Uragani Melissa, i cili goditi Xhamajkën me erëra rekord prej 298 km/orë të martën, ishte një uragan që u dallua si ekstrem edhe në një numër rekord stuhish gjigante të krijuara gjatë dekadës së fundit në një Oqean Atlantik të mbinxehur.

Melissa në një farë mënyre ia doli të kapërcente të paktën tre kushte të ndryshme meteorologjike që normalisht dobësojnë uraganet e mëdha dhe po vazhdonte të fitonte fuqi ndërsa godiste, thanë shkencëtarët, pak të habitur.

Dhe ndërsa këto ditë po përjetojnë gjithnjë e më shumë stuhi të tjera që po intensifikohen me shpejtësi, duke fituar 56 km/orë shpejtësi ere gjatë 24 orëve Melissa bëri shumë më tepër se kaq. Ajo arriti atë që quhet intensifikim ekstrem i shpejtë, duke fituar të paktën 93 km/orë gjatë 24 orëve.

Në fakt, Melissa u shpejtua me turbo me rreth 113 km/orë gjatë një periudhe 24-orëshe javën e kaluar dhe pati një raund të dytë të pazakontë intensifikimi të shpejtë që e çoi atë në 282 km/orë, thanë shkencëtarët.

“Ka qenë një stuhi e jashtëzakonshme, thjesht një stuhi përbindësh”, tha studiuesi i uraganeve në Universitetin Shtetëror të Kolorados, Phil Klotzbach.

Melissa barazon rekordin për uraganin më të fortë

Kur Melissa doli në breg, ajo barazoi rekordet e forcës për uraganet e Atlantikut që zbarkonin, si në shpejtësinë e erës ashtu edhe në presionin barometrik, i cili është një matje kyçe që përdorin meteorologët, thanë Klotzbach dhe studiuesi i uraganeve në Universitetin e Miamit, Brian McNoldy.

Matja e presionit u barazua me stuhinë vdekjeprurëse të Ditës së Punës të vitit 1935 në Florida, ndërsa shpejtësia e erës prej 298 km/orë barazoi shifrat e vendosura atë vit dhe gjatë Uraganit Dorian të vitit 2019. Uragani Allen arriti erëra me 190 km/orë në vitin 1980, por jo në momentin e mbërritjes në tokë.

Zakonisht, kur uraganet e mëdha gati për t’u fryrë, ato bëhen aq të forta sa era që fryn në qendër të stuhisë bëhet aq intensive dhe e ngrohtë në disa vende sa muri i syrit duhet të rritet, kështu që një i vogël shembet dhe formohet një më i madh. Kjo quhet cikël zëvendësimi i murit të syrit, tha McNoldy, dhe zakonisht e dobëson stuhinë të paktën përkohësisht.

Melissa tregoi disa shenja se ishte gati ta bënte këtë, por kjo nuk ndodhi kurrë, thanë McNoldy dhe Klotzbach.

Një gjë tjetër e çuditshme është se Melissa qëndroi për pak kohë në brigjet malore të Xhamajkës përpara se të hynte në brendësi të vendit. Zakonisht, malet, madje edhe në ishuj, i shkatërrojnë stuhitë, por jo Melissa.

“Ishte pranë një ishulli të madh malor dhe as nuk e vuri re që është atje”, tha McNoldy me habi.

Uji i ngrohtë është karburanti për uraganet. Sa më i nxehtë dhe më i thellë të jetë uji, aq më shumë mund të fuqizohet një stuhi. Por kur stuhitë qëndrojnë mbi një zonë për një farë kohe gjë që Melissa e bëri për ditë të tëra zakonisht nxjerr ujë të ftohtë nga thellësitë, duke e mbytur pak karburantin.

Por kjo nuk i ndodhi Melissës, tha Bernadette Woods Placky, meteorologe kryesore për Climate Central, një kombinim shkencëtarësh dhe gazetarësh që studiojnë ndryshimet klimatike.

“Është e çuditshme sa lehtë u lejua që kjo të vazhdonte të shfryhej”, tha Woods Placky. “Kjo kishte ujë të ngrohtë të mjaftueshëm në nivele kaq të larta dhe thjesht vazhdoi.”

Uji i ngrohtë nxit rritjen

Melissa u intensifikua me shpejtësi gjatë pesë periudhave gjashtë-orëshe, ndërsa arriti nivelin ekstrem të intensifikimit të shpejtë, tha McNoldy. Dhe pastaj ajo kërceu edhe 56 km/orë dhe "kjo është e jashtëzakonshme", tha ai.

Për meteorologët që e ndjekin, "do t'ju dridhej barku kur të shihnin këto përditësime që po vinin", tha Woods Placky.

“Ishim ulur në punë të hënën në mëngjes me ekipin tonë dhe sapo patë shifrat që filluan të rriteshin përsëri, 175 (282 km/orë). Dhe pastaj përsëri këtë mëngjes (të martën), 185 (298 km/orë)”, tha Woods Placky.

“Është një shpërthim”, tha ajo.

Një faktor kyç është uji i ngrohtë. McNoldy tha se disa pjesë të oqeanit nën Melissa ishin 2°C më të ngrohta se mesatarja afatgjatë për këtë kohë të vitit.

Climate Central, duke përdorur teknika të pranuara shkencërisht për të krahasuar atë që po ndodh tani me një botë imagjinare pa ndryshime klimatike të shkaktuara nga njeriu, vlerësoi rolin e ngrohjes globale në Melissa. Ajo tha se uji kishte 500 deri në 700 herë më shumë gjasa të ishte më i ngrohtë se normalja për shkak të ndryshimeve klimatike.

Një analizë e shpejtë e Associated Press e uraganeve të Kategorisë 5 që u shfaqën, jo vetëm që goditën, në Atlantik gjatë 125 viteve të fundit tregoi një rritje të madhe kohët e fundit të atyre stuhive të shkallës më të lartë .

Nga viti 2016 deri në vitin 2025 ka pasur 13 stuhi të Kategorisë 5, përfshirë tre këtë vit. Deri vitin e kaluar, asnjë periudhë tjetër 10-vjeçare nuk arriti shifra dyshifrore. Rreth 29 përqind e uraganeve të Kategorisë 5 në 125 vitet e fundit kanë ndodhur që nga viti 2016.

McNoldy, Klotzbach dhe Woods Placky thanë se të dhënat e uraganeve para epokës moderne satelitore nuk janë aq të besueshme sepse disa stuhi në det mund të mos jenë vërejtur. Sistemet matëse të forcës janë përmirësuar dhe ndryshuar gjithashtu, gjë që mund të jetë një faktor. Dhe pati një periudhë midis viteve 2008 dhe 2015 pa stuhi të Kategorisë 5 në Atlantik, tha Klotzbach.

Megjithatë, shkenca e klimës parashikon në përgjithësi se një botë më e ngrohtë do të ketë stuhi më të forta, edhe nëse nuk ka domosdoshmërisht më shumë stuhi në përgjithësi, thanë shkencëtarët.

“Po shohim një lidhje të drejtpërdrejtë në shkencën e atribuimit me temperaturën e ujit dhe një lidhje me ndryshimet klimatike”, tha Woods Placky.

"Dhe kur i shohim këto stuhi që kalojnë mbi këtë ujë jashtëzakonisht të ngrohtë, kjo është më shumë nxitje që këto stuhi të intensifikohen me shpejtësi dhe të shtyhen në nivele të reja."

/Motilokal.com