Në një veprim të paprecedentë, India kohët e fundit pezulloi Traktatin e Ujërave të Indusit të vitit 1960 me Pakistanin, duke përmendur terrorizmin ndërkufitar. Ky ishte një nga një seri përshkallëzimesh midis dy vendeve të cilat tani e gjejnë veten në prag të luftës.

Pezullimi i traktatit pasqyron një trend rajonal në rritje: Vendet e Azisë Jugore po e trajtojnë gjithnjë e më shumë ujin si një aset strategjik dhe jo si një burim të përbashkët, mes rritjes së mosbesimit, stresit klimatik dhe konkurrencës gjeopolitike.

Rajoni është shtëpia e gati një të katërtës së popullsisë globale dhe mbështetet në lumenj të mëdhenj ndërkufitarë që ushqehen nga akullnajat e Himalajeve, i ashtuquajturi "Poli i Tretë" i rezervave të ujit të ëmbël. Një prishje në diplomacinë ujore mund të shkaktojë kolaps mjedisor, kriza humanitare dhe paqëndrueshmëri gjeopolitike. Përdorimi i ujit si armë duhet të adresohet urgjentisht si një çështje globale e drejtësisë klimatike.

Një pikë e nxehtë ndodhi në gusht të vitit 2024 kur përmbytjet shkatërruese prekën gati 5.8 milionë njerëz në Bangladesh. Disa zyrtarë të Bangladeshit akuzuan Indinë për lëshimin e ujit të tepërt nga një digë e madhe në rrjedhën e sipërme pa paralajmërim. India mohoi përgjegjësinë, duke përmendur reshjet ekstreme të shiut dhe operacionet standarde të digës. Megjithatë, incidenti rigjallëroi tensionet e gjata midis dy vendeve.

Gjërat i ndërlikon edhe më tej fakti që Kina miratoi së fundmi ndërtimin e projektit më të madh hidroenergjetik në botë në lumin Yarlung Tsangpo në Tibet, i cili shndërrohet në Brahmaputra në Indi. Ky projekt masiv ka ngritur alarm në lidhje me aftësinë e Kinës për të ushtruar kontroll në rrjedhën e sipërme dhe rreziqet ekologjike për Indinë dhe Bangladeshin në rrjedhën e poshtme.

Kina nuk ka nënshkruar marrëveshje zyrtare për ndarjen e ujit me fqinjët e saj, por prania e saj në rritje në infrastrukturën rajonale të ujit sinjalizon një ndryshim dramatik në hidropolitikën e Azisë Jugore dhe Lindore.

Ndryshimi i klimës po i përkeqëson gjërat

Trendët e fundit klimatike po i bëjnë lumenjtë ndërkufitarë një fokus gjithnjë e më të madh të fërkimeve gjeopolitike. Këto trende përfshijnë shkrirjen e përshpejtuar të akullnajave, modelet e çrregullta të musoneve dhe intensifikimin e motit ekstrem.

Ndërsa shkrirja e akullnajave do të rrisë përkohësisht rrjedhën e lumenjve, prognoza afatgjatë është e zymtë. Nëse emetimet dhe tendencat e ngrohjes vazhdojnë, shumë lumenj të ushqyer nga akullnajat, duke përfshirë Indusin, Gangesin dhe Brahmaputrën mund të shohin një ulje dramatike të rrjedhave deri në fund të shekullit. Kjo do të ndikojë drejtpërdrejt në qindra miliona njerëz që varen prej tyre.

Kriza po intensifikohet nga ndryshimet në Himalaje. Rajoni po ngrohet më shpejt se mesatarja globale, me një ndryshim nga reshjet e borës në reshje që prish kohën dhe vëllimin e ujit që rrjedh nga malet në fusha dhe qytete poshtë.

Në të njëjtën kohë, nxjerrja e paqëndrueshme e ujërave nëntokësore i ka çuar rezervat e ujërave nëntokësore të Azisë Jugore drejt kolapsit, duke kërcënuar si sigurinë ushqimore ashtu edhe atë të ujit.

Një precedent i rrezikshëm

Një shembje ose pezullim i Traktatit të Ujërave të Indusit mund të krijojë një precedent të rrezikshëm. Është e rëndësishme të theksohet se kërcënimi nuk ka të bëjë aq shumë me ndërprerjen e rrjedhave të ujit nga India një akt i pamundur dhe teknikisht sfidues dhe më shumë me erozionin e besimit, transparencës dhe ndarjes së të dhënave.

Një nga karakteristikat më të vlefshme të traktatit ka qenë ndarja rutinore e të dhënave mbi gjëra të tilla si nivelet e ujit, rrjedha e lumenjve dhe operacionet e digave. Pakistanit i duhen këto të dhëna për të parashikuar përmbytjet dhe thatësirat, për të planifikuar ujitjen e tij, për të gjeneruar energji hidroelektrike në mënyrë efektive dhe për të menaxhuar ujin e pijshëm, megjithatë India po tregon se nuk do t'i përmbushë më këto detyrime.

Por marrëdhëniet e tendosura të Indisë për ujin nuk kufizohen vetëm në Pakistan. Bangladeshi dhe Nepali shpesh janë ndjerë të lënë pas dore ose të nën presion në negociata, dhe sinjali i Indisë se mund të rishqyrtojë traktatet afatgjata ngre shqetësime në të dy vendet.

Kjo është veçanërisht e vërtetë ndërsa Traktati i Ujit të Ganges i afrohet skadimit të tij në vitin 2026: lumi i madh Ganges rrjedh nëpër Indi dhe ujit pjesën më të madhe të Bangladeshit - dhe traktati i garanton Bangladeshit një rrjedhë minimale lumore.

Marrëveshje të tjera kyçe, të tilla si Traktati Mahakali dhe marrëveshja e lumit Kosi me Nepalin, si dhe marrëveshja e Teesta-s për ndarjen e ujit me Bangladeshin, mbeten kryesisht të pazbatuara, duke ushqyer mosbesim. Këto dështime minojnë besimin në diplomacinë rajonale të ujit dhe hedhin dyshime mbi angazhimin e Indisë për bashkëpunim të barabartë.

Asnjë nga këto nuk ndihmohet nga fakti që India, Pakistani dhe Bangladeshi vazhdojnë të mbështeten në metoda të vjetruara ujitjeje, që do të thotë se përdorin më shumë ujë sesa është e nevojshme. Ndërsa ndryshimet klimatike intensifikojnë përmbytjet, thatësirat dhe shkrirjen e akullnajave, ekziston një nevojë urgjente për të reformuar traktatet ekzistuese të ujit për të reflektuar realitetet aktuale klimatike, hidrologjike dhe gjeopolitike.

Traktati i Ujërave të Indusit, i negociuar në vitet 1960 para shfaqjes së shkencës moderne të klimës, nuk i merr më parasysh këto transformime. Në të vërtetë, shumica e traktateve të ujit në rajon mbeten të rrënjosura në korniza teknokratike, të përqendruara në inxhinieri, të cilat nuk arrijnë të adresojnë ndryshueshmërinë ekstreme të klimës dhe ndikimet e saj kaskaduese.

Skadimi i afërt i Traktatit të Ujit të Ganges dhe negociatat e pritura për marrëveshje të tjera të pellgjeve, paraqesin një mundësi kritike për të rimenduar qeverisjen e ujit në Azinë Jugore.

Edhe pse Indusi rrjedh nëpër Indi përpara Pakistanit, në pellgje të tjera, India është në rrjedhën e poshtme. Ky është rasti me Brahmaputrën, ku kërkon bashkëpunim në rrjedhën e sipërme nga Kina.

Minimi i traktatit të Indusit mund të dobësojë pozicionin e vetë Indisë në negociatat e ardhshme dhe të tendosë marrëdhëniet e saj me Nepalin dhe Bangladeshin, ndërkohë që i jep Kinës më shumë ndikim në hidropolitikën e Azisë Jugore. Kina tashmë po zgjeron ndikimin e saj duke ofruar miliarda dollarë kredi për Bangladeshin dhe duke forcuar lidhjet me Nepalin, veçanërisht në lidhje me infrastrukturën ujore.

Shndërrimi i ujit në armë është një strategji e rrezikshme që mund të ketë efekte të kundërta. Dobësimi i diplomacisë ujore në Azinë Jugore nuk është vetëm një kërcënim rajonal; ai rrezikon sigurinë globale klimatike.

Përballë përshkallëzimit të ndikimeve të ndryshimeve klimatike dhe fatkeqësive të përsëritura, përditësimi i marrëveshjeve ndërkufitare si Traktati i Ujërave të Indusit, Traktati i Ujit të Gangës e marrëveshjet e Kosi dhe Teesta nuk është më opsional është një domosdoshmëri urgjente me pasoja të mëdha.

/Motilokal.com