Ndryshimi i klimës mund të ketë ndikim në jetën, shëndetin dhe jetesën e njerëzve. Dhe kur qeveritë në mbarë botën dështojnë të veprojnë, miliona njerëz preken.

Një studim i ri, i botuar nga The Lancet, shqyrton se si këto “vonesa në përshtatje” përkeqësojnë efektet e ndryshimeve klimatike në planet dhe njerëzit.

“Zbutja e gazrave serrë klimatike nuk është globalisht aq e shpejtë dhe nuk po përparon aq shpejt sa ajo që nevojitet për të përmbushur qëllimet e Marrëveshjes së Parisit”, tha për Euronews Joacim Rocklöv, bashkëdrejtor i Qendrës Lancet Countdown Europe.

Një raport vjetor mbi klimën dhe shëndetin

Lancet Countdown është një bashkëpunim shumëkombësh që shqyrton marrëdhënien midis ndryshimeve klimatike dhe shëndetit, duke përfshirë metrika mbi vdekjet nga nxehtësia ekstreme dhe tymi i zjarreve në pyje, mbulimin e hapësirave blu urbane (lumenj, liqene dhe vija bregdetare), financimin e përshtatjes shëndetësore dhe angazhimin individual me shëndetin dhe ndryshimet klimatike.

“Ekziston nevoja për të komunikuar dhe ndjekur progresin konkretisht në shëndetësi, sepse është një pjesë kaq thelbësore e rëndësishme e ndikimeve të ndryshimeve klimatike dhe rrallë diskutohet”, thotë Rocklöv.

Nga 20 tregues të ndryshëm që ndjekin kërcënimet shëndetësore, 13 prej tyre kanë arritur nivele të papara.

Moskontrolli i efekteve ngrohëse të ndryshimeve klimatike ka bërë që shkalla e vdekjeve të lidhura me nxehtësinë të rritet me 23% që nga vitet 1990, duke arritur në 546,000 në vit. Viti i kaluar ishte viti më i nxehtë i regjistruar ndonjëherë, me pasoja katastrofike. Në mbarë botën, një person mesatar u ekspozua ndaj një numri rekord prej 16 ditësh të nxehta kërcënuese për shëndetin si rezultat i ndryshimeve klimatike - një rritje prej 389% nga mesatarja vjetore e viteve 1986 deri në 2005. Më të prekshmit (ata nën 1 vjeç dhe mbi 65 vjeç) përjetuan, mesatarisht, një rekord historik prej 20 ditësh me valë të nxehti një rritje prej 304%.

Kushtet më të nxehta dhe më të thata po nxisin gjithashtu kushtet për zjarret në pyje. Vetëm në vitin 2024, ndotja e ajrit nga grimcat e imëta nga tymi i zjarreve në pyje u lidh me një rekord prej 154,000 vdekjesh. Thatësirat dhe valët e të nxehtit gjithashtu rritën numrin e njerëzve që përjetojnë pasiguri ushqimore të moderuar ose të rëndë me 123 milionë në vitin 2023, krahasuar me mesataren vjetore midis viteve 1981 dhe 2010.

Raporti thekson gjithashtu se 2.5 milionë vdekje çdo vit i atribuohen ndotjes së ajrit nga djegia e lëndëve djegëse fosile.

Dr. Marina Romanello, drejtoreshë ekzekutive e Lancet Countdown në University College London, tha në një njoftim për shtyp se raporti i këtij viti “pikturon një pamje të zymtë dhe të pamohueshme”.

"Shkatërrimi i jetëve dhe i mjeteve të jetesës do të vazhdojë të përshkallëzohet derisa t'i japim fund varësisë sonë nga lëndët djegëse fosile dhe të përmirësojmë ndjeshëm aftësitë tona për t'u përshtatur."

Si është prekur Evropa?

Efektet e mosveprimit ndaj klimës janë veçanërisht të dukshme në Evropë. Kontinenti po ngrohet dy herë më shpejt se mesatarja globale. Sipas raportit, me ndryshimet klimatike, numri mesatar i ditëve me valë të nxehti në Evropë do të trefishohet.

Kjo nxehtësi mund të jetë e rrezikshme dhe fatale për disa popullata evropiane.

“Sidomos në Evropën Jugore dhe në vendet ku ka tranzicion demografik dhe epidemiologjik me më shumë të moshuar, një shkallë të lartë të të moshuarve dhe njerëzve me sëmundje para-ekzistuese, shihni se si nivelet e vdekshmërisë po rriten ndjeshëm për shkak të këtij ndryshimi”, thotë Rocklöv.

Temperaturat e larta mund të rrisin gjithashtu përhapjen e sëmundjeve infektive, të tilla si Chikungunya dhe dengue.

Infrastruktura evropiane gjithashtu nuk është e përshtatshme për rritjen e temperaturave, veçanërisht pasi "efekti i ishullit të nxehtësisë" mund të intensifikojë valët e të nxehtit në zonat urbane.

“Shumë qytete në fakt nuk e përballojnë aq mirë nxehtësinë”, shton Rocklöv. “Është e vështirë të përshtatesh”.

'Të gjithë në dorë'

Raporti jep gjithashtu të dhëna se si lloje të caktuara të veprimeve për klimën do të shpëtojnë jetë. Ai vlerëson se rreth 160,000 jetë shpëtohen nga kalimi nga qymyri dhe ajri më i pastër që rezulton. Energjia e rinovueshme është gjithashtu një rrugë efektive për një mjedis dhe popullsi më të shëndetshme.

Rocklöv thekson rëndësinë e veprimeve individuale që do të nxisnin më shumë veprime për klimën.

“[Është e rëndësishme të] mbështeten politikat që do të synojnë të na ndihmojnë të zvogëlojmë emetimet e gazrave serrë, t’i bëjmë qytetet tona më të shëndetshme me më pak ndotje ajri, për shembull, dhe të ushqehemi më shëndetshëm”, thotë ai. Një studim i kohëve të fundit në Suedi zbuloi se zvogëlimi i konsumit të mishit mund të zvogëlojë gjurmën klimatike të konsumit të ushqimit me një ekuivalent prej rreth 700,000 ton dioksid karboni në vit.

Planet e vendeve për karburantet fosile rrezikojnë të prishin përpjekjet për të kufizuar ngrohjen globale në 1.5°C, paralajmëron raporti

Autorët e studimit të Lancet shohin nevojën për më shumë presion mbi qeveritë që të veprojnë kundër ndryshimeve klimatike, të ndërtojnë më shumë qytete që përshtaten me klimën dhe të zvogëlojnë vdekshmërinë e lidhur me ndryshimet klimatike.

“Ndërsa disa qeveri mbështesin një status quo të paqëndrueshme, të pashëndetshme dhe në fund të fundit të pajetueshme, njerëzit në mbarë botën po paguajnë çmimin përfundimtar”, thotë në një njoftim për shtyp Profesor Anthony Costello, bashkëkryetar i Lancet Countdown.

“Duhet të ndërtojmë mbi vrullin që kemi parë nga veprimi lokal: Ofrimi i një tranzicioni të drejtë, mbrojtës të shëndetit dhe të barabartë kërkon angazhimin e të gjithëve.”

/Motilokal.com