Ankthi në vjeshtë mund të ndodhë për shkak të ndryshimit të nivelit të dritës. Ndërsa dielli lind më vonë dhe perëndon më herët, njerëzit mund të ndihen të pasigurt, të mërzitur ose të shqetësuar.

Ka disa arsye pse kjo mund të ndodhë. Për shembull, disa persona mund të përjetojnë ankth parashikues për stinën e dimrit që po afrohet, e cila për shumë njerëz është sfiduese.

Ata që vuajnë nga çrregullimi afektiv sezonal (SAD) gjithashtu mund të vërejnë se simptomat fillojnë në vjeshtë.

Lexoni më poshtë për të mësuar më shumë rreth shenjave, shkaqeve dhe trajtimeve të ankthit të vjeshtës, si dhe kur duhet kërkuar ndihmë profesionale.

Çfarë është ankthi i vjeshtës?

Ankthi i vjeshtës është një ndjenjë shqetësimi, pasigurie ose ankthi të shtuar që ndodh posaçërisht kur ndryshojnë stinët.

Njerëzit që përjetojnë ankth vjeshte mund të vërejnë se niveli i humorit dhe ankthit të tyre ndryshon rreth kësaj kohe çdo vit, edhe nëse nuk kanë ndonjë burim të ri stresi në jetën e tyre.

Shkaqet e ankthit të vjeshtës

Nivelet e ulëta të dritës

Në vjeshtë, njerëzit që jetojnë në veri ose jug të globit vërejnë se dita shkurtohet ndjeshëm, dielli lind më vonë dhe perëndon më herët.

Sipas një rishikimi të vitit 2021, ekspozimi ndaj dritës natyrore ndihmon në rregullimin e:

• cikleve të gjumit dhe zgjimit
• kimikateve të trurit, si serotonina dhe dopamina
• humorit, pasi ka “efekte antidepresive”

Ndërsa ndryshojnë nivelet e dritës, mund të ndryshojnë edhe këta faktorë, duke çuar në humor më të ulët ose më shumë ankth.

Ndryshimet në stilin e jetesës

Zakonet si ushtrimet fizike, takimet me miq ose hobet ndihmojnë shëndetin mendor.

Në vjeshtë, megjithatë, njerëzit mund t’i ndryshojnë këto zakone në mënyrë të vetëdijshme ose të pavetëdijshme. Mbrëmjet më të errëta dhe moti i ftohtë mund të bëjnë që disa aktivitete lehtësuese të stresit të ndërpriten.

Nxënësit dhe studentët, gjithashtu, mund të kenë më pak kohë për kujdes ndaj vetes kur rifillon shkolla.

Kafeina

Disa njerëz mund të përdorin më shumë kafeinë për të qëndruar vigjilentë ndërsa ndryshojnë nivelet e dritës. Por kafeina është stimulues dhe mund të shkaktojë ndjenja ankthi apo “dridhje nervash”.

Ndjeshmëria ndaj kafeinës ndryshon nga personi në person — për disa, edhe sasi të vogla mund të përkeqësojnë ankthin.

Çrregullimi afektiv sezonal (SAD)

SAD është një lloj depresioni, i njohur edhe si “çrregullim depresiv madhor me model sezonal”.

Zakonisht fillon në fund të vjeshtës ose fillim të dimrit. Simptomat përfshijnë:

• trishtim, ankth ose ndjenjë “boshllëku” të vazhdueshëm
• ndjenja pashprese ose pesimizmi
• humbje interesi në aktivitete të këndshme
• ndjenja faji ose pavlefshmërie
• energji të ulët
• ndryshime në gjumë ose oreks
• vështirësi në përqendrim
• tërheqje sociale

Për t’u diagnostikuar si SAD, simptomat duhet të zgjasin të paktën 2 javë dhe të ndodhin në të njëjtën periudhë çdo vit.

Disa persona me çrregullim bipolar mund të përjetojnë periudha manie ose hipomanie në periudha të tjera të vitit.

Gjithashtu, shumë njerëz mund të kenë “trishtimin e dimrit”, që është më i lehtë se SAD, por gjithsesi ndikon në cilësinë e jetës.

Ankthi parashikues

Mendimi për afrimin e dimrit mund të shkaktojë ankth për ata që kanë SAD ose trishtim dimëror, edhe para se simptomat të fillojnë.

Të tjerët mund të përjetojnë ankth për shkak të festave dhe ngjarjeve sezonale, pasi shumë njerëz përjetojnë stres gjatë pushimeve.

Mungesa e vitaminës D

Vitamina D ka rol të rëndësishëm në shëndetin mendor. Nivelet e ulëta të saj lidhen me depresionin dhe ankthin.

Personat që kanë mungesë të vitaminës D para fillimit të vjeshtës mund ta përkeqësojnë gjendjen ndërsa drita bie.

Një mjek mund të bëjë analiza gjaku për të kontrolluar nivelet e vitaminës D.

Ankthi për klimën

Disa njerëz shqetësohen për ndryshimet klimatike për shembull, kur vërejnë se vjeshta po bëhet më e ngrohtë ose më e paparashikueshme.

Ngjarjet natyrore si stuhitë, uraganet ose përmbytjet mund të shkaktojnë gjithashtu ankth, sidomos te ata që i kanë përjetuar më parë.

Trauma ose humbje

Nëse dikush ka përjetuar një traumë ose humbje gjatë një vjeshte të mëparshme, kjo stinë mund të rikthejë kujtime ose emocione të pakëndshme.

P.sh., një person që ka humbur dikë mund të ndiejë më shumë dhimbje rreth përvjetorit të humbjes.

Disa elemente të vjeshtës mund të jenë shkaktarë të kujtimeve traumatike për ata me çrregullim stresi post-traumatik (PTSD).

Strategji vetëkujdesi

Vetëkujdesi mund të ndihmojë shumë në uljen e ankthit. Disa mënyra efektive janë:

Ekspozimi ndaj dritës së diellit

Përpiquni të merrni dritë natyrore sa më shpesh:

• ecje në mëngjes ose në drekë
• ulje afër dritareve
• qëndrim jashtë kur ka diell

Nëse moti është i ftohtë, ndihmon:

• veshja me rroba të ngrohta
• marrja e një pije të ngrohtë
• dalja me miq, fëmijë ose kafshë shtëpiake
• vlerësimi i ngjyrave të vjeshtës në natyrë

Ruajtja e zakoneve të shëndetshme

Nëse zakonisht ushtroni më shumë në verë, gjeni mënyra për ta vazhduar edhe në vjeshtë.

Gjithashtu:

• bëni plane me miqtë
• ndiqni kurse apo klube
• shmangni shtimin e kafeinës nëse rrit ankthin

Edhe pak aktivitet është më mirë se asgjë, një studim i vitit 2018 tregon se vetëm 10 minuta ushtrime mund të përmirësojnë humorin.

Menaxhimi i stresit të festave

Nëse festat janë burim stresi, planifikoni paraprakisht për t’i bërë më të lehta.

Kjo mund të përfshijë:

• organizim të hershëm
• ndarje të përgatitjeve në hapa më të vegjël
• vendosjen e një buxheti
• thënien “jo” planeve të panevojshme
• mënyra alternative për të festuar, si me “familje të zgjedhur”

Vitamina D

Në vendet me pak dritë dielli, mund të nevojitet shtesë me vitaminë D gjatë muajve të errët.

Edhe pse nuk është e sigurt që ndihmon kundër ankthit, vitamina D është thelbësore për shëndetin e kockave dhe funksione të tjera.

Këshillohet të konsultoheni me mjekun para se të merrni shtesa.

Trajtimet për ankthin e vjeshtës

Në raste më të rënda, mund të ndihmojnë:

• Terapia me dritë (me llampa speciale 30–45 minuta në ditë)
• Terapia e të folurit (për të ndryshuar mendimet që ushqejnë ankthin)
• Medikamente antidepresive (për të ulur simptomat e ankthit ose depresionit)

Një psikolog ose psikiatër mund të ndihmojë në zgjedhjen e trajtimit më të përshtatshëm.

/Motilokal.com