Ndryshimet klimatike të shkaktuara nga njerëzit kanë intensifikuar fuqinë e uraganeve të Atlantikut me rreth 29 kilometra në orë gjatë gjashtë viteve të fundit, sipas një studimi të fundit.

Për shumicën e 40 stuhive të analizuara, energjia shtesë nga oqeanet më të ngrohta bëri që ato të përshkallëzoheshin nga një kategori e tërë uragani, siç raportohet në revistën Environmental Research Climate.

Sipas Administratës Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike (NOAA), një stuhi e Kategorisë 5 shkakton më shumë se 400 herë dëmin e një stuhie minimale të Kategorisë 1, mbi 140 herë dëmin e një stuhie minimale të Kategorisë 3 dhe më shumë se pesë herë dëmin e një stuhi minimale e kategorisë 4.

Rritje të ndjeshme të shpejtësisë së erës

Për tre stuhi, përfshirë uraganin Rafael të këtij muaji, ndryshimet klimatike rritën shpejtësinë e erës aq shumë sa u rritën me dy kategori stuhish. Sipas autorëve të studimit, nuk bëhet fjalë për më shumë stuhi, por për rritjen e fuqisë nga stuhitë më të këqija.

"Ne e dimë se intensiteti i këtyre stuhive po shkakton shumë më shumë dëme katastrofike në përgjithësi", tha autori kryesor Daniel Gilford, një shkencëtar klimatik në Climate Central, i cili kryen kërkime mbi ngrohjen globale. “Dëmet rriten me intensitetin.”

Forca e uraganit në një klimë më të ngrohtë

Efekti ishte veçanërisht i dukshëm në stuhitë më të fuqishme, duke përfshirë ato që arritën majën e shkallës Saffir-Simpson të intensitetit të stuhisë: Kategoria e pestë, sipas autorëve të studimit.

Ndërsa studimi u fokusua në stuhitë nga viti 2019 deri në vitin 2023, studiuesit përfshinë stuhitë e fundit me emër nga ky vit, të cilat të gjitha pësuan një rritje për shkak të ndryshimit të klimës.

"Ne patëm dy stuhi të kategorisë së pestë këtu në 2024," tha Gilford. “Analiza jonë tregon se do të kishim zero stuhi të kategorisë së pestë pa ndryshime klimatike të shkaktuara nga njeriu.”

Uragane të dukshme që fituan forcë

Tre stuhitë më shkatërruese të këtij viti Beryl, Helene dhe Milton u rritën përkatësisht me 29 km/h, 26 km/h dhe 39 km/h për shkak të ndryshimeve klimatike, thanë autorët.

Një studim i veçantë nga World Weather Attribution (WWA) zbuloi se shpejtësia e erës vdekjeprurëse Helene u rrit me rreth 13 mph, që është afër, vuri në dukje shkencëtarja klimatike e Kolegjit Imperial në Londër Friederike Otto, e cila koordinon ekipin e WWA dhe vlerësoi punën e Qendrës së Klimës.

"Absolutisht ka kuptim nga një këndvështrim themelor që ajo që po ndodh është se ne i kemi shtuar më shumë energji sistemit", tha shefi i NOAA Rick Spinrad në bisedimet e Kombeve të Bashkuara për klimën në Baku, Azerbajxhan.

“Ndryshimi do të shfaqet në kuptimin e asaj që ne po shohim tashmë. Ju shikoni uraganin Helene i cili ishte masiv, 500 milje i gjerë. Ne do të shohim ndryshime në drejtim të shpejtësisë së këtyre stuhive. Ne do të shohim ndryshime në aspektin e uraganit Milton që shkakton kaq shumë tornado.”

Modele të qëndrueshme gjatë viteve të fundit

Që nga viti 2019, tetë stuhi – Humberto e 2019-ës, Zeta e 2020-ës, Sam dhe Larry e 2021-ës, Earl e 2022-ës, Franklin e 2023-ës dhe Isaac dhe Rafael e 2024-ës janë rritur me të paktën shpejtësi në erë 40 km/orë. Humberto dhe Zeta panë fitimet më të rëndësishme, secila duke u rritur me 50 km/orë.

Në 85% të stuhive të studiuara gjatë gjashtë viteve të fundit, autorët vëzhguan një gjurmë të qartë gishti të ndryshimit të klimës në fuqinë e stuhisë, tha Gilford.

Oqeanet më të ngrohta dhe forca e uraganit

Uji i ngrohtë është karburanti kryesor për uraganet. Sa më i ngrohtë të bëhet Atlantiku, Karaibet dhe Gjiri i Meksikës, aq më shumë energji potenciale është e disponueshme për stuhitë. Faktorë të tjerë, të tillë si erërat e kundërta të nivelit të lartë dhe ajri i thatë, mund të dobësojnë uraganet.

Ujërat në zonat e prirura nga uragani janë rritur mesatarisht me 1.1 deri në 1.6 gradë Celsius dhe deri në 2.2 gradë Celsius për shkak të ndryshimeve klimatike, shpjegoi Gilford.

Lidhja e ujit të ngrohtë me stuhitë më të forta

Ky informacion vjen nga përdorimi i teknikave të pranuara shkencërisht nga Climate Central për të gjurmuar rregullisht se sa më të ngrohtë janë oqeanet për shkak të djegies së qymyrit, naftës dhe gazit natyror.

Ekspertët përdorin simulime kompjuterike për të krijuar një botë imagjinare pa ngrohje të shkaktuar nga njeriu dhe më pas e krahasojnë atë me realitetin aktual, duke ia atribuuar dallimet gazeve serrë.

Ato llogariten edhe për faktorë të tjerë, si ulja e ndotjes së sulfatit nga transporti detar, i cili kishte kundërshtuar pak ngrohjen përpara se qielli të bëhej më i qartë.

Për të kuptuar se si ujërat më të ngrohta çojnë në stuhi më të forta, autorët ekzaminuan një parametër të quajtur intensiteti i mundshëm, i cili në thelb është kufiri i shpejtësisë për çdo stuhi të caktuar bazuar në kushtet mjedisore rreth saj.

Vështrime të ekspertëve dhe implikime në të ardhmen

Eksperti i uraganeve në MIT dhe profesori i meteorologjisë Kerry Emanuel, i cili ishte pionier i matjeve të intensitetit të mundshëm, nuk ishte pjesë e studimit, por tha se gjetjet janë logjike. Ai tregon rritjen e fuqisë së stuhisë që ai parashikoi se do të ndodhte 37 vjet më parë, vuri në dukje ai.

Studimet e mëparshme kanë treguar se ndryshimi i klimës ka bërë që uraganet të intensifikohen më shpejt dhe të lëvizin më ngadalë, duke çuar në rritjen e reshjeve.

/Motilokal.com