Për shekuj me radhë, aktiviteti njerëzor kishte pak ndikim në lëvizjen e Tokës, domethënë shpejtësinë e rrotullimit dhe boshtit të saj. Këto lëvizje kontrolloheshin kryesisht nga graviteti i Hënës dhe proceset e brendshme në thelbin dhe mantelin, por tani shkrirja e shtresave të akullit të shkaktuar nga aktiviteti njerëzor ndërhyn në këto lëvizje natyrore.

Hulumtimet e reja kanë treguar se boshti i rrotullimit të Tokës po “zhvendoset” për shkak të ndryshimeve klimatike dhe dinamikës së brendshme të planetit.

Studiuesit nga Universiteti ETH Cyrih përdorën modele të fundit të Inteligjencës Artificiale për të kuptuar më mirë lëvizjen polare, që është lëvizja e boshtit rrotullues të Tokës në raport me koren.

Hulumtimi parashikon që emetimet e gazeve serrë, nëse vazhdojnë të rriten, përfundimisht do të tejkalojnë ndikimin e forcës baticore të Hënës. Për miliarda vjet, hëna përcaktoi gjatësinë e ditës.

"Ne njerëzit kemi një ndikim më të madh në planetin tonë sesa mendojmë. Kjo na imponon një përgjegjësi të madhe për të ardhmen e planetit", tha Benedikt Soja, profesor i gjeodezisë hapësinore në Departamentin e Inxhinierisë së Ndërtimit, Mjedisit dhe Inxhinierisë Gjeomatike.

Dy studime të fundit shikuan lidhjen befasuese midis shkrirjes së akullit, lëkundjes së planetit dhe gjatësisë së ditës. Shkrirja e akullit në pole e rishpërndan masën drejt ekuatorit, duke ngadalësuar rrotullimin e Tokës. Uji udhëton nga polet në ekuator dhe kështu prish ekuilibrin e Tokës.

Ndërsa akulli shkrihet në sipërfaqen e Tokës, ai ngadalëson rrotullimin e planetit dhe zgjat ditën. Hulumtimi tregon se ngadalësimi i bën ditët pak më të gjata, vetëm disa milisekonda në krahasim me 86,400 sekondat tipike.

Ekziston një ligj në fizikë i quajtur "ruajtja e momentit këndor", i cili në thelb thotë se një objekti rrotullues "i pëlqen" të vazhdojë të rrotullohet me të njëjtën shpejtësi, përveç nëse diçka e detyron atë të ndryshojë. Ky rregull ndiqet edhe nga rrotullimi i Tokës. Shkrirja e akullit rishpërndan masën dhe kjo zhvendosje sipas ligjit ngadalëson rrotullimin e Tokës.

Kjo do të thotë se ka një zhvendosje në masë dhe kjo ndikon në rrotullimin e Tokës”, tha Soja.

Studiuesit kanë studiuar pse dhe si boshti i Tokës lëviz gradualisht gjatë periudhave të gjata. Ekipi përdori rrjetet nervore për të krijuar modelin më gjithëpërfshirës ende, i cili shpjegon se si lëvizjet brenda mantelit bërthamor të Tokës dhe klimës sipërfaqësore kontribuojnë në lëvizjen polare.

Hulumtimi nxjerr në pah një rrjet kompleks ndërveprimesh brenda Tokës. Ngjarjet në sipërfaqe si shkrirja e akullit mund të kenë pasoja thellë brenda bërthamës dhe anasjelltas.

“Ndryshimet klimatike bëjnë që boshti i rrotullimit të Tokës të zhvendoset dhe duket se reagimi nga ruajtja e momentit këndor ndryshon edhe dinamikën e bërthamës së Tokës”, tha Soja.

“Ndryshimi i klimës mund të ndikojë edhe në proceset thellë brenda Tokës dhe të ketë një shtrirje më të madhe sesa mendohej më parë”, shtoi Kiani Shahvandi, autori kryesor i studimit.

Megjithatë, ata theksojnë se këto ndryshime janë shumë të vogla dhe nuk janë shkak për shqetësim, por hulumtimi ofron një pasqyrë të vlefshme në mënyrat komplekse në të cilat ndryshimet klimatike ndikojnë në Tokë.

/Motilokal.com