Vargmalet e Ballkanit Perëndimor mbajnë një pjesë të historisë evropiane të bllokuar në kohë. Tani, një rrugë e re ecjeje në distanca të gjata shpreson të ndajë trashëgiminë e kësaj toke që dikur ishte e mbyllur për botën për shkak të një sërë konfliktesh në shekullin e 20-të.
Shtegu i Lartë Scardus “High Scardus” prej 362 kilometrash gjurmon kufijtë e Kosovës, Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut deri në një nga liqenet më të thellë dhe më të vjetër në kontinent. Është një mbretëri e mjegullt e majave të pafundme të gjelbra, të mbushura me kullota me fije përrenjsh. Shumë nga shtigjet e përdorura sot janë ndërtuar fillimisht nga karvanët romakë në shekullin e dytë para Krishtit.
Edhe pse “High Scardus” ka vite në përgatitje, ideja u konceptua në vitin 2016, vetëm tani është krijuar mjaftueshëm për alpinistët. Fazat janë hartuar, shënjuesit janë pikturuar, shtëpizat janë restauruar dhe shtëpitë janë kthyer në bujtina. Ja çfarë duhet të dini.
Shkretëtira e fundit evropiane
Gjatë luftërave Jugosllave të fundit të shekullit të 20-të, vargmalet e Ballkanit Perëndimor siguruan pika strategjike të favorshme ushtarake. Në konfliktin e mëpasshëm të Kosovës (1998-99), minat tokësore ishin të përhapura përgjatë kufirit alpin Kosovë-Shqipëri. Kosova u shpall pa mina tokësore në vitin 2001, por megjithatë, malet ishin larg pamjeve të turistëve.
Shtegu i “High Scardus” përfundon në Liqenin e Ohrit në Maqedoninë e Veriut, ku udhëtarët mund të shohin Kishën e Shën Gjonit në Kaneo, përgjatë bregut.
Dekada më vonë, gjërat po ndryshojnë. “Ne duam që njerëzit ta dinë se, po, Kosova ka një të kaluar të trishtuar dhe të vështirë, por tani po punojmë shumë që të bëhemi destinacion për udhëtarët, për t'i treguar botës natyrën dhe kulturën tonë të mahnitshme”, thotë Taulant Hoxha, i cili ishte një fëmijë në qytetin e Prizrenit gjatë Luftës së Kosovës. Ai tani është bashkëpronar i shërbimit udhëzues malor Super Xplorers dhe ishte i përfshirë në krijimin e “High Scardus”.
Duke kaluar nëpër disa nga malet më pak të vizituara në Evropë, shtegu kalon nëpër gjashtë parqe kombëtare, dy në Maqedoninë e Veriut, një në Kosovë dhe tre në Shqipëri.
“Qëllimi ishte të krijonim ndoshta shtegun më të mirë në botë me vende dhe mjedise të shumta”, thotë Ekrem Hyseni, një menaxher projekti për GIZ, një degë zhvillimi ndërkombëtar i qeverisë gjermane që ndihmoi në zhvillimin e itinerarit.
Rekomandohet të plotësoni të 20 fazat e ecjes me udhërrëfyes, por do të duheshin 20 ditë. Për më tepër, çdo vend lejon vetëm qytetarët vendas të punojnë në shteg, kështu që alpinistët do të duhet të punësojnë drejtues të shumtë gjatë gjithë udhëtimit.
Shtegu fillon në Maqedoninë e Veriut, në shtëpizën malore të Ljubotenit, e restauruar së fundmi, një shtëpizë alpinistësh e viteve 1930, e vendosur në fshatin e vogël Staro Selo. Nga këtu, rruga gjurmon kufirin Kosovar/Maqedonas në malet e Sharrit, përpara se të çojë në Brezovicë, një vendpushim skish që ofron një pamje të epokës socialiste të Kosovës. Alpinistët ndjekin shtigjet e vogla, shpesh të mjegulluara nga malet përgjatë brigjeve veriore të Sharrit.
Rruga vazhdon përmes fushave dhe pllajave deri në majën e malit të Korabit (2764 metra), maja më e lartë e Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, ku barinj gjysmë nomade që ruajnë bagëtinë e tyre nga arinjtë dhe ujqërit vendas ofrojnë strehë.
Përgjatë rrugës, shtëpitë e pritjes si Sabriu dhe Korabi në Shqipëri mirëpresin udhëtarët për të përjetuar zakonet lokale dhe për të provuar pllakat e djathit të deleve të mbytur me barishte dhe rakisë, një raki të ëmbël, pas një darke të përzemërt të stilit familjar.
Faza e fundit i sjell alpinistët përmes Parkut Kombëtar Galicica të Maqedonisë së Veriut në Sveti Naum, një manastir popullor në bregun e liqenit të Ohrit. Rajoni i Ohrit është një nga 28 vendet globalisht që i është dhënë statusi natyror dhe i trashëgimisë së UNESCO-s (për liqenin e tij 1.36 milion-vjeçar dhe Qytetin e Vjetër, një nga vendbanimet më të vjetra njerëzore në botë).
Relikte të tjera të historisë së shekullit të 20-të të Ballkanit Perëndimor mund të gjenden gjithashtu në gjurmë, si bunkerët “bërthamorë” të ish-diktatorit Enver Hoxha në të gjithë Shqipërinë, një mbajtës automatiku në Maqedoninë e Veriut dhe strukturat e braktisura të epokës sovjetike në Kosovë.
Ndërsa “High Scardus” synon të shfaqë xhevahiret e Ballkanit Perëndimor, është po aq një projekt i zhvillimit të qëndrueshëm. Shpresohet se do të shfaqet një ekosistem biznesesh, duke përmirësuar cilësinë e jetës për vendasit dhe duke u dhënë atyre arsye për të qëndruar.
“Shpresojmë që mbi të gjitha, popullata e re ta shohë atdheun e tyre në një perspektivë të re, për të cilën ata mund të jenë me të drejtë krenarë”, thotë Stefan Lieb-Lind, projektuesi kryesor i shtigjeve nga konsulentët e “High Scardus”, Trail Angels.
Ndërtimi i entuziazmit në nivel qeveritar është një proces afatgjatë. Por programet e trajnimit dhe grantet kanë ndihmuar në zhvillimin e akomodimeve përgjatë rrugës dhe kanë ngjallur interes tek aktorët lokalë për të investuar në zonat rurale përreth shtegut.
“[Pas] vitesh planifikimi, zgjedhjes së shtigjeve, bërjes së rrugëve, bisedës me pronarët e shtëpive dhe pronarët e tokave për t'u kthyer në turizëm, tani më në fund duket si realitet”, thotë Lieb-Lind. "High Scardus nuk është më një ide, rrotat janë në lëvizje."
/Motilokal.com
Foto: Taulant Hoxha
