad", Christ Child në spanjisht.

Si e ndryshojnë motin El Niño dhe La Niña?

Jo çdo ngjarje El Niño ose La Niña është e njëjtë, por shkencëtarët kanë vërejtur disa efekte tipike:

Temperaturat

Temperaturat globale rriten me rreth 0.2 gradë Celsius gjatë një episodi të El Niño dhe bien rreth 0.2 gradë gjatë La Niña.

El Niño do të thotë se uji më i ngrohtë përhapet më tej dhe qëndron më afër sipërfaqes. Kjo lëshon më shumë nxehtësi në atmosferë, duke krijuar ajër më të lagësht dhe më të ngrohtë.

Viti më i nxehtë i regjistruar, 2016, ishte viti i El Niño.

Midis 2020 dhe 2022, hemisfera veriore pati tre episode të La Niña-s me radhë.

Pavarësisht trefishit të La Niña, shërbimi i monitorimit të klimës së BE-së thotë se viti 2022 ishte viti i pestë më i ngrohtë i regjistruar.

Prof. Adam Scaife nga Met Office tha: "Temperatura mesatare globale gjatë tre viteve të fundit ka qenë afër niveleve rekord, por do të kishte qenë edhe më e lartë pa efektet ftohëse të një La Niña të zgjatur".

Një rritje e temperaturës prej 0.2 gradë Celsius do të shtonte rreth 20% rritjes ekzistuese të temperaturës globale nga ndryshimet klimatike.

Met Office pret që La Niña të përfundojë më vonë këtë vit, "duke rritur perspektivën e temperaturave globale edhe më të larta".

Ndryshimet në reshjet

Gjatë ngjarjeve të El Niño, uji më i ngrohtë i shtyn rrymat e forta të ajrit të Paqësorit më tej në jug dhe në lindje.

Kjo sjell mot më të lagësht në shtetet jugore të SHBA-së dhe në Gjirin e Meksikës, ndërsa veriu i SHBA-së dhe Kanadasë mbeten më të thata.

Azia, Australia dhe Afrika Qendrore dhe Jugore zakonisht përjetojnë thatësirë.

Në ngjarjet e La Niña-s shihet e kundërta: thatësira në jug të SHBA-së dhe shira të dendur në Kanada dhe Azi.

Në tetor 2022, Australia përjetoi reshje rekord dhe përmbytje të shkaktuara nga La Niña.

Stuhitë tropikale

La Niña gjithashtu gjeneron më shumë uragane në Atlantik, duke prekur Florida dhe shtete të tjera jugore të SHBA-së, por më pak stuhi tropikale në Paqësor.

E kundërta është e vërtetë me ngjarjet e El Niño.

Sa shpesh ndodhin këto episode?

Episodet e El Niño dhe La Niña zakonisht ndodhin çdo dy deri në shtatë vjet dhe zakonisht zgjasin nëntë deri në 12 muaj.

Ato nuk alternojnë domosdoshmërisht: Ngjarjet e La Niña janë më pak të zakonshme se episodet e El Niño.

Si ndikojnë tek ne këto ngjarje?

Ngjarjet ekstreme të motit të shkaktuara nga El Niño dhe La Niña ndikojnë në infrastrukturën, ushqimin dhe sistemet e energjisë në mbarë botën.

Thatësira në Kanada dhe Azi e shkaktuar nga faza El Niño 2014-16 rezultoi në dështimin e të korrave dhe dëmtoi sigurinë ushqimore të më shumë se 60 milionë njerëzve, sipas Organizatës së OKB-së për Ushqimin dhe Bujqësinë.

Gjatë ngjarjeve të El Niño, më pak ujë i ftohtë ngrihet në sipërfaqe jashtë Amerikës, gjë që sjell më pak lëndë ushqyese nga fundi i oqeanit.

Kjo do të thotë se ka më pak ushqim në dispozicion për speciet detare si kallamarët dhe salmoni, nga ana tjetër duke reduktuar rezervat e peshkut për komunitetet e peshkimit të Amerikës së Jugut.

A po ndikon ndryshimi i klimës në El Niño/La Niña?

Në vitin 2021, shkencëtarët e OKB-së për klimën, IPCC, thanë se ngjarjet ENSO që kanë ndodhur që nga viti 1950 janë më të forta se ato të vëzhguara midis 1850 dhe 1950.

Megjithatë, ai tha gjithashtu se dëshmitë historike si unazat e pemëve, koralet dhe të dhënat e sedimenteve tregojnë se ka pasur ndryshime në frekuencën dhe forcën e këtyre episodeve që nga vitet 1400.

IPCC arriti në përfundimin se nuk ka prova të qarta se ndryshimi i klimës ka ndikuar në ngjarjet e El Niño ose La Niña.

/Motilokal.com