Përmbytjet dhe valët e të nxehtit në të gjithë Afrikën, përmbytjet në Brazilin Jugor, thatësira në Amazon dhe nxehtësi ekstreme në të gjithë Azinë, duke përfshirë Indinë. Lajmet kanë qenë plot me histori alarmuese të fatkeqësive të motit këtë vit dhe për arsye të mirë.

Deri më tani, viti 2024 ka qenë veçanërisht i keq për motin ekstrem, sipas Organizatës Botërore Meteorologjike (WMO), me thatësira, nxehtësi ekstreme dhe përmbytje që shkaktojnë dëme të rënda në shëndetin dhe jetesën.

“Pothuajse çdo rajon në botë pa ngjarje ekstreme të motit dhe klimës të natyrave të ndryshme”, tha për DW eksperti i klimës i WMO, Alvaro Silva.

Fundjava e fundit e majit nuk ishte përjashtim. Në SHBA pati dhjetëra viktima pas stuhive të forta dhe një sërë tornadosh që përfshiu shtetet në jug. 

Në Papua Guinenë e Re, mijëra njerëz besohet se janë varrosur nën tokë pasi një rrëshqitje masive e dheut, me gjasë e shkaktuar nga faktorë të shumtë duke përfshirë shiun e madh, ndodhi në pjesën veriore të vendit . Një shkollë fillore, disa biznese, një bujtinë dhe pikë karburanti janë varrosur gjithashtu, sipas Organizatës Ndërkombëtare për Migracionin. 

Dhe në Gjirin e Bengalit, superstuhia Remal lëshoi erëra deri në 135 kilometra në orë ndërsa zbarkoi në brigjet e Bangladeshit dhe Indisë. Rreth dy milionë njerëz janë në vijën e drejtpërdrejtë të stuhisë, sipas BRAC, një organizatë ndërkombëtare jofitimprurëse e zhvillimit në Bangladesh.  

Dhe ndërsa jo çdo ngjarje ekstreme individuale e motit mund t'i atribuohet ndryshimeve klimatike , ato po bëhen më të mundshme dhe po rriten në intensitet për shkak të emetimeve të serrës që vijnë nga djegia e qymyrit, naftës dhe gazit.

Vitin e kaluar, Hemisfera Veriore pati verën e saj më të nxehtë në 2000 vitet e fundit dhe globalisht, viti 2024 është në rrugën e duhur për të qenë edhe më i nxehtë.

Cila është lidhja midis ndryshimit të klimës dhe motit?

Ndryshimi i klimës rrit avullimin dhe vendos më shumë avuj uji në atmosferë. Kjo shkakton reshje më intensive dhe përmbytje në disa zona dhe thatësira më ekstreme në të tjera. Temperaturat më të ngrohta të oqeanit intensifikojnë modelet klimatike, ndërsa temperaturat më të larta të përgjithshme çojnë në valë më të shpeshta të të nxehtit.

Kjo bën kërdi me modelet globale të motit, duke rezultuar në efekte të ndryshme në të gjithë planetin.

“Nuk është vetëm frekuenca dhe intensiteti për të cilin zakonisht dëgjoni, por janë edhe ndryshimet në kohën dhe kohëzgjatjen e këtyre ekstremeve”, tha Silva. "Ne nuk e dimë më se çfarë është normale në klimë, sepse shohim një trend në rritje të ngjarjeve ekstreme."

Çfarë moti ekstrem shkaktohet nga ndryshimet klimatike dhe çfarë jo?

Ndikimi i ndryshimit të klimës është i dukshëm kur shikojmë tendencat afatgjata të motit, por përcaktimi i rolit të tij në ngjarje specifike të motit është bërë i mundur vetëm kohët e fundit.

DW shikoi tre ngjarje të mëdha të motit këtë vit për të parë nëse ndryshimi i klimës ishte një faktor vendimtar.

A kishte një lidhje midis ndryshimit të klimës dhe valëve të të nxehtit në Indi? 

Në prill dhe duke vazhduar deri në maj, India, së bashku me shumë pjesë të Azisë, vuajtën nga një valë e fortë të nxehti.

Disa pjesë të Indisë përjetuan temperatura prej 47 gradë Celsius, duke çuar në vdekje dhe mjerim të përhapur. Vala e të nxehtit madje ka vënë në pikëpyetje pjesëmarrjen e votuesve në ushtrimin më të madh demokratik në botë, teksa India voton në zgjedhjet e stërzgjatura kombëtare.

Disa politikanë, zyrtarë zgjedhor dhe menaxherë të fushatës thuhet se janë sëmurë për shkak të vapës, duke përfshirë ministrin federal të rrugëve, i cili u rrëzua në skenë.

Më shumë se 900 milionë votues janë duke qëndruar jashtë "për orë të tëra nën diell", tha Leena Rikkila Tamang, drejtore e Azisë e IDEA, një OJQ pro-demokratike me qendër në Suedi. “Ne shohim një rënie të qartë në pjesëmarrjen e votuesve në krahasim me zgjedhjet e 2019-ës”.

Vala e të nxehtit në Indi kishte 45 herë më shumë gjasa për shkak të ndryshimeve klimatike dhe ishte 0,85 gradë Celsius më e nxehtë se sa do të ishte ndryshe, sipas Atribucionit Botëror të Motit (WWA).  WWA është një nismë e shkencëtarëve që hetojnë nëse dhe në çfarë mase ndryshimi i klimës i shkaktuar nga njeriu ka luajtur një rol në ngjarjet e fundit ekstreme të motit.

"Nuk ka absolutisht asnjë dyshim se për sa kohë që ne vazhdojmë të djegim lëndë djegëse fosile dhe, për rrjedhojë, të rrisim përqendrimin e gazeve serrë në atmosferë, këto valë të nxehtit do të bëhen më të shpeshta, më të rënda dhe më të gjata në kohëzgjatjen e tyre", tha për DW Friederike Otto, e cila drejton organizatën.

Dëmi i shkaktuar nga moti ekstrem varet nga vulnerabiliteti i popullsisë. Edhe një rritje në dukje e vogël e temperaturës mund të shkaktojë dëm të madh.

"Në vende si India dhe pjesë të tjera të Azisë Jugore, ku shumë e shumë njerëz punojnë jashtë, ata janë shumë më të ekspozuar dhe më të prekshëm ndaj ndryshimeve relativisht të vogla në nxehtësinë ekstreme", tha Otto.

A luajti një rol ndryshimi i klimës në përmbytjet në Brazil?

Më shumë se 100 njerëz kanë vdekur deri më tani nga përmbytjet e mëdha në shtetin jugor brazilian të Rio Grande do Sul, të cilat kanë shkaktuar gjithashtu miliarda dollarë dëme.

Pothuajse 1.5 milion njerëz janë zhvendosur, në atë që raportohet të jetë rasti më i madh i migrimit klimatik në vend. Qeveria e shtetit madje po shqyrton lëvizjen e qyteteve të tëra për të shmangur katastrofat e ardhshme.

Disa shkencëtarë kanë vënë në dukje tashmë efektet e ndryshimit të klimës, në krye të ngrohjes së vazhdueshme nga El Nino, për të shpjeguar përmbytjet.

Një studim, i publikuar nga grupi francez Laboratoire des Sciences du Climat et de l'Environnement (Laboratori i Shkencave të Klimës dhe Mjedisit), zbuloi se reshjet e mëdha të shiut që çuan në përmbytje mund t'i atribuohen kryesisht ndryshimeve klimatike të nxitura nga njerëzit.

WWA po punon për studimin e vet, por Otto tha se përmbytjet e mëparshme në vend ishin të lidhura qartë me ndryshimin e klimës.

Cenueshmëria luan gjithashtu një rol shumë domethënës në dëmet e shkaktuara nga përmbytjet, me disa inxhinierë që tregojnë mungesën e gatishmërisë dhe çështjet e infrastrukturës.

A e përkeqësoi ndryshimi i klimës turnadot e fundit në SHBA?

SHBA-ja është goditur nga një numër i madh tornadosh këtë vit.

Gjatë një periudhe prej katër ditësh, më shumë se 100 tornado goditën Midwest dhe Rrafshnaltën e Madhe, "duke shkaktuar dëme të konsiderueshme dhe humbje jetësh", thanë zyrtarët.

Shërbimi Kombëtar i Motit në Omaha, Nebraska, vendosi një rekord duke lëshuar 48 paralajmërime për tornado në një ditë të vetme.

Por shkaqet e tornadove janë tepër të vështira për t'u identifikuar, sepse ato janë shumë të lokalizuara. Studimet e atribuimit të ndryshimeve klimatike funksionojnë më së miri në ngjarje në shkallë të gjerë në zona të mëdha, të tilla si ekstremet e nxehtësisë dhe të ftohtit dhe thatësirat.

Me përjashtim të cikloneve tropikale në Atlantikun e Veriut, ndryshimi i klimës nuk ka qenë i lidhur me rritjen e shpejtësisë së erës, veçanërisht në tokë, sipas Otto.

“Duke pasur parasysh se ne nuk shohim ndryshime në llojet e tjera të shpejtësisë së erës apo llojeve të tjera të stuhive, nuk do të prisja të shihja një ndryshim të madh, por kjo mund të jetë krejt ndryshe për tornadot, sepse ato janë gjithashtu një fenomen tjetër”, tha ajo.

Në thelb, shkencëtarët nuk mund të thonë se çfarë lloj roli ka luajtur ndryshimi i klimës, ose nëse ka luajtur fare.

A nuk ka ndodhur gjithmonë moti ekstrem?

Historia është e mbushur me shembuj të motit ekstrem, edhe para se të fillonin rrotullimin e dhëmbëve të Revolucionit Industrial dhe njerëzit të fillonin të digjnin me zell lëndët djegëse fosile përgjegjëse për ndryshimin e klimës. Ngjarje të tilla janë fenomene natyrore, por ndryshimi i klimës i ka bërë ato shumë më të mundshme dhe shkatërruese, thonë ekspertët.

Përpara viteve 1990, raportoheshin rreth 70 deri në 150 rreziqe të motit dhe ujit në vit. Që nga viti 2000, 300 ngjarje ekstreme janë regjistruar çdo vit. Edhe me nën-raportimin në të kaluarën, "ndryshimi është i padiskutueshëm", tha Alvaro Silva i WMO-s.

/Motilokal.com