Personat që udhëtojnë shpesh me aeroplan kanë vënë re se turbulencat kohët e fundit janë bërë gjithnjë e më të shpeshta, dhe ekspertët e kanë konfirmuar këtë ndjesi, duke paralajmëruar se në periudhën në vijim, për shkak të ndryshimeve klimatike, ato pritet të shtohen edhe më shumë.

Vdekjet nga turbulencat janë jashtëzakonisht të rralla. Nuk ka shifra zyrtare, por vlerësohet se ka pasur rreth katër vdekje që nga viti 1981. Megjithatë, lëndimet japin një pamje tjetër. Vetëm në SHBA, ka pasur 207 lëndime të rënda ku një person është shtruar në spital për më shumë se 48 orë që nga viti 2009.

Ekspertët paralajmërojnë se trafiku ajror mund të bëhet më i vështirë, pasi ndryshimet klimatike ndryshojnë kushtet atmosferike: ndryshimet në temperaturë dhe ndryshimet në modelet e erës në atmosferën e sipërme pritet të rrisin frekuencën dhe intensitetin e turbulencave të forta.

"Mund të presim një dyfishim ose trefishim të sasisë së turbulencave të forta në të gjithë botën gjatë dekadave të ardhshme", thotë profesori Paul Williams, një shkencëtar atmosferik në Universitetin e Reading.

"Për çdo 10 minuta turbulencë të fortë që po përjetojmë tani, kjo mund të rritet në 20 ose 30 minuta", tha Williams.

Pra, nëse turbulenca bëhet më intensive, lind pyetja nëse mund të bëhet më e rrezikshme apo nëse ka mënyra të zgjuara se si linjat ajrore mund t’i “mbrojnë” më mirë aeroplanët e tyre nga turbulencat.

Rruga e ashpër e Atlantikut të Veriut

Turbulenca e fortë përkufizohet si lëvizja lart e poshtë e një aeroplani që kalon nëpër ajër të turbullt dhe ushtron një forcë më të madhe se 1.5 g në trupin tuaj, e cila është e mjaftueshme për t'ju ngritur nga sedilja nëse nuk keni vendosur rrip sigurimi.

Vlerësimet tregojnë se çdo vit ndodhin rreth 5,000 incidente me turbulenca të forta ose më të rënda, nga një total prej më shumë se 35 milionë fluturimesh që kryhen tani në të gjithë botën.

Nga lëndimet serioze të shkaktuara ndaj pasagjerëve që fluturuan gjatë vitit 2023, pothuajse 40 për qind u shkaktuan nga turbulencat, sipas raportit vjetor të sigurisë të Organizatës Ndërkombëtare të Aviacionit Civil.

Rruga midis Mbretërisë së Bashkuar dhe SHBA-së, Kanadasë dhe Karaibeve është ndër zonat e njohura si më të prekura nga turbulencat. Në 40 vitet e fundit, që kur satelitët filluan të vëzhgojnë atmosferën, ka pasur një rritje prej 55 për qind të turbulencave të forta mbi Atlantikun e Veriut.

Megjithatë, sipas një studimi të kohëve të fundit, frekuenca e turbulencave parashikohet të rritet në zona të tjera, duke përfshirë pjesë të Azisë Lindore, Afrikës së Veriut, Paqësorit të Veriut, Amerikës së Veriut dhe Lindjes së Mesme.

Një rritje e turbulencave të forta, e cila është e mjaftueshme për t'ju ngritur nga vendi juaj, mund të çojë potencialisht në më shumë lëndime ose edhe vdekje në rastet më të rënda. Disa pasagjerë janë të shqetësuar për këtë. Më shumë se një e pesta e të rriturve në Mbretërinë e Bashkuar thonë se kanë frikë të fluturojnë, sipas një hulumtimi të fundit të YouGov, dhe përkeqësimi i turbulencave mund ta bëjë udhëtimin një makth edhe më të madh për këta njerëz.

Megjithatë, krahët e aeroplanëve janë projektuar për të fluturuar në ajër të turbullt. Siç thotë Chris Keane, një ish-pilot dhe tani instruktor në një shkollë stërvitjeje në terren: "Nuk do ta besoni sa fleksibël është krahu. Në një aeroplan 747, gjatë testimit 'shkatërrues', krahët përkulen lart rreth 25 gradë para se të thyhen, gjë që është vërtet ekstreme dhe diçka që nuk do të ndodhë kurrë, madje as në turbulencat më të rënda."

Megjithatë, ekziston një shqetësim i fshehur për linjat ajrore: këto janë kostot ekonomike të turbulencave më të mëdha, të cilat në periudhën e ardhshme mund të arrijnë në miliona dollarë për linjë ajrore në vit.

Kjo përfshin koston e kontrollit dhe mirëmbajtjes së aeroplanit pas turbulencave të forta, kostot e kompensimit nëse fluturimi duhet të devijohet ose vonohet, si dhe kostot që lidhen me të qenit në vendndodhjen e gabuar.

Efekti domino i ndryshimit të klimës

Ekzistojnë tre shkaqe kryesore të turbulencës: konvektive (retë ose stuhitë), orografike (rrjedhja e ajrit rreth zonave malore) dhe ajri i pastër (ndryshimet në drejtimin ose shpejtësinë e erës).

Çdo lloj mund të sjellë turbulenca serioze. Turbulencat konvektive dhe orografike shpesh janë më të lehta për t'u shmangur. Këto janë turbulenca të ajrit të pastër që, siç sugjeron edhe emri, nuk mund të shihen. Ndonjëherë duket sikur shfaqen nga askund.

Ndryshimi i klimës është një faktor kryesor në rritjen si të konvektivitetit ashtu edhe të turbulencës në ajër të pastër.

Edhe pse marrëdhënia midis ndryshimeve klimatike dhe stuhive është komplekse, një atmosferë më e ngrohtë mund të mbajë më shumë lagështi, dhe kjo ngrohtësi dhe lagështi shtesë kombinohen për të krijuar stuhi më intensive.

Duke e lidhur këtë me turbulencën, turbulenca konvektive krijohet nga procesi fizik i ajrit që ngrihet dhe bie në atmosferë, veçanërisht brenda reve. Dhe nuk do të gjeni rrjedhje ajri më të forta lart e poshtë sesa në retë kumulonimbuse ose retë e stuhive.

Ky ishte shkaku i turbulencave serioze në udhëtimin e Andrew Davies në vitin 2024. Një raport nga Byroja e Hetimit të Sigurisë së Transportit e Singaporit zbuloi se aeroplani "ka të ngjarë të fluturonte mbi një zonë me aktivitet konvektiv" mbi Myanmarin jugor, duke çuar në "19 sekonda turbulencash ekstreme që përfshinin një rënie prej 178 metrash në pak më pak se pesë sekonda".

Një studim nga SHBA-ja i botuar në revistën Science në vitin 2014 tregoi se për një rritje të temperaturës globale prej një shkalle Celsius, numri i goditjeve të rrufeve rritet me 12 për qind.

Kapiteni Nathan Davies, një pilot i një linje ajrore komerciale, thotë: "Kam vënë re disa qeliza të mëdha stuhie që shtrihen me një diametër prej 128 kilometrash në vitet e fundit, diçka që do të pritej të ishte e rrallë."

Megjithatë, ai shton: "Retë e mëdha kumulonimbuse janë të lehta për t'u dalluar vizualisht, përveç nëse janë të ngulitura në re të tjera, kështu që ne mund t'i anashkalojmë ato."

Turbulenca në ajrin e pastër mund të rritet së shpejti. Kjo shkaktohet nga ajri i trazuar brenda dhe përreth rrymës së ajrit (erëra të shpejta që fryjnë rreth gjashtë milje në atmosferë, e njëjta lartësi në të cilën fluturojnë aeroplanët).

Ajri më i ftohtë është në veri, ajri më i ngrohtë është në jug: kjo ndryshim temperature dhe ndryshimi i erërave është i dobishëm për aeroplanët si erë në bisht për të kursyer kohë dhe karburant. Megjithatë, ai krijon edhe ajër turbulent.

"Ndryshimi i klimës po e ngroh ajrin në jug të rrymës së rrymave ajrore më shumë sesa ajrin në veri, kështu që ndryshimi i temperaturës amplifikohet", shpjegon profesor Williams, duke shtuar: "Gjë që nga ana tjetër nxit një rrymë më të fortë ajrore".

/Motilokal.com