Dalëngadalë po i afrohemi përfundimit të stinës së vjeshtës, ndërsa për gjatë këtij viti kemi përjetuar situata të çuditshme, me rajone të tjera që përjetojnë mot të keq intensiv me nivele të larta reshjesh si në Poloni, Çeki, Spanjë apo Itali dhe të tjera të karakterizuara nga thatësira e vazhdueshme, që sërish ndryshime klimatike u bënë temë diskutimi.

Buletini i Gjendjes Klimatike 2024 i Organizatës Botërore Meteorologjike (WMO) ka lëshuar sërish një alarm të kuq për ritmin e ndryshimeve klimatike, pasi dekada 2015-2024 pritet të jetë më e ngrohta në histori, me humbje të akullit të akullnajave, ngritje të nivelit të detit dhe ngrohjen e oqeanit, ndërsa moti ekstrem vazhdon të rritet, me fenomene që prekin komunitetet dhe ekonomitë në mbarë botën.

Nga janari deri në shtator 2024, temperatura mesatare globale e ajrit në sipërfaqe ishte 1.54°C (me një diferencë pasigurie prej ±0.13°C) më e lartë se periudha para-industriale, e ndikuar nga fenomeni i ngrohjes El Niño, sipas analizës së gjashtë, grupe të dhënash ndërkombëtare të përdorura nga WMO.

Temperatura mesatare globale për vitin 2024 ka të ngjarë të kalojë edhe vitin 2023, i cili tashmë mban titullin e vitit më të ngrohtë. Për 16 muaj rresht (nga qershori 2023 deri në shtator 2024), temperaturat tejkaluan rekordet historike, shpesh me një diferencë të madhe.

WMO thekson se tejkalimi i rritjes së temperaturës prej 1.5°C për vite ose muaj të veçantë nuk do të thotë se përmbushja e objektivave të Marrëveshjes së Parisit është e pamundur, pasi marrëveshja i referohet mbajtjes së rritjes së temperaturës në një mesatare afatgjatë.

Megjithatë, çdo rritje e temperaturës mund të shkaktojë ndryshime të mëdha në klimë, ndërsa ngjarjet ekstreme të motit, sipas studimeve, do të bëhen gjithnjë e më të shpeshta në shumë rajone të botës.

Këtu janë katër mënyra se si rritja e temperaturave nga ndryshimet klimatike po ndikon në ngjarjet ekstreme të motit.

1. Reshje më të mëdha

Për çdo rritje prej 1°C në temperaturën mesatare, atmosfera mund të mbajë rreth 7% më shumë lagështi. Me më shumë lagështi në dispozicion, reshjet mund të bëhen më të mëdha.

Shkencëtarët përdorin modele kompjuterike për të simuluar evolucionin e ngjarjeve ekstreme të motit në dy skenarë: bota e sotme, me rreth 1.2°C ngrohje për shkak të aktivitetit njerëzor, një botë hipotetike pa ndikim njerëzor në klimë.

Në këtë mënyrë ata mund të vlerësojnë se sa një stuhi e veçantë, valë të nxehti ose thatësirë është ndikuar nga ndryshimet klimatike.

Midis tetorit 2023 dhe marsit 2024, Mbretëria e Bashkuar regjistroi periudhën e saj të dytë më të lagësht në rekord. Kjo sasi reshjesh ishte të paktën katër herë më e mundshme për shkak të ngrohjes së shkaktuar nga njerëzit, sipas grupit të Atribuimit të Motit Botëror (WWA).

Në shtator 2024, përmbytjet vdekjeprurëse goditën pjesën më të madhe të Evropës qendrore, duke përfshirë Poloninë, Republikën Çeke, Rumaninë, Austrinë dhe Italinë. Intensiteti i reshjeve gjatë katër ditëve në mesin e shtatorit u bë dy herë më i mundshëm për shkak të ndryshimeve klimatike, sipas WWA.

Ndryshimet klimatike ka të ngjarë të kontribuojnë gjithashtu në reshjet e dendura që ndodhën në Spanjë në fund të tetorit dhe në fillim të nëntorit. Shkencëtarët theksojnë ndikimin e rritjes së temperaturave, megjithëse nevojitet një studim i plotë për të vlerësuar se sa i madh ka qenë ndikimi i ndryshimeve klimatike në raport me variacionet natyrore në kushtet e motit.

Globalisht, ngjarjet e reshjeve të mëdha janë bërë më të shpeshta dhe më intensive në shumicën e zonave kontinentale për shkak të aktivitetit njerëzor, sipas Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC). Ky trend do të vazhdojë me ngrohjen e mëtejshme.

2. Valët e të nxehtit më intensive dhe më të gjata

Edhe një rritje e vogël e temperaturave mesatare bën një ndryshim të madh në ngjarjet ekstreme të nxehtësisë. Ndërsa shkalla e temperaturave ditore zhvendoset më lart, ditët e ngrohta bëhen më të shpeshta dhe më intensive.

Në prill 2024, temperaturat në Mali tejkaluan 48°C gjatë një vale të nxehtit në rajonin Sahel të Afrikës, e cila u lidh me shtimin e shtrimeve në spital dhe vdekjeve. Kjo temperaturë nuk do të ishte e mundur pa ndikimin e njeriut në klimë, sipas WWA.

Rritje të tilla të temperaturës do të bëhen më të shpeshta ndërsa bota vazhdon të ngrohet. Në Britaninë e Madhe, temperaturat tejkaluan 40°C për herë të parë në rekord në korrik 2022, duke shkaktuar përçarje të gjerë. Pa ndryshime klimatike, kjo ngjarje do të ishte jashtëzakonisht e pamundur, tha WWA.

Valët e të nxehtit mund të shkaktohen nga fenomene të tilla si "kupolat e nxehtësisë", ku një zonë me presion të lartë bllokon ajrin e ngrohtë për ditë ose javë. Temperaturat më të larta në Arktik, i cili po ngrohet gati katër herë më shpejt se mesatarja globale, mund të ndikojnë në rrjedhën e avionëve, duke i bërë fenomene të tilla më të mundshme.

3. Thatësira më të gjata

Lidhja e ndryshimeve klimatike me thatësira specifike është e vështirë, pasi ato ndikohen nga shumë faktorë, siç janë sistemet natyrore të motit. Megjithatë, ndryshimi i klimës po ndryshon modelet globale të reshjeve. Ndërsa disa zona bëhen më të lagështa, të tjerat bëhen më të thata, duke i bërë ato më të prirura ndaj thatësirës.

Valët e të nxehtit të përforcuara nga ndryshimet klimatike po përkeqësojnë kushtet e thata duke rritur avullimin e ujit nga toka, duke ngrohur me shpejtësi atmosferën sipër.

Në pjesë të Afrikës Lindore, pati pesë sezone të dështuara radhazi me shi midis 2020 dhe 2022, duke shkaktuar thatësirën më të keqe në 40 vjet. Kjo çoi në zhvendosjen e 1.2 milion njerëzve vetëm në Somali. Ndryshimet klimatike i kanë bërë thatësira të tilla të paktën 100 herë më të mundshme, sipas WWA.

Në pellgun e Amazonës, ngrohja njerëzore ishte faktori kryesor që çoi në thatësirën më të keqe të rajonit që nga fillimi i regjistrimeve moderne në gjysmën e dytë të 2023.

/Motilokal.com