Turbulenca, një fenomen natyror, mund të jetë shumë më tepër sesa thjesht një shqetësim gjatë një fluturimi dhe kjo u demonstrua shumë qartë në një fluturim të Singapore Airways nga Londra në Singapor të martën, ku një pasagjer vdiq dhe më shumë se 30 u lënduan për shkak të turbulencave ekstreme.

Në rastin më ekstrem, turbulencat mund të bëjnë që aaeroplanët të ngrihen dhe të bien deri në 30 metra në ajër. Ekspertët britanikë shpjegojnë se si ndodh ky fenomen i tmerrshëm i motit dhe gjithashtu paralajmërojnë se ndryshimi i klimës mund t'i bëjë më të shpeshta turbulencat e rënda.

Çfarë është turbulenca?

Përjetimi i turbulencave gjatë një fluturimi është i zakonshëm dhe shpesh shqetësues. Pasagjerët mendojnë se aeroplani po lëviz, gjë që e bën të vështirë lëvizjen. Sipas dr. David Birch, kreu i Qendrës për Aerodinamikën dhe Rrjedhjen Mjedisore në Universitetin e Surrey, turbulenca ndodh për shkak të ajrit të shqetësuar të mbushur me rryma rrotulluese.

Kur përjetoni 'turbulenca' në një aeroplann, kjo ndodh sepse ai ka hyrë në një zonë me ajër të trazuar, të mbushur me vorbull. Si një varkë në një det të trazuar, anija shtyhet nga ajri në lëvizje, shpjegon Birch.

“Ashpërsia e turbulencës varion nga e lehtë, e cila shkakton ndryshime të vogla në lartësi, në të rënda, e cila e hedh dhunshëm aeroplanin dhe mund të çojë në dëmtime strukturore dhe lëndime të pasagjerëve. Faktorë të ndryshëm kontribuojnë në turbulencë. Turbulencat mund të shkaktohen nga fenomene natyrore, të tilla si modelet normale të erës atmosferike ose pasimi i avionëve të tjerë aty pranë”, thotë Birch.

Një burim i rëndësishëm është turbulenca mekanike, e zakonshme në male. Ngjashëm me valët e oqeanit që godasin shkëmbinjtë, erërat që godasin malet krijojnë "valë malore", duke shkaktuar ajër të turbullt që tund aeroplanët. Stuhitë gjithashtu krijojnë turbulenca të rënda me rryma të mëdha vertikale të ajrit, duke bërë që aeroplanët të ngrihen ose të bien midis 600 dhe 1830 metra. Kjo turbulencë mund të shtrihet deri në 32 kilometra nga qendra e stuhisë.

Përveç kësaj, rrymat e aeroplanëve, breza të ngushtë ajri me lëvizje të shpejtë, qarkullojnë në lartësitë e tyre, duke arritur shpejtësi mbi 442 km/h. Dallimi në shpejtësinë midis rrymës së avionit dhe ajrit përreth krijon xhepa ajri të paqëndrueshëm që ndikojnë në fluturimin e avionit. Paul Williams, profesor i Shkencave Atmosferike në Universitetin e Reading, e identifikon këtë si "turbulencë të pastër të ajrit".

Kjo mund të jetë e vështirë për t'u shmangur sepse nuk shfaqet në radarin e motit të kabinës, vëren Williams.

Kuptimi i shkaqeve të turbulencës, nga modelet natyrore të erës deri te shqetësimet e shkaktuara nga njeriu, ndihmon për të shpjeguar pse fluturimet ndonjëherë mund të bëhen kaq me gunga dhe të pakëndshme.

Çfarë ndodhi gjatë fluturimit të Singapore Airlines?

Një fluturim i Singapore Airlines nga Londra në Singapor u detyrua të bënte një ulje emergjente në Tajlandë pasi u përball me turbulenca të forta, duke rezultuar në vdekjen e një pasagjeri dhe më shumë se 30 të lënduar. Boeing 777-300ER u largua nga Aeroporti Heathrow në orën 22:17 të së hënës me 211 pasagjerë dhe 18 anëtarë të ekuipazhit.

Pranë Mianmarit, aeroplani hasi në turbulenca ekstreme nga stuhitë tropikale, duke bërë që ai të bjerë në 9,450 metra përpara se të zbriste shpejt. Stuhitë në rajon janë regjistruar të arrijnë lartësinë 15,500 metra, duke kontribuar në turbulenca të dhunshme.

“Shkaku i saktë i vdekjes së pasagjerit është ende i paqartë, por ka mundësi që të jetë shkaktuar nga sende të rrëzuara. Kjo është një nga arsyet pse si pasagjerë na thuhet të sigurojmë të gjitha çantat në dollapët e sipërm ose nën sediljet, pasi këto sende mund të bëhen potencialisht të rrezikshëm në rastet e pamundura që kabina të dridhet. Gjithashtu, nëse nuk vendosni rripin e sigurimit, mund të lëndoheni në mënyrë të ngjashme si në një makinë, madje edhe në një përplasje të vogël”, shpjegon Birch.

Sa të zakonshme janë vdekjet për shkak të turbulencave?

“Turbulenca rrallë rezulton në lëndim ose vdekje. E vetmja herë që mund ta përjetoni këtë është në një aeroplan, dhe madje edhe atëherë pilotët do të kenë paralajmërim paraprak për xhepat e turbulencës së lartë dhe do t'i shmangin ato”, shpjegon Birch.

Megjithatë, turbulencat mbetet një shkak i rëndësishëm i lëndimeve serioze gjatë fluturimit. FAA e SHBA raportoi 163 lëndime serioze midis 2009 dhe 2022, kryesisht duke përfshirë ekuipazhin e kabinës në këmbë. Të dhënat e NTSB zbulojnë 22 lëndime fatale në aeroplanët amerikanë, pothuajse gjysma e të cilave rezultoi në shkatërrimin e plotë të avionit.

“Vdekjet për shkak të turbulencave në fluturimet komerciale janë fatmirësisht shumë të rralla, por fatkeqësisht sot ato janë shtuar me një”, thotë profesor Williams.

Megjithatë, forma të tjera turbulence kanë shkaktuar vdekje më të fundit. Vitin e kaluar, një pasagjer vdiq në një fluturim nga New Hampshire në Virxhinia, SHBA, pasi pilotët çaktivizuan sistemin e stabilizimit të avionit.

Profesor Williams paralajmëron gjithashtu për përkeqësimin e turbulencave për shkak të ndryshimeve klimatike. Hulumtimi i tij tregon një rritje prej 55 përqind të turbulencave të rënda të ajrit të pastër mbi Atlantikun e Veriut që nga viti 1979, me parashikimet që tregojnë për një dyfishim ose trefishim në të ardhmen.

“Tani kemi prova të forta që turbulencat po rriten për shkak të ndryshimeve klimatike. Parashikimet tona të fundit në të ardhmen tregojnë për një dyfishim ose trefishim të turbulencave të rënda në rrjedhën e avionëve në dekadat e ardhshme, nëse klima vazhdon të ndryshojë siç presim”, përfundon Williams.

/Motilokal.com