Shtetet që shkelin detyrimet e tyre në lidhje me mbrojtjen e klimës po veprojnë "në mënyrë të paligjshme" dhe shtetet më të prekura mund të kërkojnë kompensim prej tyre, përfundoi të mërkurën Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND).

Instanca më e lartë gjyqësore e OKB-së, me seli në Hagë, unanimisht në atë mendim, të miratuar me kërkesë të studentëve nga Vanuatu, dha një interpretim të së drejtës ndërkombëtare, të cilin ligjvënësit, avokatët dhe gjyqtarët në të gjithë botën do të jenë në gjendje ta përdorin kur ndryshojnë ligjet ose ndjekin penalisht shtetet për mosveprim kur bëhet fjalë për luftën kundër ndryshimeve klimatike.

Ndryshimi i klimës, i shkaktuar nga emetimet e gazrave serrë, është "një kërcënim urgjent dhe ekzistencial", tha gjyqtari Yuji Iwasawa, kryetari i gjykatës, në një fjalim dy-orësh.

Gjykata nuk e pranoi idenë e mbrojtur nga ndotësit kryesorë se marrëveshjet ekzistuese për klimën dhe procesi i negociatave të COP ishin të mjaftueshme.

Shtetet kanë "detyrime të rrepta për të mbrojtur sistemin klimatik", theksoi ai.

Duke rënë dakord me shtetet e vogla ishullore, ai konfirmoi se klima duhet të "mbrohet për brezat e tanishëm dhe të ardhshëm", ndërsa shtetet e mëdha ndotëse refuzojnë absolutisht të njohin ligjërisht të drejtat e njerëzve që nuk kanë lindur ende.

Elementi më i diskutueshëm i opinionit, i cili do të hasë rezistencën më të madhe nga vendet e pasura, rrjedh nga këto detyrime sipas gjykatës, dhe ky është kompensimi për vendet e prekura më rëndë nga ndryshimet klimatike.

Pasojat ligjore që vijnë nga kryerja e një akti ndërkombëtarisht të paligjshëm mund të përfshijnë... dëmshpërblim të plotë për dëmin e pësuar nga shtetet e dëmtuara në formën e dëmshpërblimit, kompensimit dhe kënaqësisë , theksoi Iwasawa.

Por gjyqtarët theksuan se duhet të vendoset një lidhje shkakësore e drejtpërdrejtë dhe e sigurt "midis aktit të paligjshëm dhe dëmit", gjë që është e vështirë të bëhet në gjykatë, por "jo e pamundur".

Ky është mendimi i pestë unanim i asaj gjykate në 80 vjet.

Regres politik, përparim ligjor

"Ne jetojmë me ndryshimet klimatike çdo ditë", tha për AFP studenti fixhian Vishal Prasad (29), i cili nisi fushatën në vitin 2019 së bashku me studentë të tjerë nga Universiteti i Paqësorit Jugor në Vanuatu.

OJQ dhe aktivistë të shumtë prisnin me padurim mendimin e gjykatës, të frustruar nga pasiviteti ose ngadalësia e shteteve të mëdha ndotëse për të zvogëluar përdorimin e lëndëve djegëse fosile.

Disa dhjetëra prej tyre ishin në Pallatin e Paqes, selinë e gjykatës, të mërkurën, me pankartën "Gjykatat kanë folur, qeveritë duhet të veprojnë tani".

OKB-ja, me votën e Asamblesë së Përgjithshme, i bëri thirrje GJND-së t'u përgjigjet dy pyetjeve.

Së pari: "Çfarë detyrimesh kanë shtetet sipas ligjit ndërkombëtar për të mbrojtur Tokën nga emetimet e gazrave serrë, kryesisht të shkaktuara nga djegia e naftës, qymyrit dhe gazit, për brezat e tanishëm dhe të ardhshëm?"

Së dyti: "Cilat janë pasojat ligjore të këtyre detyrimeve për shtetet, emetimet e të cilave kanë shkaktuar dëme mjedisore, veçanërisht për shtetet ishullore të cenueshme me lartësi të ulët?"

Në dhjetor, Gjykata mbajti seancat më të mëdha dëgjimore në historinë e saj në Pallatin e Paqes, me më shumë se 100 kombe dhe grupe që folën.

Beteja për klimën po zhvillohet gjithnjë e më shumë në gjykata, qofshin kombëtare apo ndërkombëtare, me qëllim që të detyrohet veprimi për klimën brenda kufijve që nuk mund të arrihen përmes negociatave në nivel politik, veçanërisht pasi Evropa dhe SHBA-të janë më të ngadalta në përmbushjen e detyrimeve të tyre ose në braktisjen e tyre.

Negociatat vjetore të COP kanë ndikuar në parashikimet e ngrohjes globale, por ende jo aq sa për ta kufizuar atë në 2 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale, siç është rënë dakord në Marrëveshjen e Parisit të vitit 2015. Bota është tashmë të paktën 1.3 gradë Celsius më e ngrohtë.

E drejta ndërkombëtare është ndërtuar mbi opinione të tilla, shpjegoi Andrew Raine, i departamentit ligjor mjedisor të OKB-së.

Ato sqarojnë se si zbatohet e drejta ndërkombëtare ndaj krizës klimatike, e cila ka pasoja për gjykatat kombëtare, proceset legjislative dhe debatet publike.

/Motilokal.com