Në fillim të dhjetorit 2024, shpresat për një traktat të rëndësishëm global për të frenuar ndotjen plastike u shuan ndërsa negociatat në Korenë e Jugut ngecën. Në krye të fushatës kundër marrëveshjes ishin vendet kryesore prodhuese të naftës, veçanërisht Arabia Saudite dhe Rusia, të cilët argumentuan për një qasje më fleksibël ndaj çdo kufizimi ligjërisht të detyrueshëm për prodhimin e plastikës.

Rënia e çdo marrëveshjeje erdhi pavarësisht se kërkimet shkencore dhanë paralajmërime gjithnjë e më alarmante për rreziqet e ndotjes plastike. Gjatë dy viteve të fundit, një ortek studimesh kanë zbuluar praninë e përhapur të grimcave të vogla plastike në gjakun e njeriut, trurin dhe madje edhe në indet e placentës.

Këto grimca, të cilat rrjedhin nga shpërbërja e mbeturinave më të mëdha plastike, kanë qenë të lidhura me gjithçka, nga inflamacioni deri te ndërprerja hormonale dhe rreziqet e mundshme afatgjata për shëndetin, si kanceri. Përveç efekteve të tyre në shëndetin e njeriut, plastika po bën kërdi në ekosistemet detare, me mikroplastikë që gjenden tani në akullin e Arktikut dhe në trupat e peshqve dhe zogjve.

Pas këtyre studimeve alarmante qëndron një mashtrues në dukje i pandalshëm i prodhimit të plastikës. Prodhimi vjetor global i plastikës thuhet se u rrit gati dyqindfish midis 1950 (dy milion ton) dhe 2015 (381 milion ton) dhe ritmi i rritjes po përshpejtohet.

Mbi gjysma e të gjithë plastikës së bërë ndonjëherë është prodhuar në 25 vitet e fundit dhe nivelet e prodhimit vlerësohet të dyfishohen ose trefishohen përsëri deri në vitin 2050. Dhe më shumë prodhim sjell më shumë mbeturina.

Më pak se 10% e të gjithë plastikës së prodhuar ndonjëherë janë ricikluar. Dhe vëllimi i "plastikës së keqmenaxhuar", ato që nuk riciklohen, digjen ose mbyllen në landfille, vlerësohet gjithashtu të dyfishohet deri në vitin 2050.

Duket sikur njerëzit janë bërë mbetje organike brenda një bote plastike të krijimit tonë.

Elefantët plastikë

Por pavarësisht rritjes së ndërgjegjësimit rreth problemeve që lidhen me plastikën, ekziston një e metë thelbësore në mënyrën se si ne priremi ta mendojmë atë si produkt.

Sepse ekziston një tendencë për ta trajtuar plastikën si një problem ndotjeje dhe riciklimi, sesa si një pjesë integrale e botës sonë të drejtuar nga karburantet fosile. Ky rrëfim promovohet edhe nga kompanitë e mëdha të naftës, si gjiganti amerikan ExxonMobil, i cili para samitit të Koresë së Jugut deklaroi: “Çështja është ndotja. Çështja nuk është plastike.”

Problemi me këtë perspektivë është se ajo errëson faktin që plastika janë produkte petrokimike: substanca të cilat në fund të fundit rrjedhin nga nafta dhe gazi.

Në të vërtetë, e ardhmja e lëndëve djegëse fosile është gjithnjë e më shumë e lidhur me të ardhmen e plastikës. Është vlerësuar se deri në vitin 2040, plastika do të përbëjë deri në 95% të rritjes neto të kërkesës për naftë.

Kjo është ndoshta arsyeja pse 220 lobistë të lëndëve djegëse fosile morën pjesë në ato diskutime të fundit të traktatit, duke i tejkaluar të gjitha delegacionet e tjera. Kjo mund të shpjegojë gjithashtu pse Arabia Saudite, shtëpia e një prej kompanive më të mëdha petrokimike në botë, e çoi kundërshtimin ndaj çdo kufizimi global për prodhimin e plastikës.

Në thelbin e kapitalizmit

Problemi me të cilin përballemi nuk është thjesht prania e një lobi të naftës, është roli sistemik që luan plastika brenda kapitalizmit.

Plastika dhe industria e gjerë petrokimike, luajtën një rol vendimtar në transformimin e kapitalizmit global nga mesi i shekullit të 20-të e tutje.

Ndërsa eksploroj në librin tim, Kapitalizmi i papërpunuar , gjërat që na duheshin për të ndërtuar dhe për t'i bërë gjërat më parë të mbështetura në burimin e mallrave natyrale, me intensitet të punës, si druri, pambuku ose metalet. Por shpikja e plastikës dhe materialeve të tjera sintetike e ndanë prodhimin e mallrave nga natyra.

Nafta u bë më shumë se një lëndë djegëse ishte substanca që dominonte jetën tonë. Një zhvendosje petrokimike drejt rritjes së një bote të dominuar nga nafta. Me kapitalizmin e shkëputur nga ciklet natyrore, pati një reduktim rrënjësor në kohën e nevojshme për prodhimin e mallrave dhe një fund të çdo kufizimi në sasinë dhe diversitetin e mallrave të prodhuara.

Së bashku me këtë, zakonet e konsumit u përqendruan rreth nocioneve të disponueshmërisë dhe vjetërsimit. Plastika bëri të mundura tiparet thelbësore të kapitalizmit bashkëkohor: një nxitje drejt rritjes së pakufishme, përshpejtim i vazhdueshëm i prodhimit dhe konsumit dhe zgjerimi i furishëm i tregjeve.

Shfaqja e modës së shpejtë është vetëm një shembull. Krahas punëtorëve të veshjeve me pagesë të dobët në vende të tilla si Bangladeshi, veshjet me të vërtetë të lira u bënë të mundura vetëm nëpërmjet zgjerimit masiv të prodhimit të poliesterit (një lloj plastik), i cili e çliroi industrinë nga varësia e saj nga furnizimet e leshit dhe pambukut.

Konsumi i plastikës duket i madh në krizën e sotme ekologjike. Dhe pasi jemi mësuar kaq shumë të mendojmë për naftën dhe gazin si një çështje kryesisht për zgjedhjen e energjisë dhe karburantit, ndoshta ne kemi humbur vëmendjen se sa shumë nga jeta jonë varet nga produktet e naftës.

Këto materiale sintetike nxitën një revolucion të pasluftës në produktivitet, duke sjellë teknologjinë e kursimit të punës dhe konsumin masiv. Tani është pothuajse e pamundur të identifikohet një zonë e jetës që nuk është transformuar rrënjësisht nga prania e plastikës dhe lëndëve të tjera petrokimike.

Produktet plastike janë normalizuar si pjesë natyrale e ekzistencës sonë të përditshme. Dhe është ky paradoks që duhet përballuar plotësisht nëse duam të shkojmë përtej lëndëve djegëse fosile.

/Motilokal.com