Ndërsa planeti vazhdon të ngrohet, jo të gjitha rajonet po ngrohen me të njëjtin ritëm. Gjatë tridhjetë viteve të fundit, temperatura mesatare globale është rritur me rreth 0.26°C për dekadë. Por në Evropë dhe Arktik, shkalla e ngrohjes është më shumë se dyfishi i mesatares globale. Le të hedhim një vështrim më të afërt se çfarë thonë të dhënat tona.

Sipas të dhënave ERA5 të Shërbimit të Ndryshimeve Klimatike Copernicus (C3S), Evropa është kontinenti që po ngrohet më shpejt dhe është ngrohur me afërsisht 0.53°C për dekadë që nga mesi i viteve 1990, dhe Arktiku po ngrohet edhe më shpejt rreth 0.69°C për dekadë.

Krahasuar me nivelet para-industriale (duke mesatarizuar temperaturat e vlerësuara të viteve 1850-1900), temperatura mesatare globale është rritur me rreth 1.3°C, sipas Treguesit të Klimës C3S për temperaturën , i cili bazohet në mesataret e fundit pesëvjeçare. Marrëveshja e Parisit synon ta mbajë rritjen e temperaturës mesatare globale shumë nën 2°C mbi nivelet para-industriale dhe mundësisht nën 1.5°C. Përditësimi i fundit i Monitorit tonë të Trendit të Temperaturës Globale C3S sugjeron që nëse tendenca e fundit 30-vjeçare e ngrohjes do të vazhdonte, mund të arrinim 1.5°C deri në prill 2029. Për Evropën, rritja që nga nivelet para-industriale është rreth 2.4°C, dhe në Arktik, është edhe më e lartë në 3.3°C.

Pse shkalla e ngrohjes ndryshon në të gjithë globin?

Ndërsa rritja afatgjatë e temperaturës mesatare globale shkaktohet kryesisht nga rritja e emetimeve globale të gazrave serrë, shkalla e pabarabartë e ngrohjes në të gjithë globin ndikohet nga një kombinim faktorësh: zonat tokësore ngrohen më shpejt se oqeanet për shkak të kapacitetit më të lartë të oqeanit për të thithur nxehtësinë, dhe ndryshimet në modelet e erës dhe modelet e qarkullimit atmosferik mund të çojnë në dallime rajonale. Cilësia e ajrit gjithashtu mund të ketë një ndikim. Për shembull, në zonat me më shumë ndotje të ajrit, sasi më të larta të aerosoleve atmosferike zvogëlojnë sasinë e rrezatimit diellor që arrin në sipërfaqe. Kjo mund të kompensojë pjesërisht ngrohjen e shkaktuar nga rritja e gazrave serrë.

Pse Evropa është kontinenti që po ngrohet më shpejt?

Evropa është aktualisht kontinenti që po ngrohet më shpejt. Që nga vitet 1980, ngrohja e Evropës e ka tejkaluar mesataren globale me një faktor prej dyfish. Disa faktorë e shpjegojnë këtë trend:

Ndryshimi i modeleve të motit: Ndryshimet në qarkullimin atmosferik favorizojnë valë të nxehta verore më të shpeshta dhe më intensive në Evropë. Raporti i fundit mbi Gjendjen e Klimës në Evropë theksoi se numri i ditëve me stres nga nxehtësia po rritet në Evropë, me vitin 2024 që shënon numrin e dytë më të lartë të regjistruar ndonjëherë. Fillimi i verës 2025 ka parë tashmë valë të nxehta në pjesën më të madhe të Evropës.

Ndotje e reduktuar e ajrit: Në të kaluarën, emetimet e aerosoleve në Evropë kishin efektin e uljes së sasisë së rrezatimit diellor që arrinte në sipërfaqe. Që nga vitet 1980, rregulloret më të rrepta për cilësinë e ajrit kanë ulur këto emetime në të gjithë Evropën. Si rezultat, më shumë rrezatim diellor po arrin në sipërfaqe dhe mbulimi i reve është gjithashtu i zvogëluar, të dyja duke kontribuar në ngrohjen më të shpejtë rajonale.

Gjeografia: Pjesë të Evropës shtrihen në Arktik, rajoni me ngrohjen më të shpejtë në Tokë.

Amplifikimi arktik: Një cikël reagimesh e paqëndrueshme

Ngrohja e shpejtë e Arktikut, që tejkalon shumë mesataren globale, është një fenomen i njohur si amplifikim Arktik. Kjo nxitet nga disa procese të ndërlidhura:

Reagimi i albedos: Ndërsa klima ngrohet dhe bora e akulli shkrihen, ato zbulojnë sipërfaqe më të errëta poshtë saj, siç është uji i oqeanit ose toka e zhveshur, të cilat thithin më shumë energji diellore. Kjo përshpejton ngrohjen dhe çon në shkrirje të mëtejshme, një lak klasik reagimi.

Dallimet e konvekcionit: Në tropikë, konvekcioni i fortë (ajri i ngrohtë që ngrihet dhe përzihet në atmosferë) shpërndan nxehtësinë vertikalisht. Por Arktiku përjeton shumë pak konvekcion për shkak të nxehtësisë më të dobët nga Dielli, kështu që nxehtësia mbetet e bllokuar pranë sipërfaqes.

Reagimi ndaj shkallës së kalimit të temperaturës: Në rajone të ftohta si Arktiku, ajri pranë tokës ngrohet shumë më shpejt se ajri më lart në atmosferë, duke bllokuar nxehtësinë pranë sipërfaqes dhe duke përshpejtuar më tej ngrohjen.

Transporti i avujve të ujit: Modelet e qarkullimit atmosferik e lëvizin ajrin e ngrohtë dhe të lagësht nga tropikët drejt poleve. Meqenëse një atmosferë më e ngrohtë mund të mbajë më shumë lagështi, sasia e avujve të ujit të transportuar në pole pritet të rritet me ndryshimin e klimës, duke intensifikuar më tej ngrohjen e Arktikut.

A po bëhet më freskët diku në planet?

Ndërsa Evropa dhe Arktiku po ngrohen më shpejt se shumica e rajoneve të tjera, pothuajse të gjitha zonat tokësore po përjetojnë rritje të temperaturës, megjithëse shkalla ndryshon. Ngrohja më e shpejtë vërehet në gjerësitë e larta veriore, veçanërisht në Arktik, Evropën Qendrore dhe Lindore dhe Lindjen e Mesme. Kontinentet gjithashtu po ngrohen më shpejt se oqeani. Ndërsa temperaturat mbi oqean në përgjithësi po ngrohen gjithashtu, pjesë të Atlantikut të Veriut verior, shpesh të quajtura 'vrima e ngrohjes' ose 'pika e ftohtë' e Atlantikut të Veriut, Paqësori Jugor lindor dhe Oqeani Jugor tregojnë njëfarë ftohjeje të lokalizuar.

Në fund të fundit, ndërsa fizika e ngrohjes globale është e thjeshtë, gazrat serrë bllokojnë nxehtësinë, shkalla e ngrohjes në rajone të ndryshme formësohet nga reagimet komplekse lokale, dinamika atmosferike dhe cilësia e ajrit. Të kuptuarit e këtyre dallimeve rajonale është thelbësore jo vetëm për saktësinë shkencore, por edhe për formësimin e strategjive lokale të përshtatjes përballë një bote në ngrohje.

/Motilokal.com