Fituesit e Çmimit Nobel në Fizikë për vitin 2025 janë John Clarke, Michel H. Devoret dhe John M. Martinis "për zbulimin e tunelimit makroskopik kuanto-mekanik dhe kuantizimit të energjisë në një qark elektrik".

Siç shpjegohet në njoftim, eksperimentet e tyre në çip zbuluan fizikën kuantike në veprim. Ata kryen eksperimente me një qark elektrik në të cilin demonstruan si tunelimin kuantik-mekanik ashtu edhe nivelet e energjisë së kuantizuar në një sistem mjaftueshëm të madh për ta mbajtur në dorë.

Mekanika kuantike lejon që një grimcë të lëvizë drejt përmes një barriere, duke përdorur një proces të quajtur tunelim. Sapo përfshihet një numër i madh grimcash, efektet kuantike mekanike zakonisht bëhen të parëndësishme. Eksperimentet e laureatëve kanë treguar se vetitë kuantike mekanike mund të materializohen në një shkallë makroskopike.

Ata kujtuan se në vitet 1984 dhe 1985, John Clarke, Michel H. Devoret dhe John M. Martinis kryen një seri eksperimentesh me një qark elektronik të ndërtuar nga superpërçues, përbërës që mund të përçojnë energji elektrike pa rezistencë elektrike. Në qark, përbërësit superpërçues ishin të ndarë nga një shtresë e hollë materiali jopërçues, një strukturë e njohur si kryqëzim Josephson. Duke përsosur dhe matur të gjitha vetitë e ndryshme të qarkut të tyre, ata ishin në gjendje të kontrollonin dhe hetonin fenomenet që ndodhnin kur kalonin energji elektrike përmes tij. Së bashku, grimcat e ngarkuara që lëviznin përmes superpërçuesit formuan një sistem që sillej sikur të ishin një grimcë e vetme që mbushte të gjithë qarkun.

Ky sistem makroskopik i ngjashëm me grimca është fillimisht në një gjendje ku rryma rrjedh pa asnjë tension. Sistemi është i bllokuar në këtë gjendje, sikur pas një pengese që nuk mund ta kalojë. Në eksperiment, sistemi tregon karakterin e tij kuantik duke arritur të shpëtojë nga gjendja e tensionit zero me anë të tunelimit. Gjendja e ndryshuar e sistemit zbulohet nga shfaqja e një tensioni.

Laureatët ishin gjithashtu në gjendje të tregonin se sistemi sillet në mënyrën e parashikuar nga mekanika kuantike - është i kuantizuar, që do të thotë se thith ose lëshon vetëm sasi të caktuara energjie.

"Është e mrekullueshme të jemi në gjendje të festojmë mënyrën se si mekanika kuantike shekullore vazhdon të ofrojë surpriza të reja. Është gjithashtu jashtëzakonisht e dobishme, sepse mekanika kuantike është themeli i të gjithë teknologjisë dixhitale", tha Olle Eriksson, kryetar i Komitetit të Nobelit për Fizikë.

Transistorët në mikroçipat e kompjuterëve janë një shembull i teknologjisë kuantike të vendosur që na rrethon. Çmimi Nobel i këtij viti në Fizikë ka ofruar mundësi për zhvillimin e gjeneratës së ardhshme të teknologjisë kuantike, duke përfshirë kriptografinë kuantike, kompjuterët kuantikë dhe sensorët kuantikë.

Kujtojmë se Çmimi Nobel u themelua nga shpikësi dhe filantropi suedez Alfred Nobel (1833–1896), i cili përcaktoi në testamentin e tij se çmimet duhet t'u jepeshin atyre që kishin "kontribuar në dobinë më të madhe për njerëzimin". Fizika ishte kategoria e parë e përmendur në testamentin e tij.

Çdo Çmim Nobel këtë vit sjell një çmim në para prej 11 milionë kronash suedeze për kategori. Fituesit brenda një kategorie do t'i ndajnë paratë mes tyre.

/Motilokal.com