Ligatinat janë ekosisteme, në të cilat uji është faktori kryesor që kontrollon mjedisin dhe jetën e lidhur me bimët dhe kafshët. Një përkufizim i gjerë i ligatinave përfshin ujërat e ëmbla dhe ekosistemet detare dhe bregdetare, të tilla si të gjitha liqenet dhe lumenjtë, akuiferët nëntokësorë, kënetat dhe kënetat, kullotat e lagështa, tokat torfe, oazet, grykëderdhjet, deltat dhe banesat e baticës, mangrove dhe zona të tjera bregdetare, koralet dhe të gjitha vendet e krijuara nga njeriu, si pellgjet e peshkut, orizit, rezervuarët dhe kriporet.

Këto toka janë kritike për njerëzit dhe natyrën, duke pasur parasysh vlerën e brendshme të këtyre ekosistemeve, dhe përfitimet dhe shërbimet e tyre, duke përfshirë kontributet e tyre mjedisore, klimatike, ekologjike, sociale, ekonomike, shkencore, arsimore, kulturore, rekreative dhe estetike për zhvillimin e qëndrueshëm dhe mirëqenien njerëzore.

Megjithëse ato mbulojnë vetëm rreth 6 për qind të sipërfaqes së tokës së Tokës, 40 për qind e të gjitha specieve bimore dhe shtazore jetojnë ose shumohen në ligatina. Biodiversiteti i ligatinave ka rëndësi për shëndetin tonë, furnizimin tonë ushqimor, për turizmin dhe për vendet e punës. Ligatinat janë jetike për njerëzit, për ekosistemet e tjera dhe për klimën tonë, duke ofruar shërbime thelbësore të ekosistemit, si rregullimi i ujit, duke përfshirë kontrollin e përmbytjeve dhe pastrimin e ujit. Më shumë se një miliard njerëz në mbarë botën varen nga ligatinat për jetesën e tyre, kjo është rreth një në tetë njerëz në Tokë.

Ligatinat dhe mirëqenia njerëzore

Tema e Ditës Botërore të Ligatinave është "Ligatinat dhe mirëqenia njerëzore". Qëllimi i tij është të nxjerrë në pah se si të gjitha aspektet e mirëqenies njerëzore fizike, mendore dhe mjedisore janë të lidhura me shëndetin e ligatinave të botës.

Pse janë në rrezik

Ligatinat janë ndër ekosistemet me shkallën më të lartë të rënies, humbjes dhe degradimit. Treguesit e tendencave aktuale negative në biodiversitetin global dhe funksionet e ekosistemit parashikohen të vazhdojnë në përgjigje të nxitësve të drejtpërdrejtë dhe të tërthortë, si rritja e shpejtë e popullsisë njerëzore, prodhimi dhe konsumi i paqëndrueshëm dhe zhvillimi teknologjik i shoqëruar, si dhe ndikimet negative të ndryshimeve klimatike.

Ligatinat po zhduken tre herë më shpejt se pyjet dhe janë ekosistemi më i kërcënuar i Tokës. Në vetëm 50 vjet, që nga viti 1970 35% e ligatinave në botë janë humbur. Aktivitetet njerëzore që çojnë në humbjen e ligatinave përfshijnë kullimin dhe mbushjen për bujqësi dhe ndërtim, ndotjen, mbipeshkimin dhe mbishfrytëzimin e burimeve, speciet pushtuese dhe ndryshimet klimatike.

Ky rreth vicioz i humbjes së ligatinave, e jetesës së kërcënuar dhe e thellimit të varfërisë është rezultat i të parëve gabimisht ligatinat si djerrina dhe jo si burime jetëdhënëse pune, të ardhurash dhe shërbimesh thelbësore të ekosistemit. Një sfidë kryesore është ndryshimi i mentalitetit për të inkurajuar qeveritë dhe komunitetet që të vlerësojnë dhe t'i japin përparësi ligatinave.

Një nga ligatinat më të rëndësishme tek ne është ajo e Hencit, e cila gjendet në afërsi të Aeroportit të Prishtinës, me sipërfaqe prej 70 hektarë.

E formuar në mënyrë artificiale në vitet `60-ta me bashkim e rrjedhave të Magurës dhe Vrellës, me synim kultivimin e krapit të zakonshme.

Përveç llojeve tjera të florës dhe faunës së egër këtu jetojnë më shumë se 50 lloje të shpendëve.

Për dallim nga Kosova, Shqipëria është palë në Konventën Ramsar, që në vitin 1996. Ligatinat (tokat e lagura), janë ekosistemet më mirë të përfaqësuara në bregdetin shqiptar. Tipike për brigjet e ulëta aluvionale, këto ekosisteme gjenden nga veriu në jug të vendit, duke formuar një zinxhir të vazhdueshëm me habitate shumë të dobishme.

Aktualisht, tokat e lagura janë ekosistemet më mirë të njohura dhe të paraqitura në bregdetin shqiptar. Duke filluar nga veriu, ligatinat me të rëndësishme janë: Laguna e Velipojës, Gjiri i Drinit, ku përfshihet dhe Laguna e Kune-Vainit, Fushë-Kuqe, Patok në gjirin e Rodonit, Gjiri i Lalëzit, Karavasta-Divjakë, Pylli me Pisha i Pishë-Poros, derdhja e Vjosës, Laguna e Nartës, Laguna e Orikumit, Laguna e Butrintit. Duke ndjekur interesimin ndërkombëtar për vlerat e ligatinave dhe duke parë shpejtësinë me të cilat ato po zhduken, Këshilli i Ministrave i Republikës së Shqipërisë me 22 gusht 1994 deklaroi zonën e Lagunës së Karavastasë si vend që përfshihet në listat Ramsar.

Ndërsa së fundmi nga censusi i shpendëve dimërues që u krye në 33 ligatina dhe liqene në Shqipëri, në vend të parë, për diversitetin e llojeve këtë vit, qëndron Divjakë-Karavastaja me 53 lloje.

/Motilokal.com