Imagjinoni një plazh të largët në Galapagos, ku iguanat ecin mes rrjetave të peshkimit, shapkave, kapelave të bejsbollit dhe shisheve plastike. E mbërthyer në rërë është pakoja bosh e ushqimit që shitet vetëm në Ekuador, kontinenti më i afërt qindra kilometra larg. Për shumicën e njerëzve, këto gjëra janë mbeturina. Por për arkeologët, ato janë gjithashtu artefakte, gjurmë të mënyrës se si njerëzit jetojnë në atë që disa e quajnë epoka e plastikës.

Përdorimi i një këndvështrimi arkeologjik na lejon të vëmë në pikëpyetje atë që mendojmë se dimë për botën bashkëkohore dhe ta shohim plastikën jo vetëm si ndotje, por si provë të ndikimit që njerëzit kanë në planet.

Arkeologjia është studimi i njerëzve dhe mënyrës se si ata silleshin, gjë që përfaqësohet nga ajo që lënë pas. Veglat prej guri dhe fragmentet e qeramikës, për shembull, zbulojnë se si jetonin dhe punonin njerëzit në të kaluarën.

Por e kaluara është gjithmonë në grumbullim. Njerëzit vazhdojnë të lënë gjurmë, ashtu siç kanë bërë për mijëvjeçarë, objektet hidhen, humbasin dhe hidhen. Të dhënat arkeologjike nuk pushojnë kurrë së formuari.

Që kur plastikat njëpërdorimshe u bënë më të zakonshme në fillim të viteve 1950, plastikat kanë qenë një pjesë gjithnjë e më e rëndësishme e të dhënave arkeologjike. Kjo është arsyeja pse periudha nga ajo kohë deri më sot quhet nga arkeologët si epoka e plastikës, në të njëjtën mënyrë siç përcaktohen epokat e bronzit dhe të hekurit nga metalet e tyre dalluese.

Por ndryshe nga bronzi ose hekuri, këto materiale po lënë pas një trashëgimi toksike. Mikro dhe nanoplastikat gjenden në organet dhe gjakun e njeriut, dhe janë kudo në mjedis: madje edhe në vende si Antarktida ose në maja malesh të largëta ku janë transportuar nga ajri. Mikroplastikat ekzistojnë gjithashtu në depozita arkeologjike të varrosura thellë. Qeset plastike gjenden në thellësitë e oqeanit. Dhe për shkak se plastikat gjithashtu mund të ndryshojnë ciklet e karbonit në oqean, ato madje po përshpejtojnë ndryshimet klimatike.

Një dokument arkeologjik

Në studimin tonë të fundit në bashkëpunim me Universitetin Flinders në Australi, ne përdorëm teorinë arkeologjike për të hetuar se si epoka e plastikës po lë pas të dhëna dhe si ta kuptojmë më mirë atë. Ne shqyrtuam shumë vende të ndryshme ku këto të dhëna po grumbullohen, nga deponitë e qyteteve te fermat ose vijat bregdetare të largëta, nga trupat njerëzorë te hapësira. Dhe ne shqyrtuam se si veprimet e përditshme të njerëzve, përdorimi, humbja, hedhja e gjërave formësojnë mënyrën se si u duket arkeologëve dita e sotme.

Argumenti ynë kryesor është i thjeshtë: për të luftuar ndotjen nga plastika, duhet të kuptojmë se si dhe pse po krijohet ajo. Dhe arkeologjia mund të na ndihmojë ta bëjmë këtë.

Ne u mbështetëm në punën e antropologëve si Michael Schiffer në vitet 1970, të cilët përdorën arkeologjinë për të shqyrtuar sjelljen njerëzore dhe nënshkrimet arkeologjike që ajo krijon. Ne e përdorim këtë punë me ndikim për të përshkruar se si objektet lëvizin nga një kontekst "sistematik" ku ato janë pjesë e jetës së përditshme, në kontekstin "arkeologjik", pasi humbasin ose hidhen (në të cilën pikë këto sende bëhen "artefakte" për arkeologët).

Prandaj, një dokument arkeologjik po formohet në kohë reale. Ndoshta paketimi i vaktit tuaj të fundit do të jetë pjesë e tij. Pajisja me të cilën po e lexoni këtë me siguri do të jetë.

Por marrëdhënia midis artefakteve dhe sjelljes njerëzore nuk është aq e drejtpërdrejtë sa duket. Artefaktet nuk mbeten domosdoshmërisht aty ku bien, por mund të zhvendosen nga natyra ose nga njerëzit. Rrymat e oqeanit, për shembull, transportojnë mbeturina plastike në të gjithë globin në vende si zona e madhe e mbeturinave të Paqësorit, ndërsa veprimet njerëzore, siç është mbledhja e mbeturinave, lëvizin qëllimisht plastikën nga një vend në tjetrin. Të kuptuarit e këtyre proceseve është thelbësore për interpretimin e gjurmëve arkeologjike.

Duke punuar me shkencëtarë të tjerë përmes Galapagos Conservation Trust, ne përdorëm këtë qasje arkeologjike për të hetuar mbetjet plastike në Galapagos, të listuara si Trashëgimi Botërore . Ne donim të kuptonim më mirë se nga vinin mbetjet dhe si ta zvogëlonim ndikimin e tyre. Duke i trajtuar plastikat si objekte dhe duke gjurmuar proceset të cilave u ishin nënshtruar, ishte e mundur të zgjidheshin shumë forca që kontribuan në ndjenjën në rritje të kontaminimit në një peizazh kaq të brishtë dhe të rëndësishëm.

Të ardhme të liga

Hulumtimi ynë ngre gjithashtu pyetje rreth së ardhmes. Arkeologët tashmë po studiojnë plastikën, por si do të shihet ajo nga arkeologët qindra apo mijëra vjet nga tani? Duke parë prapa nga e ardhmja e largët, a do të dokumentojnë ato fragmente plastike një përparim teknologjik apo një situatë që po del jashtë kontrollit?

Ndotja nga plastika është ajo që studiuesit e quajnë një problem i lig, kompleks, i ndërlidhur dhe i vështirë për t’u zgjidhur. Ndihma për të zgjidhur probleme të tilla kërkon qasje krijuese dhe ndërdisiplinore. Një vështrim arkeologjik mbi plastikën ofron pikërisht këtë, një mënyrë të re për të kuptuar se si veprimet tona të përditshme po prodhojnë këtë trashëgimi toksike, ndërkohë që në të njëjtën kohë ofrojnë prova të kohës sonë në Tokë.

/Motilokal.com