Tymi mbytës i nxjerrë nga zjarret është shumë më i rrezikshëm nga sa mendohej më parë, ka zbuluar një studim i ri, me numrin e vdekjeve nga ekspozimi afatshkurtër ndaj grimcave të imëta të nënvlerësuara me 93%.

Studiuesit zbuluan se 535 njerëz në Evropë vdiqën mesatarisht çdo vit midis viteve 2004 dhe 2022 si rezultat i thithjes së grimcave të vogla toksike të njohura si PM2.5 që çlirohen kur shpërthejnë zjarret.

Sipas metodave standarde, të cilat supozojnë se PM2.5 nga zjarret në pyje është po aq vdekjeprurëse sa nga burime të tjera, siç është trafiku, ata do të kishin pritur vetëm 38 vdekje në vit.

Studimi vjen ndërsa zjarret shkatërrojnë Evropën Jugore dhe të dhënat e reja nga monitoruesit e zjarreve të BE-së tregojnë se 895,000 hektarë janë djegur deri më tani në vitin 2025, duke thyer rekorde për këtë kohë të vitit. Ata kanë pompuar më shumë se dyfishin e sasisë së PM2.5 që zjarret kanë gjeneruar mesatarisht deri në këtë pikë të vitit gjatë dy dekadave të fundit.

“Më parë, njerëzit supozonin të njëjtën toksicitet për grimcat e zjarreve në pyje dhe për të gjitha grimcat”, tha prof. Cathryn Tonne, një epidemiologe mjedisore në Institutin e Barcelonës për Shëndetin Global (ISGlobal) dhe bashkautore e studimit.

“Studimi ynë tregon prova se megjithëse ndodh më rrallë, ndikimi shëndetësor për të njëjtën sasi grimcash është më i fortë për grimcat e zjarreve në pyje”, shtoi ajo.

Ajri i ndotur është një nga kërcënimet më të mëdha për shëndetin e njeriut dhe hulumtimet sugjerojnë se zjarret në pyje janë një kontribues i rëndësishëm në numrin e madh të vdekjeve. Në dhjetor, një studim i atribuoi 1.53 milion vdekjeve në të gjithë botën çdo vit ekspozimit afatshkurtër dhe afatgjatë ndaj ndotjes së ajrit nga zjarret në pyje.

Studiuesit e ISGlobal, të cilët studiuan vetëm efektet afatshkurtra të tymit, për të cilat baza e provave është më e fortë, kombinuan të dhënat e vdekshmërisë ditore nga 32 vende evropiane me vlerësimet e ndotjes me PM2.5 nga viti 2004 deri në vitin 2022.

Duke përdorur modele që marrin parasysh një vonesë të pritur në vdekje, ata zbuluan se ekspozimi ndaj tymit të zjarreve në pyje rriti rrezikun e vdekjes në javën pasardhëse.

Për çdo mikrogram shtesë të PM2.5 që ndot 1 metër kub ajër, ata zbuluan se vdekshmëria nga të gjitha shkaqet u rrit me 0.7%, vdekshmëria nga rrugët e frymëmarrjes u rrit me 1% dhe vdekshmëria nga rrugët kardiovaskulare u rrit me 0.9%.

“Rezultatet janë shqetësuese, duke pasur parasysh se zjarret dhe ngjarjet e tjera ekstreme po rriten në mënyrë eksponenciale me ndryshimet klimatike”, tha prof Antonio Gasparrini, një epidemiolog mjedisor në Shkollën e Higjienës dhe Mjekësisë Tropikale të Londrës, i cili nuk ishte i përfshirë në studim.

Zjarret shkatërruese, të përkeqësuara nga nxehtësia e pamëshirshme, kanë vrarë disa njerëz në të gjithë Evropën Jugore dhe Ballkanin në javët e fundit. Por vdekjet nga tymi toksik i lëshuar nga zjarret ka të ngjarë të kalojnë pa u vënë re.

“Tymi mund të prekë popullatat larg zjarreve”, tha Tonne. “Shumë më shumë njerëz do të ekspozohen ndaj tymit sesa kërcënimit të menjëhershëm fizik të flakëve”.

Studiuesit thanë se studimi ishte i kufizuar nga mungesa e ndryshueshmërisë në të dhënat mbi ekspozimin ndaj lëndës grimcore të lidhur me zjarrin, gjë që e bëri më të vështirë vlerësimin se si reagoi shëndeti i njerëzve bazuar në moshë dhe seks. Ata gjithashtu nuk ishin në gjendje të “shkëputnin plotësisht” barrën shëndetësore të PM2.5 të lidhur me zjarrin nga ozoni, një tjetër ndotës i lëshuar nga zjarret, megjithëse thanë se vlerësimet ishin kryesisht të qëndrueshme kur ata rregulluan modelin kryesor për ozonin nga të gjitha burimet.

Një studim i kryer në maj zbuloi se ndotja toksike nga zjarret depërton në shtëpitë e më shumë se 1 miliard njerëzve në vit. Ai arriti në përfundimin se pastruesit e ajrit ishin një zgjidhje efektive, por e kushtueshme, për ndotjen e ajrit të brendshëm, e cila mund të jetë gati tre herë më e lartë në ditët e zjarreve sesa në ditët normale, edhe kur të gjitha dritaret dhe dyert janë të mbyllura.

Rreziku i motit të zjarreve është rritur, pasi emetimet e gazrave serrë kanë ngrohur planetin dhe kanë tharë bimësinë në disa rajone. Gadishulli Iberik është goditur veçanërisht rëndë këtë vit, me Spanjën dhe Portugalinë që përbëjnë pjesën më të madhe të sipërfaqes së djegur të Evropës.

Profesori i asociuar Victor Resco de Dios, një inxhinier pylltarie në Universitetin e Lleidës, tha se brezi i zjarrit do të zhvendoset në veri në vitet dhe dekadat e ardhshme.

“Ajo që po dëshmojmë tani, herët a vonë do të ndodhë edhe në Evropën qendrore dhe veriore, ku kemi parë gjithashtu një përkeqësim të problemit të zjarreve”, tha ai. “Ky nuk është një problem mesdhetar, por një problem evropian.”

/Motilokal.com