Programi Artemis ka qenë shansi më i mirë i NASA-s për të marrë sërish “çizmet në Hënë”. Por me administratën e re amerikane që merr udhëzime nga sipërmarrësi i teknologjisë Elon Musk, i cili është i fokusuar në kolonizimin e Marsit, a do të përfundojnë ata duke braktisur apo shtyrë misionet hënore?

Për shembull, ka pasur spekulime se presidenti i ri i SHBA-së, Donald Trump, mund të anulojë raketën e Sistemit të Nisjes Hapësinore, të cilën NASA synonte ta përdorte për të arritur nga Hëna në Mars. Por a ka gjasa që kjo qasje t'i ndihmojë ata të arrijnë më shpejt në Mars?

Prania e fundit njerëzore në sipërfaqen hënore ishte Apollo 17 në 1972. Kështu që ju mund të imagjinoni se duhet të jetë e lehtë për SHBA-në të kthehen. Megjithatë ka pasur plane për të dërguar edhe një herë njerëz atje që nga viti 2004, të cilët kanë ndryshuar emrin me secilin president të ardhshëm, deri në mishërimin e tij aktual si programi Artemis.

Fluturimi testues i vitit 2022 Artemis-1 ishte i suksesshëm në misionin e tij për të dërguar një satelit pa pilot rreth orbitës hënore dhe për t'u kthyer duke përdorur sistemin e ri të raketave SLS. Por Artemis-2, i cili do të mbajë ekuipazhin, nuk është planifikuar të lëshohet deri në vitin 2026. Kur marrim parasysh kompanitë private dhe kombet e tjera, ky është një progres relativisht i ngadaltë.

Ulja e parë e suksesshme e një anije kozmike në Hënë nga Agjencia Hapësinore Indiane, Isro, u zhvillua në vitin 2023 me Chaandrayan-3, e cila ishte një arritje e mahnitshme me një buxhet të ulët. Kina zbarkoi në 2013 me Chang'e 3 dhe Chang'e 4 në 2019 në anën e errët.

Rusia ka pasur më parë zbarkues në Hënë. Megjithatë, përpjekja e tyre e fundit për një ulje hënore me Luna-25 ishte e pasuksesshme. Ka edhe misione të ardhshme tokësore të planifikuara nga Agjencia Evropiane e Hapësirës me Argonaut, një kompani private izraelite dhe industri të tjera private. Është e qartë se nuk ka mungesë të konkurrentëve të mundshëm që mund të zhvillohen përfundimisht për të dërguar edhe njerëz.

Implikimet për Marsin

Pra, a do të ishte kthimi në eksplorimin e Marsit një veprim i arsyeshëm në vend që të drejtohesh për në Hënë? Ka të ngjarë të nënkuptojë braktisjen e projektit Lunar Gateway, një stacion hapësinor në orbitë rreth Hënës ku mund të jetojnë astronautët. Por duke qenë se kjo nuk është planifikuar deri në vitin 2027, kjo do të duket e pranueshme.

Sidoqoftë, ndryshimi midis shkuarjes në Hënë dhe shkuarjes në Mars është si ndryshimi midis ecjes deri në fund të rrugës në krahasim me ecjen në një vend tjetër.

Përveç ndryshimit të jashtëzakonshëm në distancë (distanca për të udhëtuar në Mars është 833 herë më e madhe se ajo e distancës deri në Hënë), koha e nevojshme për të arritur atje është gjithashtu shumë më e gjatë. Kushtet optimale të nisjes hënore përsëriten një herë në muaj. Dhe ju ende mund të filloni në momente që nuk janë ideale.

Rruga optimale e karburantit për Marsin përfshin mbërritjen kur të dy planetët janë afërsisht në anët e kundërta të Diellit. Kjo dritare nisjeje përsëritet çdo 18 muaj dhe koha e udhëtimit prej nëntë muajsh nënkupton që çdo problem në bord do të duhet të rregullohet nga ekuipazhi, pa asnjë mundësi shpëtimi. Rrugët më të shpejta mund të arrihen (afërsisht gjashtë muaj), por kjo më pas bëhet shumë intensive për energji.

Kjo është arsyeja pse porta hënore do të vinte në ndihmë, duke i lejuar astronautët të ngriheshin nga Hëna, larg gravitetit të pamasë të Tokës dhe të niseshin për në Mars prej andej. Sigurisht që materiali për portën do të duhej të dërgohej fillimisht në portën hënore. Por, duke ndarë kërkesat për energji, kjo do të thotë se metodat shtytëse më të ngadalta por më efikase mund të përdoren për një pjesë të udhëtimit në Mars.

Nuk ka dyshim se, me pak punë, SpaceX do të jetë në gjendje të bëjë një ulje në Mars. Por a do të jenë në gjendje t'i çojnë njerëzit atje dhe t'i kthejnë ata? Si kompani, ideja e fitimit do të jetë një faktor i fortë, së bashku me sigurinë e astronautëve. Ne vetëm duhet të shohim disa nga problemet më të fundit të Boeing (astronautët kanë mbetur të ngecur në Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës për shtatë muaj në kohën e shkrimit) për të parë se kompanitë private mund të duan të ngadalësojnë pak shpejtësinë kur bëhet fjalë për transportin e njerëzve.

Megjithatë, kjo nuk ka gjasa të ndodhë, me ndikimin e konsiderueshëm të Musk në administratën e Shtëpisë së Bardhë dhe sugjerimin e miliarderit tjetër Jared Isaacman (një astronaut privat) si kreu i ri i NASA-s.

Vendimet kritike

Pra, dy opsione nga Nasa për të zgjedhur: ose të vazhdojë me programin e tyre Artemis dhe të braktisë Portën Hënore, ose të synojë Marsin dhe të jetë kryesisht i varur nga Musk.

Financimi i të dy opsioneve ka të ngjarë të nënkuptojë që asnjëra të mos ndodhë kurrë. Sigurisht, misioni i Marsit do të ishte më i lehtë nëse porta do të ishte tashmë e pranishme në Hënë.

Afatet kohore të përfshira këtu janë të rëndësishme. SpaceX deklaron se do të dërgojë pesë Starships pa ekuipazh në Mars vitin e ardhshëm me qëllim që të dërgojë njerëz në Mars në vitin 2028. Kjo duket ambicioze, veçanërisht pasi përfshin furnizimin me karburant në orbitë, por nëse fonde dhe materiale shtesë vendosen për projektin, mund të jetë më shpejt se kaq.

Meqenëse porta hënore do të ndërtohej më herët në vitin 2027, atëherë nuk do të kishte gjasa të ishte funksionale në vitin 2028 gjithsesi. Pra, dhënia e përparësisë së eksplorimit të Marsit mbi portën hënore mund të na çojë vërtet në Mars më shpejt por do të jetë e rrezikshme.

Nëse SHBA-ja tërhiqet nga planet për të eksploruar Hënën, kombet e tjera mund ta zgjerojnë më lehtë praninë e tyre në ato zona me potencialin për të pasur një rrugë më të lehtë për të nisur drejt Marsit. Megjithatë, këto ka të ngjarë të jenë në shkallë shumë më të gjata kohore, por nëse Musk nuk arrin t'i çojë njerëzit në Mars në vitet e ardhshme, këto vende mund të kenë një avantazh.

Kushtet në Mars janë paksa më të favorshme për praninë njerëzore, me të paktën njëfarë presioni atmosferik dhe potencial për minierat e ujit. Por, siç kanë treguar shumë studime, ai nuk ka potencial për terraformim, procesi i ndryshimit të një planeti për ta bërë atë më të banueshëm për njerëzit.

Rritja e distancës nga Dielli do të thotë gjithashtu se panelet diellore janë pak më pak efektive dhe Marsi nuk është i pasur me Helium-3 diellor të depozituar, i cili mund të përdoret si lëndë djegëse për shkrirjen bërthamore.

Sigurisht që sfida është ajo që emocionon shumë njerëz dhe mund të jetë një rrezik që ia vlen të merret. Por ky vendim duhet t'u lihet ekspertëve të fushës dhe jo politikanëve dhe miliarderëve.

/Motilokal.com