Me afrimin e muajve të dimrit në vendet e Ballkanit Perëndimor si Bosnjë dhe Hercegovinë, Maqedoninë e Veriut, Kosovë dhe Serbi, problemi i "ndotjes së ajrit" ka filluar të dalë sërish në dritë.

Sipas të dhënave të ndara nga kompania e teknologjisë së cilësisë së ajrit IQAir, shumë qytete në Bosnje dhe Hercegovinë, Maqedoninë e Veriut, Kosovë dhe Serbi renditen ndër “qytetet me ndotjen më të lartë të ajrit në botë”.

Sipas ekspertëve, ndotja e ajrit që vjen nga gazrat e shkarkimit të makinave të modelit të vjetër, kamionëve dhe automjeteve komerciale, si dhe karburanteve me kalori të ulët që përdoren për ngrohje, gjithashtu ndikon negativisht në shëndetin.

Mijëra njerëz vdesin për shkak të ndotjes së ajrit në Bosnjë dhe Hercegovinë

Bosnja dhe Hercegovina është ndër vendet me ajrin më të ndotur në botë gjatë muajve të dimrit. Ndotja e ajrit, veçanërisht në kryeqytetin Sarajevë dhe në qytetet e mëdha si Tuzla dhe Zenica, ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e jetës së njerëzve.

Ekspertët deklarojnë se ndotja e ajrit në Bosnje dhe Hercegovinë mund të parandalohet duke zgjeruar përdorimin e gazit natyror, duke reduktuar përdorimin e lëndëve djegëse të ngurta dhe duke rritur kontrollin përmes rregulloreve ligjore.

Sipas të dhënave të Bankës Botërore, çdo vit në Bosnje dhe Hercegovinë, mesatarisht 3300 njerëz vdesin në moshë të hershme për arsye të lidhura me ndotjen e ajrit. Mijëra njerëz shkojnë në spitale me sëmundje të frymëmarrjes dhe kardiovaskulare. Ndotja e ajrit prek veçanërisht fëmijët dhe të moshuarit.

Anes Podic nga Shoqata Eko Akcija në Sarajevë tha për korrespondentin e AA-së se në muajt e dimrit në Bosnje dhe Hercegovinë ditët janë të shkurtra dhe ka pak dritë dielli dhe në këto kushte rritet ndotja e ajrit, sidomos në qytetet e vendosura në lugina.

Duke deklaruar se ndotja e ajrit në Bosnje dhe Hercegovinë ka një histori të gjatë, Podiç tha, "Problemi ynë është se ne nuk kemi një mekanizëm efektiv për të mbrojtur mjedisin, njerëzit dhe natyrën. Ka shembuj të jashtëzakonshëm se si janë zgjidhur këto probleme në të kaluarën. Megjithatë, aktualisht ka një progres që shkon përtej deklaratave politike", tha ai.

Podic tha se 200 mijë nga rreth 700 mijë familje në Bosnje dhe Hercegovinë përdorin qymyr për ngrohje dhe se përdorimi i drurit të freskët është gjithashtu një problem i madh standardet në këtë fushë në Bosnje dhe Hercegovinë Prodhuesit janë më efikas, të ulët "Nuk ka standarde që do të na detyronin të prodhojmë modele emetimi", theksoi ai.

Doktoresha Aida Viliç Svraka vuri në dukje se ndotja e ajrit shkakton probleme shëndetësore afatshkurtra dhe afatgjata.

Duke thënë se ndotja përbën rrezikun më të madh të problemeve shëndetësore, Svraka tha: "Grimcat e imëta përbëjnë rrezikun më të madh për shëndetin. Këto grimca depërtojnë thellë në traktin respirator dhe rrisin rrezikun e kancerit të mushkërive si dhe sëmundjeve të frymëmarrjes."

Aplikacione inovative që matin ndotjen e ajrit në Maqedoninë e Veriut

Shkupi, kryeqyteti i Maqedonisë së Veriut, shpesh është ndër qytetet më të ndotura në Evropë dhe në botë.

Gorjan Jovanovski, një eko-aktivist, sipërmarrës dhe inxhinier softuerësh maqedonas i cili punon për të rritur ndërgjegjësimin rreth ndotjes së ajrit, tha se situata është alarmante dhe autoritetet duhet të ndërmarrin veprime të menjëhershme.

Duke thënë se ka 10 vjet që interesohet për çështjen e ndotjes së ajrit, Jovanovski tha se “Nuk jemi në luftë, nuk jemi në gjendje lufte, por çdo vit vdesin 5 mijë njerëz nga ajri i ndotur”, u shpreh ai.

Duke thënë se kjo nuk është mjegull, por tym i përzier me mjegull, Jovanovski tha: "Kjo është diçka që hyn në mushkëritë tona dhe krijon probleme jonormale në shëndetin e njerëzve, veçanërisht të atyre që janë më të rrezikuar."

Jovanovski tha se ndotja në Shkup është rritur edhe më shumë për shkak të gjeografisë natyrore të qytetit që ndodhet në luginë, e cila bën që ndotja të mbetet e bllokuar në rajon dhe të mos pastrohet lehtë nga ajri.

Jovanovski tha se nevojiten ndryshime në shumë fusha, nga industria e pakontrolluar e deri te ndërrimi i plotë i sistemeve të ngrohjes së amvisërive dhe institucioneve qeveritare, dhe theksoi se duhet të përmirësohen edhe çështjet si transporti publik dhe menaxhimi i mbeturinave për të reduktuar ndotjen.

Jovanovski theksoi se ka masa konkrete që mund të zvogëlojnë ndotjen, por shteti nuk merr hapat e duhur.

Duke ofruar informacione për aplikacionin celular që ai zhvilloi vite më parë, Jovanovski shpjegoi se aplikacioni ofron monitorim të ndotjes në kohë reale duke mbledhur të dhëna nga stacionet shtetërore të matjes, vullnetarët dhe satelitët.

Jovanovski tha: “Aplikimi është bërë me qëllim që ne, qytetarët e thjeshtë, të informohemi se sa i ndotur është ajri që thithim jashtë, të mbrohemi gjatë periudhave kur ndotja është intensive, të mos dalim jashtë, të mos ulemi me dritaret e mbyllura dhe për të mbajtur maska.”

Falë aplikacionit, i cili fitoi njohje ndërkombëtare në organizata si Forbes, BBC, NASA, New York Times, Washington Post, si dhe revista në Japoni, Jovanovski fitoi çmimin European Young Innovator në kategorinë e të rinjve nën 30 vjeç në 2020.

Cilësia e ajrit në Kosovë nuk është e mirë

Termocentralet Kosova A dhe Kosova B në afërsi të kryeqytetit Prishtinë, të cilët prodhojnë afërsisht 90 për qind të energjisë elektrike të konsumuar në Kosovë dhe janë ndërtuar në mes të viteve 1960 dhe 1980, janë ndër faktorët kryesorë të ndotjes së ajrit në vend.

Në raportin e tij, UNICEF-i ka bërë të ditur se cilësia e ajrit në Kosovë është ndër më të këqijat në Evropë dhe se është 25 herë mbi kufirin e sigurisë për fëmijë të përcaktuar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë.

Mentor Shala, i cili punon si ekspert i cilësisë së ajrit në Institutin Hidrometeorologjik të Kosovës, tha se vendi i tij nuk ka problem me ndotjen e ajrit në baza vjetore, por cilësia e ajrit nuk është e mirë, sidomos në muajt e dimrit.

Shala tha se cilësia e ajrit ka filluar të bjerë që nga tetori, kur moti filloi të ftohet dhe njerëzit filluan të kenë nevojë për më shumë ngrohje, dhe tha: “Në bazë të përvojave tona të monitorimit të vazhdueshëm ndër vite, kemi vërejtur një përmirësim të ajrit. Megjithatë, kur krahasohet me standardet e kërkuara nga Bashkimi Evropian (BE), cilësia e ajrit (të Kosovës) ende nuk është e mirë.”

Duke thënë se në gjithë Kosovën janë 13 stacione matës të ndotjes së ajrit, Shala tha se qytetarët mund të përcjellin të dhënat e menjëhershme të transmetuara nga këto stacione përmes kompjuterëve, telefonave apo ekraneve të vendosura në sheshet e kryeqytetit Prishtinë.

Duke renditur faktorët që shkaktojnë ndotjen e ajrit në Prishtinë, Shala tha: “Burimet e ndotjes janë termocentralet Kosova A dhe Kosova B, transporti dhe djegia në shkallë të vogël, e cila nuk është marrë parasysh sa duhet për një kohë të gjatë por kontribuon në mënyrë të konsiderueshme ndaj ndotjes së ajrit.”

Shala shtoi se presin përmirësim të cilësisë së ajrit në vendin e tij në vitet e ardhshme me masat që kanë filluar të marrin institucionet dhe qytetarët.

/AA/Motilokal.com