Çmimet e ushqimeve në Evropë dhe në mbarë botën janë rritur ndjeshëm vitet e fundit, në një trend shqetësues për konsumatorët.

Ndërsa kostot më të larta të prodhimit dhe lufta në Ukrainë kanë nxitur disa nga rritjet e çmimeve, ngjarjet ekstreme të motit kanë luajtur gjithashtu një rol të rëndësishëm, sipas një studimi të ri.

Një studim i publikuar të hënën nxori në pah 16 artikuj ushqimorë në 18 vende, duke përfshirë patatet britanike dhe vajin e ullirit spanjoll që janë bërë më të shtrenjta si rezultat i nxehtësisë, thatësirës ose reshjeve të papara midis viteve 2022 dhe 2024.

Autorët e saj thonë se këto shembuj nxjerrin në pah rreziqet e vazhdueshme shoqërore të paraqitura nga ndikimet e ndryshimeve të pakontrolluara klimatike në sistemin ushqimor.

“Derisa të arrijmë në emetime neto zero, moti ekstrem vetëm sa do të përkeqësohet dhe tashmë po dëmton të korrat dhe po rrit çmimin e ushqimit në të gjithë botën”, thotë Maximillian Kotz, bashkëpunëtor post-doktoral Marie-Curie në BSC dhe autor kryesor i studimit. 

Nxehtësia, thatësira dhe shiu nxisin rritjen e çmimeve të ushqimeve

Vitet e fundit kanë parë ngjarje të shumta jonormale të motit që do të kishin qenë të paprecedentë para vitit 2020.

Viti 2024 ishte viti më i nxehtë i regjistruar ndonjëherë, me temperatura globale që tejkaluan 15°C mbi kushtet klimatike paraindustriale për herë të parë dhe rekorde të thyera në pjesë të mëdha të sipërfaqes së Tokës.

Shira të rrëmbyeshëm përfshiu Mbretërinë e Bashkuar midis shtatorit dhe dhjetorit 2023, ndërsa zona të Pakistanit dhe Australisë pësuan përmbytje katastrofike në vitin 2022.

Studimi i ri, i botuar në Environmental Research Letters, tani i ka lidhur këto fenomene ekstreme të motit me rritjen e çmimeve të ushqimeve.

Hulumtimi u krye nga një ekip ndërdisiplinor nga gjashtë institute kërkimore evropiane, duke përfshirë Qendrën e Superkompjuterëve të Barcelonës, Institutin Postdam për Kërkime mbi Ndikimin e Klimës, Institutin Katalanas për Kërkime dhe Studime të Avancuara (ICREA), Njësinë e Inteligjencës së Energjisë dhe Klimës (ECIU) dhe Universitetin e Aberdeenit dhe Fondacionin e Ushqimit, së bashku me Bankën Qendrore Evropiane (BQE). 

U publikua përpara Samitit të Sistemeve Ushqimore të Kombeve të Bashkuara, i cili do të organizohet së bashku nga Etiopia dhe Italia në Addis Ababa, Etiopi, nga 27 deri më 29 korrik.

Ndryshimi i klimës po i bën patatet britanike dhe vajin e ullirit spanjoll më të shtrenjtë

Studimi hetoi shembuj të rritjes së çmimeve të ushqimeve të lidhura me nxehtësinë, thatësirën dhe shirat e rrëmbyeshëm në 18 vende gjatë një periudhe dyvjeçare nga viti 2022 deri në vitin 2024.

Fenomenet ekstreme të motit mund të shkatërrojnë të korrat në rritje dhe të ndikojnë rëndë në rendimentet.

Në hulumtim u përfshinë dy artikuj ushqimorë evropianë. Në Mbretërinë e Bashkuar, çmimet e patateve u rritën me 22 për qind nga janari deri në shkurt 2024 për shkak të reshjeve ekstreme të dimrit .

“Vitin e kaluar, Mbretëria e Bashkuar pati të korrat e treta më të këqija të tokës së punueshme ndonjëherë, dhe Anglia të dytat më të këqija, pas reshjeve ekstreme të shiut që shkencëtarët thanë se u bënë rreth 10 herë më të mundshme dhe 20 për qind më intensive nga ndryshimet klimatike”, thotë Amber Sawyer, analiste në ECIU të Mbretërisë së Bashkuar.

"Por nuk është vetëm kaq. Fermerët britanikë kanë qenë duke luhatur midis ekstremeve gjatë viteve të fundit."

Sawyer shton se ata kanë kaluar nga përballimi me nxehtësinë ekstreme në vitin 2022, kur temperaturat arritën 40°C për herë të parë, në shira ekstremë në fund të vitit 2023 dhe fillim të vitit 2024, të cilat të dyja ua shkatërruan të korrat. Dhe tani, ata sapo janë përballur me pranverën më të ngrohtë që nga fillimi i regjistrimeve dhe të gjashtën më të thatë.

 “Për ta, ndryshimi i klimës nuk është një paralajmërim i largët: është një realitet që po e jetojnë çdo ditë.”

Në të gjithë Italinë dhe Spanjën, çmimet e vajit të ullirit u rritën me 50 për qind nga viti në vit në janar 2024, pas thatësirës së madhe në vitet 2022 dhe 2023.

Moti më i nxehtë dhe më i thatë bëri që prodhimi i vajit të ullirit në Spanjë, i cili është përgjegjës për 40 përqind të furnizimit botëror të binte me 50 për qind në vitin 2022.

Temperaturat e larta në sezonin e lulëzimit të pranverës shkatërruan shumë pemë ulliri, dhe frutat e pakta që mbijetuan u bënë të vogla dhe të holla për shkak të mungesës së ujit.

Ky maj ishte i dyti më i ngrohtë në botë i regjistruar ndonjëherë, i tejkaluar vetëm deri në maj të vitit 2024, sipas Shërbimit të Ndryshimeve Klimatike Koperniku (C3S) të BE-së.

Pjesë të Evropës Veriperëndimore panë nivelet më të ulëta të reshjeve dhe lagështisë së tokës që nga të paktën viti 1979.

Fermerët në të gjithë Evropën veriore kanë shprehur frikë për të korrat e tyre, me mot të pazakontë të thatë që po vonon mbirjen e grurit dhe misrit.

Moti ekstrem sjell rritje të çmimeve për orizin, kafenë dhe kakaon

Prodhimi i ushqimit në pjesë të tjera të botës është prekur gjithashtu nga moti ekstrem, me efekte anësore në tregjet vendase dhe globale.

Valët e të nxehtit në të gjithë Azinë Lindore gjatë vitit 2024 çuan në temperatura mujore të papara në pothuajse të gjithë Korenë e Jugut dhe Japoninë, si dhe në pjesë të mëdha të Kinës dhe Indisë.

Statistikat qeveritare tregojnë se këto ngjarje rezultuan në rritje të konsiderueshme të çmimit të lakrës koreane (70 për qind më e lartë në shtator 2024 krahasuar me shtatorin 2023) dhe orizit japonez (48 për qind më e lartë në shtator 2024 krahasuar me shtatorin 2023).

Me Kaliforninë që përbën mbi 40 për qind të prodhimit të perimeve në SHBA, thatësira e paparë në të gjithë Kaliforninë dhe Arizonën në vitin 2022 kontribuoi në një rritje prej 80 për qind nga viti në vit të çmimeve të prodhuesve të perimeve në SHBA deri në nëntor 2022.

Gana dhe Bregu i Fildishtë prodhojnë gati 60 për qind të kakaos globale.

Temperaturat rekord mujore në shumicën e të dy vendeve në shkurt të vitit 2024, përveç një thatësire të zgjatur në vitin paraprak, çuan në rritje të çmimeve të kakaos në tregun global me rreth 300 për qind deri në prill të vitit 2024 krahasuar me vitin e kaluar.

Efekte të ngjashme u vunë re për kafenë pas valëve të të nxehtit dhe thatësirës në Vietnam dhe Brazil në vitin 2024.

Moti ekstrem kërcënon sigurinë ushqimore dhe shëndetin publik

Studimi thekson se si këto rritje të çmimeve të ushqimeve të shkaktuara nga klima mund të përkeqësojnë gjithashtu rreziqet për shëndetin publik dhe trazirat sociale.

Rritja e çmimeve të ushqimeve ka pasoja të drejtpërdrejta për sigurinë ushqimore, veçanërisht për familjet me të ardhura të ulëta.

“Këto efekte mund të jenë fuqishëm regresive duke pasur parasysh pabarazitë e konsiderueshme në pjesën e të ardhurave të shpenzuara për ushqim nga familjet me të ardhura të ulëta dhe të larta”, shkruajnë studiuesit.

“Fakti që rritjet më të mëdha të çmimeve ndodhin në vendet më të nxehta dhe zakonisht më të varfra do t’i përforcojë më tej këto efekte.”

Për më tepër, rritjet e çmimeve i zhvendosin shpenzimet e konsumatorëve drejt opsioneve më të lira, shpesh më pak ushqyese.

Kjo do të thotë që rritjet e çmimeve të shkaktuara nga klima mund të përkeqësojnë problemet shëndetësore që rrjedhin nga kequshqyerja dhe një sërë sëmundjesh kronike që lidhen me dietën, duke përfshirë sëmundjet koronare të zemrës, diabetin e tipit 2 dhe shumë lloje kanceri.

Shkencëtarët gjithashtu vërejnë se inflacioni i çmimeve të ushqimeve i lidhur me ekstremet klimatike mund të ketë gjithnjë e më shumë rëndësi politike, me prova anekdotike nga e gjithë historia që shpesh përmendin rritjen e çmimeve të ushqimeve si një pararendës të trazirave politike dhe trazirave sociale. Raporti sugjeron që normat e larta të inflacionit madje mund të ndryshojnë drejtpërdrejt rezultatet e zgjedhjeve në demokracitë moderne.

“Njerëzit po e vënë re se, me rritjen e çmimeve të ushqimeve, kjo është e dyta në listën e ndikimeve klimatike që ata shohin në jetën e tyre, e dyta vetëm pas vetë nxehtësisë ekstreme”, vëren Kotz, duke shtuar se ishte e qartë se kostoja e jetesës kishte luajtur një rol në zgjedhjet e vitit të kaluar në SHBA.

Çmimi i ushqimit u rendit si një çështje kyçe zgjedhore gjatë zgjedhjeve në Mbretërinë e Bashkuar dhe SHBA në vitin 2024 dhe zgjedhjeve në Argjentinë në vitin 2023.

Nevojë urgjente për përshtatje dhe qëndrueshmëri

Studimi përfundon duke theksuar nevojën për përshtatje të shpejtë dhe qëndrueshmëri për të forcuar sigurinë ushqimore.

Ai propozon parashikime klimatike nga sezonale deri në shumëvjeçare, të cilat mund t'u ofrojnë fermerëve paralajmërim të hershëm për ekspozimin afatshkurtër ndaj ekstremeve klimatike dhe ndikimin e tyre në rendimente.

“Në nivelin e prodhuesit, informacioni në kohë mbi kushtet klimatike mund të mundësojë optimizimin e zgjedhjeve të të korrave ose planifikimin për të kufizuar ekspozimin dhe ndikimet”, shkruajnë shkencëtarët.

Strategjitë e adaptimit bujqësor për një periudhë afatgjatë do të jenë gjithashtu jetësore, thonë ata.

Ndërsa ndërrimi i kulturave bujqësore dhe ujitja diskutohen gjerësisht si një zgjidhje e mundshme, janë ngritur edhe sfida në zbatimin e tyre.

“Kjo nxjerr në pah kufizimet e burimeve, ekonomike dhe potencialisht politike të cilat shpesh mund të pengojnë strategjitë e adaptimit, një fushë që kërkon shqyrtim të kujdesshëm nga hulumtimi dhe politikëbërësit për të identifikuar strategji efektive të adaptimit”, shkruajnë autorët.

/Motilokal.com