Sasia në rritje e satelitëve dhe mbeturinave në orbitën e ulët të Tokës përbën një kërcënim serioz për përdorshmërinë e vetë atij rajoni , gjë që nxit thirrje për bashkëpunim dhe rregullim ndërkombëtar. Ekspertët paralajmërojnë se pa të dhëna të përbashkëta dhe përpjekje të koordinuara, pasojat mund të jenë katastrofike për komunikimin global, navigimin dhe përpjekjet shkencore.

Rritja alarmante e kongjestionit orbital

Orbita e Ulët e Tokës (LEO) aktualisht është shtëpia e më shumë se 14,000 satelitëve, duke përfshirë rreth 3,500 joaktive, sipas një raporti nga Slingshot Aerospace. Rreth tyre janë afërsisht 120 milionë copë mbeturinash, shumica e të cilave janë shumë të vogla për t'u gjurmuar. Aarti Holla-Maini, bashkëkryetare e panelit të fundit të Kombeve të Bashkuara për trafikun hapësinor, theksoi urgjencën e trajtimit të situatës.

“Nuk kemi kohë për të humbur koordinimin e trafikut hapësinor. Me kaq shumë objekte që po lëshohen në hapësirë, ne duhet të bëjmë gjithçka që mundemi për të garantuar sigurinë në hapësirë, dhe kjo do të thotë të lehtësojmë shkëmbimin e informacionit midis operatorëve, qofshin publikë apo privatë, për të shmangur përplasjet”, tha ajo për Reuters.

Megjithatë, ngritja e një sistemi të centralizuar monitorimi përballet me pengesa. Ndërsa disa vende mbështesin shkëmbimin e të dhënave, të tjera kanë frikë nga ekspozimi i informacionit të ndjeshëm, pasi shumë satelitë janë me qëllime të dyfishta, për qëllime civile dhe ushtarake. Kompanitë private gjithashtu i rezistojnë ndarjes së të dhënave të pronarit.

Rreziqet në rritje dhe incidentet e fundit

Rritja e mbingarkesës në LEO ka çuar në një rritje të takimeve të afërta dhe mbeturinave të rrezikshme. Në gusht, një shpërthim i një pjese të një rakete kineze shpërndau mijëra fragmente, ndërsa një incident i ngjashëm që përfshinte një satelit rus të keqfunksionuar në qershor i detyroi astronautët në Stacionin Hapësinor Ndërkombëtar (ISS) të evakuoheshin. Të dhënat nga Slingshot Aerospace zbuluan një rritje prej 17% të humbjeve të afërta për satelit gjatë vitit 2023.

Rreziqet financiare janë të rëndësishme. NorthStar Earth & Space me qendër në Montreal, Kanada, vlerësoi koston e mundshme të përplasjes në 556 milionë dollarë gjatë pesë viteve, bazuar në një probabilitet vjetor të modeluar të përplasjes prej 3.13%. “Jemi në një pikë kritike për sa i përket vendosjes së rregulloreve dhe strukturës për të monitoruar dhe menaxhuar mbipopullimin në rritje”, tha Stewart Bain, drejtor i kompanisë kanadeze të lartpërmendur.

Përpjekjet drejt zgjidhjeve

Rrjeti Starlink i SpaceX, i cili ka 6,764 satelitë në LEO, kreu gati 50,000 manovra për shmangien e përplasjeve vetëm në fillim të vitit 2024, duke u dyfishuar nga periudha e mëparshme. Operatorë të tjerë, si Agjencia Evropiane e Hapësirës (ESA), raportojnë tendenca të ngjashme, duke theksuar sfidat në rritje në shmangien e skenarit më të keq.

Ndërkohë, satelitët e harxhuar dhe mbeturinat grumbullohen, mbeten në orbitë për vite me radhë, ose bien drejt Tokës dhe digjen në atmosferën e saj. Anirudh Sharma, shef i Digantara (i cili merret me operacionet hapësinore dhe menaxhimin e trafikut hapësinor), theksoi nevojën për udhëzime globale. Potenciali për konflikt ndërmjet shteteve ka qenë në rritje në të kaluarën e afërt. “Nëse këto shtrihen në hapësirë, kjo mund të komplikojë mjedisin hapësinor. Ne kemi nevojë urgjente për rregulla të përbashkëta globale për koordinim”, tha ai.

Mënyra (e vetmja) përpara

OKB-ja po punon për të krijuar një kornizë për menaxhimin e trafikut hapësinor dhe planifikon të prezantojë gjetjet e saj në vitin 2025. Ekspertët sugjerojnë miratimin e mjeteve si radarët dhe teleskopët për të përmirësuar saktësinë e gjurmimit duke vendosur standarde të ngjashme me ato që rregullojnë trafikun ajror. Megjithatë, tensionet gjeopolitike dhe shqetësimet për besimin dhe shkëmbimin e të dhënave mbeten pengesa kryesore.

Holla-Maini e pranoi ekzistencën e këtyre sfidave. Sfidat kryesore janë shpejtësia, pasi ndërtimi i konsensusit kërkon kohë dhe besimi. Disa vende thjesht nuk mund të komunikojnë me të tjerët, por OKB-ja mund ta lehtësojë procesin. Shpejtësia është armiku ynë më i madh, por nuk ka alternativë, theksoi ajo në fund.

/Motilokal.com