Njerëzit në të gjithë Rripin e Gazës janë kthyer në qytetet e dëmtuara rëndë nga lufta, pasi një armëpushim i brishtë hyri në fuqi në tetor. Përfundimisht, jeta e tyre do të rikthehet dhe shtëpitë e tyre do të rindërtohen. Por pasojat klimatike të luftës do të mbeten për vite me radhë.

Hulumtimet, të cilat janë aktualisht në shqyrtim, tregojnë se në 15 muajt e parë të luftës u gjenerua ekuivalenti i mbi 32 milionë tonëve CO₂. Kjo është e barabartë me emetimet e gazrave serrë të afërsisht tetë e gjysmë termocentraleve me qymyr në një vit ose me gazrat serrë vjetorë të emetuara nga Jordania.

Lufta në Ukrainë ka pasur gjithashtu një ndikim shkatërrues në mjedis. Një studim, i botuar në shkurt 2025, arriti në përfundimin se ekuivalenti i gati 237 milionë ton CO₂ u çlirua si rezultat i luftës në tre vitet pas pushtimit në shkallë të plotë të Rusisë. Kjo shifër është e ngjashme me emetimet vjetore të Austrisë, Republikës Çeke, Hungarisë dhe Sllovakisë së bashku.

Aktualisht, u takon vetë studiuesve të llogarisin ndikimin klimatik të luftërave. Kjo për shkak se nuk ka asnjë detyrim ligjor për vendet që të raportojnë emetimet vjetore të konflikteve te organi i klimës i OKB-së, Konventa Kornizë e OKB-së për Ndryshimet Klimatike (UNFCCC). Por kjo mund të ndryshojë së shpejti.

Në korrik, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GJND) dha një opinion këshillimor historik mbi detyrimet e vendeve për të trajtuar ndryshimet klimatike. Ky opinion i shumëpritur konfirmoi se shtetet janë të detyruara ligjërisht të mbrojnë sistemin klimatik dhe duhet të ndërmarrin veprime konkrete për të trajtuar dhe për t'iu përgjigjur emergjencës klimatike.

Dy nga gjetjet kryesore ligjore të gjykatës ishin se shtetet janë të detyruara të bëjnë çmos për të parandaluar dëmtimin e sistemit klimatik dhe të bashkëpunojnë me njëra-tjetrën për këtë qëllim. Në një deklaratë të bashkëngjitur mendimit, gjyqtarja Sarah Cleveland theksoi se ky detyrim përfshin domosdoshmërisht vlerësimin, raportimin dhe trajtimin e emetimeve të gazrave serrë nga konfliktet e armatosura.

Siç shpjegoi ajo: “Mosmarrja në konsideratë e raportimeve të pamjaftueshme të dëmeve të tilla shtrembëron kuptimin tonë për ngrohjen globale dhe minon aftësinë e bashkësisë ndërkombëtare për të trajtuar shkaqet e saj. Kështu, kjo është drejtpërdrejt në kundërshtim me detyrimet ndërkombëtare të shteteve për të mbrojtur sistemin klimatik dhe pjesë të tjera të mjedisit nga emetimet e gazrave serrë.”

Mbrojtja e mjedisit

Mendimi i GJND-së erdhi pas një sërë përpjekjesh ligjore ndërkombëtare në vitet e fundit për të mbrojtur mjedisin nga dëmet e shkaktuara nga konflikti. Në vitin 2022, Komisioni autoritar i së Drejtës Ndërkombëtare i OKB-së publikoi "projekt-parimet" e tij mbi mbrojtjen e mjedisit gjatë konfliktit të armatosur. Parimet u miratuan nga asambleja e përgjithshme e OKB-së në dhjetor të atij viti.

Ato përcaktojnë se si duhet të mbrohet mjedisi para, gjatë dhe pas konflikteve të armatosura, ndërkohë që paraqesin edhe një kornizë për mbrojtjen e mjedisit në situata pushtimi. Parimet përfshijnë njohjen e potencialit të konfliktit të armatosur për të përkeqësuar sfidat globale mjedisore, të tilla si ndryshimi i klimës dhe humbja e biodiversitetit.

Ekocid po shfaqet gjithashtu si një mënyrë e rëndësishme për të menduar për luftën dhe shkatërrimin ekologjik që lidhet me të. Kjo përcaktohet si dëm i rëndë dhe i përhapur ose afatgjatë ndaj mjedisit që rezulton nga veprime të paligjshme ose të paarsyeshme.

Disa shtete, përfshirë Belgjikën dhe Kilin, e kanë përfshirë tashmë këtë krim në ligjet e tyre kombëtare. Dhe Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës , rrjeti më i madh dhe më i larmishëm mjedisor në botë, votoi për të miratuar një mocion në tetor "që njeh krimin e ekocidit për të mbrojtur natyrën".

Shkatërrimi ekologjik që është shkaktuar në Gaza ndoshta arrin nivelin e ekocidit. Edhe para se të fillonte konflikti, popullatat e Gazës dhe të komuniteteve fqinje në Izrael përjetonin periudha të gjata të mungesës së ujit dhe nxehtësisë ekstreme. Por shkatërrimi i përhapur i shkaktuar nga dy vjet luftë do të thotë që banorët e Gazës tani përballen me kushte shkatërruese mjedisore dhe shëndetësore.

Prodhimi i ushqimit tani është i pamundur, pasi municionet, mbeturinat e ngurta dhe ujërat e zeza të patrajtuara ndotin tokën bujqësore të Gazës. Programi i OKB-së për Mjedisin vlerëson se deri në 97% të të korrave pemëtore, 82% të të korrave vjetore dhe 89% e kullotave atje janë shkatërruar gjatë luftës.

Një studim, i botuar në korrik 2025, zbuloi gjithashtu se mund të duhen deri në katër dekada për të hequr miliona ton rrënoja të lëna nga bombardimet e ushtrisë izraelite. Studiuesit vlerësuan se heqja dhe përpunimi i rrënojave vetëm nga Gaza do të përfshijë drejtimin e makinerive të rënda dhe kamionëve në një total prej 28 milionë kilometrash, afërsisht 737 herë rreth botës. Kjo do të gjenerojë ekuivalentin e pothuajse 66,000 ton CO₂.

E drejta ndërkombëtare po fillon të pasqyrojë konsensusin në rritje midis shteteve dhe organeve globale mbi nevojën për të njohur klimën dhe efektet më të gjera mjedisore të konflikteve të armatosura. Por shkalla e dëmit mjedisor të shkaktuar nga konflikti nënvizon nevojën urgjente për raportim transparent dhe të dhëna të forta. Politika globale për klimën po vazhdon pa faktet e plota.

Rruga për në Belém

Në COP30, konferenca e 30-të e OKB-së për ndryshimet klimatike që do të mbahet në qytetin brazilian të Belémit, njëri prej nesh (Benjamin Neimark) do të marrë pjesë në një panel të nivelit të lartë që do të trajtojë çështjen e emetimeve ushtarake në Gaza. Mosraportimi i emetimeve të lidhura me konfliktin e armatosur nga ana e ushtrive, veçanërisht te UNFCCC, do të jetë në qendër të panelit.

Paneli do të nxjerrë në pah gjithashtu ndikimin e rritjes së shpenzimeve ushtarake në përmbushjen e objektivave të zhvillimit të qëndrueshëm të OKB-së, si dhe efektet e rreziqeve klimatike në çminimin dhe mbjelljen e pemëve në Kolumbinë pas konfliktit. Dhe do të shqyrtojë rrugët për rindërtimin e gjelbër dhe dekarbonizimin e energjisë në Ukrainë.

Deklarata e gjykatësit Cleveland në GJND nuk është ligj detyrues. Por është një tregues autoritar se koha po mbaron për shtetet që mbyllin sytë ndaj dëmeve të konsiderueshme klimatike të aktiviteteve ushtarake. Që qeverisja globale e klimës të ketë sukses në parandalimin e katastrofave, emetimet e kohës së luftës duhet të vihen në dukje plotësisht.

/Motilokal.com