Në Obiliq, incidenca e kancerit dhe sëmundjeve të frymëmarrjes është 25% më e lartë se në pjesën tjetër të vendit. Braktisja e qymyrit është thelbësore për të “hyrë” në Evropë. Por objektivi i vitit 2050 është shumë larg.

Siç është raportuar në vitin 2024 nga Bankwatch dhe Qendra për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër, emetimet nga gjashtëmbëdhjetë termocentralet me qymyr që operojnë në Ballkan janë 2.5 herë më të larta se ato nga të gjitha termocentralet e tjera të ngjashme që operojnë në Bashkimin Evropian. Brenda këtij konteksti, Kosova ka normat më të këqija të ndotjes në rajon. Pavarësisht se iu bashkua paktit të dekarbonizimit në vitin 2018 dhe bëri përmirësime të vogla në objektet e saj, situata në vend mbetet kritike dhe emetimet i tejkalojnë shumë kufijtë e lejuar, me pasoja serioze në shëndetin e njeriut dhe mjedisin. Braktisja e qymyrit është një hap i detyrueshëm për të "hyrë" në Evropë, por afati, i vendosur për vitin 2050, duket shumë larg.

Sot, 90% e energjisë së vendit prodhohet në Obiliq nga vetëm dy termocentrale, të furnizuara me energji nga një minierë linjiti. Pluhuri nga termocentralet kaplon qytetin dhe banorët e tij, duke mbuluar fushat dhe shtëpitë. Në dimër, madje bie borë, duke u përzier me grimcat e linjitit në ajër dhe më pas duke u vendosur në tokë në shtresa gri dhe të zeza.

Nuk duhet të jetë çudi që incidenca e kancerit dhe sëmundjeve kronike të frymëmarrjes është 25% më e lartë këtu sesa në pjesën tjetër të Kosovës. Ndotja e ujërave nëntokësore e përkeqëson situatën. Për punëtorët e termocentralit, situata është edhe më serioze: sindikata Sr-Kek, e përkushtuar për të mbrojtur afërsisht pesë mijë punëtorët, raporton një shkallë vdekshmërie prej 1% në vit. Një masakër "e vogël". Sikur të mos mjaftonte kjo, nevoja për tokë gjithnjë e në rritje për nxjerrjen e linjitit përkthehet në një politikë blerjesh shtëpish për të zgjeruar minierën në kurriz të fshatrave fqinje, tani pothuajse tërësisht të pabanuara. Kjo përkeqëson shpopullimin e zonës. Nga ana e tyre, institucionet lokale po përpiqen të ndërmjetësojnë situatën duke u mbështetur në OJQ si EcoZ dhe qytetarë të zakonshëm për të kërkuar zgjidhje të qëndrueshme për zhvillimin e vendit dhe për të frenuar abuzimet e korporatave. Kjo ka çuar në fushata që promovojnë bujqësinë organike, instalimin e sistemeve fotovoltaike, bletarinë dhe terapitë natyrore.

Çmontimi i termocentraleve dhe ndalimi i ndotjes së tyre është një emergjencë mjedisore, sociale dhe shëndetësore, por Kosovës i mungojnë fondet dhe infrastruktura e mjaftueshme. Për më tepër, mbyllja e tyre është e paimagjinueshme pa marrë parasysh më shumë se pesë mijë familje që varen prej tyre, si dhe ndikimin në të gjithë furnizimin kombëtar me energji. Një lojë vendimtare po luhet në Obiliq për një vend që ndryshon me shpejtësi, i cili po përpiqet të formësojë të ardhmen e tij në këtë moment historik të paqëndrueshëm.

Burimi: lanuovaecologia.it/Motilokal.com