Vitet e fundit, shumë shpesh e kam gjetur veten duke anashkaluar një zjarr të egër aktiv kur fluturoj nga Londra për në shtëpinë e familjes sime në Greqi gjatë muajve të verës. Qielli shkëlqen me një të kuqe të çuditshme dhe apokaliptike, dhe aroma e tymit mbush kabinën. Heshtja bie ndërsa bëhemi dëshmitarë të pavullnetshëm të një spektakli tragjik.
Tani zjarret po shpërthejnë përsëri në të gjithë Mesdheun. Por vetë flakët janë vetëm një pjesë e historisë. Ndërsa zjarret bëhen më intensive dhe të shpeshta, ato po shkaktojnë një reaksion zinxhir të rrezikshëm, një reaksion që përfshin gjithashtu një rrezik në rritje të përmbytjeve shkatërruese.
Në janar të vitit 2024, NASA raportoi se ndryshimi i klimës po i intensifikon kushtet e zjarreve në pyje, duke vënë në dukje se frekuenca e zjarreve më ekstreme ishte më shumë se dyfishuar gjatë dy dekadave të fundit. Ndërsa një pjesë e kësaj është nxitur nga ndryshueshmëria natyrore e motit, ngrohja e shkaktuar nga njeriu po luan qartë një rol të madh. Dekada të tëra të rritjes së temperaturave të kombinuara me thatësira më të gjata dhe më të rënda kanë krijuar kushte ideale për ndezjen dhe përhapjen e zjarreve në pyje.
Këtë vit, një tjetër sezon brutal i zjarreve në Mesdhe po zhvillohet para syve tanë, me fronte të shumta zjarresh aktive në të gjithë rajonin. Që nga 22 korriku 2025, 237,153 hektarë janë djegur në BE, një rritje prej gati 78% nga e njëjta periudhë e vitit të kaluar. Numri i zjarreve u rrit me rreth 45% dhe emetimet e CO₂ u rritën me 23% krahasuar me vitin 2024. Këto janë statistika të tmerrshme.
Fenomenet klimatike janë të ndërlidhura ngushtë
Vetë zjarret janë mjaft të këqija. Por ato janë gjithashtu të lidhura ngushtë me ekstreme të tjera që lidhen me klimën, duke përfshirë përmbytjet.
Fatkeqësitë natyrore shpesh shkaktojnë reaksione zinxhir, duke e shndërruar një fatkeqësi në shumë të tjera. Në rastin e përmbytjeve, zjarret luajnë një rol të madh si nëpërmjet modeleve të motit ashtu edhe nëpërmjet mënyrës se si toka reagon ndaj shiut.
Nga ana e motit, temperaturat më të larta çojnë në reshje më ekstreme, pasi ajri më i ngrohtë mund të mbajë më shumë lagështi dhe të nxisë stuhi më të forta. Zjarret intensive ndonjëherë mund të nxehen aq shumë sa të gjenerojnë sistemet e tyre të motit, si retë pirokumulus, re stuhie gjigante të formuara nga nxehtësia, tymi dhe avujt e ujit. Këto re mund të shkaktojnë stuhi të papritura dhe të lokalizuara gjatë ose menjëherë pas zjarrit.
Dëmi nuk mbaron kur flakët shuhen. Të dhënat satelitore tregojnë se toka e djegur mund të mbetet deri në 10°C më e nxehtë për gati një vit, për shkak të humbjes së bimësisë dhe dëmtimit të tokës.
Ndërsa bota ngrohet, atmosfera është në gjendje të mbajë rreth 7% më shumë lagështi për çdo gradë shtesë. Temperaturat e fundit prej 40°C ose më shumë në Greqi sugjerojnë një kapacitet për më shumë reshje shiu dhe më shumë përmbytje.
Zjarret në pyje e bëjnë vetë tokën më të ndjeshme ndaj përmbytjeve. Zonat e djegura reagojnë shumë më shpejt ndaj shiut, pasi ka më pak bimësi për të ngadalësuar ujin. Zjarret në pyje gjithashtu ndryshojnë strukturën e tokës, duke e bërë atë shpesh rezistente ndaj ujit. Kjo do të thotë që më shumë ujë rrjedh nga sipërfaqja, erozioni rritet dhe duhet më pak shi për të shkaktuar një përmbytje.
Në këto kushte, një stuhi që pritet një herë në dhjetë vjet mund të shkaktojë llojin e përmbytjeve katastrofike që priten vetëm çdo 100 deri në 200 vjet. Uji lëviz shumë më shpejt nëpër peizazhet e djegura pa bimë që ta ngadalësojnë atë. Zjarret gjithashtu lënë pas shumë mbeturina, të cilat mund të rrëmbehen nga ujërat e përmbytjeve që lëvizin me shpejtësi.
Ndërsa të dhënat në të gjithë BE-në mbi rrezikun e përmbytjeve pas zjarreve në pyje janë ende të kufizuara, studime të ndryshme rastesh nga Evropa Jugore ofrojnë prova të forta të lidhjes. Në pellgun e lumit Ebro të Spanjës, për shembull, hulumtimet zbuluan se nëse emetimet mbeten të larta dhe politika klimatike është e kufizuar, zjarret do të rrisin probabilitetin e rrezikut të lartë të përmbytjeve me 10%.
Aftësia e natyrës për t'u rigjeneruar është thjesht magjike, por rimëkëmbja nga një zjarr i egër kërkon kohë. Tokës së djegur i duhen vite për t'u rikthyer në normalitet dhe, gjatë kësaj kohe, rreziqet e reshjeve ekstreme janë më të larta. Përtej ndikimit të zjarreve në tokë dhe ujë, është e rëndësishme të mos neglizhohet humbja shkatërruese e specieve bimore dhe shtazore apo edhe ekosistemeve të tëra, duke e bërë botën natyrore më pak biodiverse dhe elastike.
Për të zvogëluar frekuencën dhe ashpërsinë e ngjarjeve ekstreme, duhet të përqendrohemi në riparimin e dëmeve klimatike. Kjo do të thotë të kalojmë përtej perspektivave të izoluara dhe të miratojmë një qasje shumë-rreziqesh që njeh se si lidhen fatkeqësitë.
Përmbytjet pas zjarreve janë vetëm një shembull se si një krizë mund të shkaktojë një tjetër. Ne duhet t'i njohim këto rreziqe që shpërndahen vazhdimisht dhe të përqendrohemi në qëndrueshmërinë afatgjatë në vend të zgjidhjeve afatshkurtra.
/Motilokal.com
