Valët e të nxehtit janë bërë më të nxehta dhe më të forta ndërsa planeti është ngrohur, duke e bërë atë që mjekët e quajnë një "vrasës të heshtur" edhe më të rrezikshme. Sa të shqetësuar duhet të jemi për nxehtësinë dhe si mund të qëndrojmë të sigurt ndërsa ndryshon klima?

Sa njerëz vdesin nga nxehtësia?

Moti i nxehtë vret rreth gjysmë milioni njerëz çdo vit. Numri mesatar vjetor i vdekjeve është më i madh se ai nga luftërat ose terrorizmi, por më i vogël se ai nga makinat ose ndotja e ajrit.

Pavarësisht kësaj, nxehtësia rrallë renditet si shkak i vdekjes. Kjo për shkak se temperaturat ekstreme janë kryesisht vrasëse indirekte. Shumica e viktimave të nxehtësisë vdesin herët nga sëmundje të tilla si sëmundjet e zemrës, mushkërive dhe veshkave të cilat përkeqësohen në mot të ngrohtë.

Si e dëmtojnë valët e të nxehtit shëndetin tuaj?

Nxehtësia e lartë e streson trupin e njeriut. Kur ditët janë shumë të nxehta për të funksionuar dhe netët nuk janë mjaftueshëm të freskëta për t'u rikuperuar, zemra dhe veshkat punojnë me shumë mund për ta mbajtur trupin të freskët.

Gjithashtu, nxehtësia e lartë ka efekte dytësore shëndetësore. Valët e të nxehtit çojnë në më shumë aksidente, ajër më të ndotur, zjarre më të mëdha dhe ndërprerje më të shpeshta të energjisë, të cilat mund të rrisin barrën mbi sistemet shëndetësore.

Kush është më i rrezikuar nga nxehtësia ekstreme?

Njerëzit që detyrohen të qëndrojnë jashtë në mot përvëlues, ndërtuesit, fermerët, ata që flenë jashtë, kanë më shumë gjasa të vuajnë nga lodhja nga nxehtësia dhe goditja nga nxehtësia që mund të pasojë.

Por të moshuarit, dhe veçanërisht ata me sëmundje të tjera, përbëjnë pjesën më të madhe të vdekjeve që lidhen me nxehtësinë. Gratë kanë më shumë gjasa të vdesin nga shkaqe që lidhen me nxehtësinë sesa burrat. Njerëzit më të varfër, të cilët kanë më pak gjasa të kenë ajër të kondicionuar, shtëpi të izoluara mirë ose qasje në hapësira të gjelbra, janë gjithashtu në rrezik më të madh.

Pse lagështia e bën të ndihet më e nxehtë?

Djersa është mbrojtja më e mirë e trupit kundër nxehtësisë, duke ulur temperaturat e brendshme ndërsa ajo avullohet. Por kur lagështia është e lartë dhe ajri i nxehtë dhe ngjitës, trupi e ka të vështirë të ftohet sepse djersa ngjitet në lëkurë. Efekti që kjo ka në temperaturat e perceptuara mund të jetë disa gradë Celsius, mjaftueshëm për të bërë diferencën midis jetës dhe vdekjes.

Pse valët e të nxehtit po bëhen më të nxehta?

Më shumë se një shekull ndotje nga lëndët djegëse fosile ka bllokuar atmosferën, duke bllokuar rrezet e diellit dhe duke ngrohur të gjithë planetin. Temperaturat mesatare globale janë rritur me rreth 1.3 gradë Celsius që nga kohërat paraindustriale dhe temperaturat e tokës edhe më shumë gjë që e ka shtyrë nivelin bazë më lart dhe i ka bërë ekstremet ndëshkuese shumë më të zakonshme.

Ekzistojnë gjithashtu disa prova se ndryshimi i klimës po i përkeqëson valët e të nxehtit duke dobësuar rrjedhën e ajrit. Shkencëtarët mendojnë se kjo po rrit shfaqjen e kupolave të nxehtësisë, zonave me presion të lartë dhe nxehtësi që ngecin mbi një rajon për ditë ose edhe javë.

A nuk do të thotë ndryshimi i klimës që më pak njerëz do të vdesin nga i ftohti?

Moti i ftohtë vret shumë më tepër njerëz sesa moti i nxehtë sot, madje edhe në rajone të ngrohta si Afrika Sub-Sahariane dhe Azia Jugore. Por, ndërsa temperaturat rriten, numri i vdekjeve nga nxehtësia parashikohet të rritet shumë më shpejt sesa numri i jetëve të shpëtuara nga i ftohti më i butë. Kur shkencëtarët e modeluan këtë në 854 qytete evropiane, ata gjetën një rritje neto të vdekjeve të lidhura me temperaturën në të gjitha skenarët e emetimeve, madje duke marrë parasysh edhe mënyrën se si njerëzit përshtaten.

Si mund të përshtatemi ndaj valëve të të nxehtit?

Ulja e ndotjes nga lëndët djegëse fosile është hapi më i madh që mund të ndërmerret për të ndaluar që valët e të nxehtit të bëhen edhe më të nxehta, së bashku me mbrojtjen e pyjeve dhe ligatinave që thithin dioksidin e karbonit nga atmosfera.

Planifikuesit urbanë kanë bërë thirrje gjithashtu për ridizajnimin e qyteteve në mënyrë që ato të kenë më pak beton dhe më pak makina, si dhe më shumë parqe dhe ujë. Kjo mund të neutralizojë efektin e ishullit të nxehtësisë urbane, i cili i bën qytetet më të nxehta se mjedisi i tyre rural.

Ndërtesat me ajër të kondicionuar ose ftohje pasive mund të ulin gjithashtu numrin e vdekjeve, ashtu si edhe sistemet e forta të kujdesit shëndetësor dhe paralajmërimet e shpejta për emergjenca.

Si mund të qëndroj i sigurt gjatë një vale të nxehti?

Këshilla më e thjeshtë është të qëndroni larg të nxehtit: shmangni daljen jashtë gjatë pjesëve më të nxehta të ditës dhe qëndroni në hije nëse është e nevojshme. Për ta mbajtur shtëpinë tuaj të freskët, mbyllni dritaret gjatë ditës dhe hapini ato pasi të errësohet, kur temperaturat e jashtme bien nën temperaturat e brendshme. Mbuloni dritaret me grila ose perde për të bllokuar rrezet e diellit direkte.

Mjekët gjithashtu rekomandojnë pirjen e shpeshtë të ujit, veshjen e rrobave të gjera dhe kontrollin e personave vulnerabël në komunitetin tuaj.

/Motilokal.com