Nuk është sekret, kur shijojmë një copë peshku të shijshëm ose një pjatë me ushqim deti, nuk po konsumojmë vetëm omega-3 dhe vitaminë D të vlefshme. Krahas këtyre përfitimeve vijnë elementë më pak të shijshëm mikro dhe nanoplastika të panumërta.

Këto grimca plastike, me përmasa më pak se 5 milimetra, hyjnë në oqeanet tona përmes mbetjeve njerëzore dhe depërtojnë në zinxhirin ushqimor. Sipas një studimi të Ifremer, rreth 24,400 miliardë mikroplastikë janë duke lundruar në sipërfaqen e oqeanit. Këto grimca gjenden në të gjithë organizmat detarë nga mikroalgat tek peshqit, të cilët zënë nivele më të larta të zinxhirit ushqimor. Ky fenomen jo vetëm që kërcënon ekosistemet detare, por gjithashtu ngre shqetësime për rreziqet e mundshme për shëndetin e njeriut.

Çfarë dimë saktësisht për akumulimin e këtyre ndotësve në jetën detare dhe rreziqet që ato paraqesin për shëndetin e njeriut?

Mikro dhe nanoplastika: një kërcënim i padukshëm

Që nga vitet 1950, prodhimi i plastikës është rritur në mënyrë eksponenciale, duke arritur në 58 milionë tonë në Evropë vetëm në vitin 2022. Kjo ka çuar në sasi masive të mbetjeve.

Me kalimin e kohës, era, valët, rrezet e diellit dhe mikroorganizmat zbërthejnë mbetjet plastike më të mëdha në mikroplastikë (1–5 mm) dhe nanoplastikë (më të vogla se 100 nanometra), të cilat tani kontaminojnë të gjitha pjesët e mjedisit, duke përfshirë ajrin, tokën dhe ujin.

Procesi me të cilin këto plastikë grumbullohen në organizma nëpër nivele të ndryshme të zinxhirit ushqimor njihet si "bioakumulim".

Hulumtimet nga laboratori ynë zbulojnë se në mjediset ujore, mikro dhe nanoplastika gëlltitet nga një gamë e gjerë speciesh nga mikroalgat në bazën e zinxhirit ushqimor deri tek grabitqarët kryesorë si ngjalat.

Ndikimi në jetën detare

Këto gëlltitje kanë pasoja të rënda. Studimet tregojnë se mikroplastika mund të shkaktojë efekte toksike te kafshët detare.

Për shembull, te midhjet, mikroplastika mund të bllokojë sistemet e tretjes, të aktivizojë përgjigjet imune, të shkaktojë dëmtim të ADN-së dhe të ndërhyjë në shprehjen e gjeneve thelbësore për funksione të ndryshme qelizore.

Ashpërsia e këtyre efekteve varet nga madhësia e plastikës, përbërja, shkalla e degradimit dhe çdo aditiv kimik i dëmshëm që mund të përmbajnë.

Plastika shpesh përmban nivele të larta të ftalateve, të cilat janë ndërprerëse endokrine. Këto kimikate mund të ndërhyjnë në sistemet hormonale, duke paraqitur rreziqe jo vetëm për jetën detare, por potencialisht edhe për njerëzit.

Rreziqet për shëndetin e njeriut

Plastika e gëlltitur nga kafshët detare në mënyrë të pashmangshme hyn në furnizimin tonë ushqimor.

Konsumatorët e shpeshtë të ushqimeve të detit vlerësohet se hanë mijëra grimca mikroplastike çdo vit. Megjithëse kërkimet mbi efektet e sakta shëndetësore te njerëzit janë duke vazhduar, disa hipoteza shqetësuese janë shfaqur.

Pasi hyjnë në trupin e njeriut, këto grimca mund të shkaktojnë dëme të ngjashme me atë të vërejtur te peshqit.

Studimet mbi qelizat njerëzore tregojnë se mikro dhe nanoplastika mund të prishin funksionet qelizore në mënyra të ngjashme me efektet që shihen në organizmat detarë. Shkencëtarët janë veçanërisht të shqetësuar për ndikimet toksike të aditivëve plastikë.

Për më tepër, mikro dhe nanoplastika mund të veprojnë si bartëse për patogjenët ose bakteret, duke rritur potencialisht rrezikun e sëmundjeve infektive.

Urgjenca për të trajtuar bioakumulimin plastik në zinxhirin ushqimor nuk mund të mbivlerësohet. Duke ndërmarrë veprime të shpejta për të kufizuar përdorimin e plastikës dhe për të përmirësuar teknologjitë e riciklimit, ne mund të ngadalësojmë përparimin e kësaj krize mjedisore dhe shëndetësore.

/Motilokal.com