Në fund të qershorit dhe në fillim të korrikut, një valë e të nxehtit përfshiu Evropën duke sjellë me vete temperatura mbi 40 gradë Celsius në shumë vende. 

I nxehti përvëlues detyroi shkollat të mbylleshin, shkaktoi ndalime për punët në natyrë në pjesën më të madhe të Italisë dhe krijoi kushte të nxehta dhe të thata që nxitën zjarre në disa vende. Copernicus, shërbimi i vëzhgimit të Tokës i BE-së, tha se qershori ishte më i nxehti i regjistruar ndonjëherë për Evropën Perëndimore.

Ndërkohë, në anën tjetër të botës, Argjentina, Kili dhe Uruguai po përballeshin me një valë të rrallë të ftohti polar. 

Kushtet më të ftohta nuk janë të pazakonta në dimrin e hemisferës jugore, i cili zgjat nga qershori deri në shtator. Por në ditën e fundit të qershorit, si Kili ashtu edhe Argjentina u renditën si vendet më të ftohta në tokë jashtë rajoneve polare. Argjentina jugore dhe qendrore kishin temperatura midis 10-15 gradë Celsius nën mesataren sezonale. 

Buenos Aires regjistroi temperaturat më të ulëta që nga viti 1991 dhe bora mbuloi vende të pazakonta, përfshirë shkretëtirën Atacama, e njohur si vendi më i thatë në tokë jashtë poleve, për herë të parë në një dekadë.

Sipas shërbimeve meteorologjike në rajon, shumë stacione meteorologjike shënuan rekorde të reja, me disa që ranë nën -15 gradë Celsius. Qeveritë u detyruan të kufizonin furnizimin me gaz pasi kërkesa për energji elektrike shkaktoi ndërprerje dhe të zhvendosnin njerëzit e pastrehë në strehimore emergjente. 

Çfarë fshihet pas ekstremeve?  

Vala e të ftohtit në Amerikën Jugore ishte për shkak të asaj që njihet si një anticiklon i fuqishëm me origjinë polare. 

"Ajo që ndodhi këtë javë në Kili dhe në Konin Jugor në përgjithësi është një valë e ftohtë e shkaktuar nga një ikje e një mase ajrore polare nga Antarktida", tha për AFP-në klimatologu Raul Cordero nga Universiteti i Santiagos.

Një meteorolog tjetër i tha agjencisë së lajmeve se rrallësia e ngjarjes në këtë rajon e bëri të vështirë përjashtimin e mundësisë që vala e të ftohtit të lidhet me ndryshimet klimatike. 

Disa studiues kanë propozuar që ngrohja e Arktikut mund të prishë modelet e qarkullimit atmosferik, duke çuar në përmbytje të ajrit të ftohtë polar nga rajonet. Megjithatë, shumë shkencëtarë të klimës argumentojnë se periudhat ekstreme të të ftohtit në rajonet e buta po zvogëlohen në një botë që po ngrohet dhe kanë rënë në intensitet dhe frekuencë në dekadat e fundit. 

Megjithatë, temperaturat përvëluese në Evropë u nxitën nga shfaqja e një "kupole të nxehtësisë", një fenomen meteorologjik ku presioni i lartë e mban ajrin e thatë dhe të nxehtë mbi një rajon për një periudhë të gjatë kohore.

John Marsham, Kryetar i Përbashkët i Zyrës Meteorologjike, shërbimit meteorologjik të Mbretërisë së Bashkuar, në Universitetin e Leeds, Mbretëria e Bashkuar, tha se roli i ndryshimeve klimatike në temperaturat e larta të fundit në Evropë është absolutisht i sigurt.

“Një nga gjurmët më të forta të ndryshimeve klimatike është rritja e ekstremeve dhe kjo është veçanërisht e vërtetë për valët e të nxehtit dhe ekstremet e temperaturave të larta”, tha Marsham. 

Ndryshimi i klimës besohet se ka trefishuar numrin e vdekjeve të lidhura me nxehtësinë në valën e fundit të të nxehtit në Evropë, sipas një studimi të shpejtë të udhëhequr nga shkencëtarët në Imperial College London dhe London School of Tropical Medicine.  

Studimi vlerëson se djegia e lëndëve djegëse fosile rriti temperaturat gjatë valës së të nxehtit deri në 4 gradë Celsius në 12 qytete evropiane, duke rritur numrin e vdekjeve të pritura nga nxehtësia me 1,500. 

"Valët e të nxehtit nuk lënë gjurmë shkatërrimi si zjarret në pyje ose stuhitë", tha Ben Clarke, hulumtues në Qendrën për Politika Mjedisore në Imperial College London. "Ndikimet e tyre janë kryesisht të padukshme, por në mënyrë të qetë shkatërruese, një ndryshim prej vetëm 2 ose 3°C mund të bëjë diferencën midis jetës dhe vdekjes për mijëra njerëz." 

Copernicu i BE-së deklaroi se gjatë valës së të nxehtit , pjesë të mëdha të Evropës Jugore përjetuan një numër jashtëzakonisht të lartë "netësh tropikale", ku temperaturat mbeten mbi 20°C. Kjo mund të paraqesë një rrezik për shëndetin duke e penguar trupin të rikuperohet nga nxehtësia e ditës.

Në të ardhmen, Evropa me siguri do të përjetojë më shumë valë të nxehti dhe valë më intensive të nxehtit, tha Lara Wallberg, shkencëtare e klimës në Institutin Max Planck për Meteorologji në Hamburg të Gjermanisë. "Ekstremet e nxehtësisë që tani janë ngjarje të rralla mund të jenë shumë, shumë të zakonshme në fund të shekullit. Kështu që mendoj se përshtypja jonë për atë që është një ekstrem mund të ndryshojë gjithashtu." 

Po llojet e tjera të motit ekstrem?  

Dhe nuk janë vetëm valët e të nxehtit, ndryshimi i klimës po i përkeqëson shumë ngjarjet ekstreme të motit, siç janë përmbytjet, thatësirat dhe stuhitë, duke i bërë ato më të shpeshta dhe intensive. 

Vetëm një ndryshim i vogël në temperaturat mesatare globale mund të çojë në një rritje të madhe të ekstremeve, tha Marsham, duke shtuar se ai pret që ndryshimi i klimës të ketë luajtur një rol në përmbytjet e rënda në Teksas fundjavën e kaluar, të cilat kanë marrë mbi 100 jetë njerëzish dhe shumë të tjerë ende rezultojnë të zhdukur. 

Një studim i vitit 2024 tha se intensiteti i reshjeve ekstreme pritet të rritet me 10% deri në vitin 2036 në Teksas. Ndërsa modelimi i modeleve të reshjeve është një proces kompleks, ai ka një parim të qartë themelor fizik: ajri i nxehtë mban më shumë lagështi.  

Sipas IPCC-së, me 2 gradë Celsius ngrohje mbi nivelet para-industriale, ajo që do të kishte qenë një ngjarje reshjesh që ndodhte një herë në 10 vjet, do të ndodhte 1.7 herë në dekadë dhe do të ishte 14% më e lagësht.

"Mendoj se është shumë e rëndësishme që njerëzit të kuptojnë se kjo nuk është normaliteti i ri. Do të vazhdojë të përkeqësohet derisa të heqim gradualisht lëndët djegëse fosile dhe të arrijmë zero neto", tha Marsham. "Duhet të përgatitemi për ngjarje të paprecedentë."

Pavarësisht kërcënimit në rritje të motit ekstrem, shoqëria nuk po vepron me alarm të mjaftueshëm, tha për Associated Press Michael Oppenheimer, shkencëtar i klimës në Universitetin e Princetonit. "Ka shumë prova që ne rrimë aty dhe nuk bëjmë absolutisht asgjë ndërsa këto rreziqe po vijnë drejt nesh si një tren në lëvizje dhe ne jemi duke qëndruar në shina. Dhe pastaj papritmas, bam."

/Motilokal.com