Qofshin ndarës të zellshëm apo hedhim gjithçka në deponi, pak njerëz mendojnë se mbeturinat e tyre do të bëhen thesar për bandat kriminale të Evropës.

Por ky është realiteti në të gjithë kontinentin, me agjencinë e zbatimit të ligjit të BE-së, Europol, që paralajmëron se "trafikimi i mbeturinave po intensifikohet me një rritje të mëtejshme të parashikuar në shkallë dhe sofistikim" në " Vlerësimin e Kërcënimit të Krimit të Organizuar dhe të Krimit të Rëndë " të vitit 2025. Pavarësisht kësaj, Europol refuzoi t'u përgjigjej një sërë pyetjesh nga DW mbi këtë çështje, duke përmendur përparësi të tjera.

Sipas Europolit, pjesa më e madhe e këtij intensifikimi vjen nga bandat kriminale. Këto veprojnë duke gjetur mënyra për të anashkaluar kontratat e asgjësimit të mbeturinave shtëpiake dhe komerciale , duke shfrytëzuar ata që janë të hapur ndaj korrupsionit në të gjitha fazat e procesit të asgjësimit të mbeturinave, duke falsifikuar dokumente dhe duke kaluar kufijtë për të përfituar nga zbatimi i dobët i ligjit. Është një treg i zi që Europol e përshkruan si "rrezik të ulët dhe fitim të lartë" për kriminelët.

Këto grupe janë një përzierje e rrjeteve tradicionale të krimit të organizuar dhe bizneseve ligjore oportuniste që shfrytëzojnë joefikasitetin dhe boshllëqet ligjore, duke shkaktuar një dhimbje koke të konsiderueshme për agjencitë e ndryshme të BE-së përgjegjëse për zbatimin e ligjit kundër krimit mjedisor.

Tregtia e paligjshme e mbeturinave me vlerë miliarda në BE

Çështja u vu në dukje së fundmi nga zbulimi i një mali gjigant me mbeturina të fshehura pranë lumit Thames në Oxfordshire të Anglisë. Të mërkurën, u raportua se grumbulli 6 metra i lartë përmbante prova të mbeturinave nga shkollat dhe autoritetet lokale, duke sugjeruar abuzim me kontratat e menaxhimit të mbeturinave me institucionet shtetërore dhe kompanitë legjitime të nënkontraktuara.

Por ky nuk është një problem i kufizuar vetëm në Mbretërinë e Bashkuar. Statistikat e besueshme për një treg si ky janë të vështira për t'u gjetur, por zyra e BE-së kundër mashtrimit, OLAF, vlerësoi vitin e kaluar se "15% deri në 30% të të gjitha dërgesave të mbeturinave mund të jenë të paligjshme; vlera e kësaj tregtie mund të arrijë deri në 9.5 miliardë euro [11 miliardë dollarë] në vit". BE-ja transporton rreth 67 milionë ton mbeturina të ligjshme në vit brenda kufijve të saj dhe eksporton 35.1 milionë ton jashtë BE-së sipas marrëveshjeve legjitime.

"Mbetjet e rrezikshme ose të menaxhuara në mënyrë të papërshtatshme mund të kontaminojnë tokën, ujin dhe ajrin, dhe lëvizja e tyre e pakontrolluar përtej kufijve dëmton tranzicionin e BE-së drejt një ekonomie më të gjelbër dhe më të qëndrueshme", tha zyra e shtypit e organizatës për DW. "Gjithashtu u jep një avantazh të padrejtë rrjeteve kriminale ndaj bizneseve që zbatojnë ligjin."

Ekonomitë më të gjelbra kanë krijuar mundësi kriminale

Menaxhimi i mbeturinave në BE rregullohet nga  Direktiva Kornizë për Mbetjet, e cila u përditësua në tetor. Ajo funksionon mbi bazën që prodhuesi fillestar i mbeturinave duhet të paguajë për koston e menaxhimit të mbeturinave. Shtetet anëtare duhet t'i raportojnë Komisionit Evropian të paktën një herë në dy vjet dhe të hartojnë plane të reja për menaxhimin e mbeturinave çdo gjashtë vjet.

Zbatimi është problematik. Komisioni është përgjithësisht përgjegjës për zbatimin, por mbështetet në agjencitë në secilin vend, si dhe në OLAF, Europol dhe një numër agjencish të tjera kombëtare dhe të BE-së.

Një gjë që e turbullon më tej situatën është fakti që jo të gjitha mbeturinat janë të barabarta. Ndërsa Evropa po lëviz gjithnjë e më shumë drejt një ekonomie më të gjelbër, disa materiale tani kanë kosto të larta trajtimi përpara se të mund të asgjësohen në mënyrë të sigurt dhe ligjore.

Këtu përfshihen  elektronika (WEEE), automjetet (ELV), gazrat e fluorizuara, tekstilet dhe plastikat me cilësi të ulët . Kriminelët që operojnë në Evropë, të cilët punësojnë ekspertë të industrisë si pjesë të organizatës së tyre, shpesh riciklojnë dhe shesin atë që munden dhe hedhin pjesën tjetër, shpesh në Evropën Qendrore dhe Lindore, Azi ose Afrikë.

Mbetjet e rrezikshme, për shembull nga industria e ndërtimit ose mjekësore, janë pak më ndryshe. Këto ndonjëherë përzihen me materiale të tjera për t'i shndërruar në diçka të shitshme, por prapëseprapë të rrezikshme, ose transferohen në objekte që do t'i asgjësojnë ilegalisht pa marrë parasysh ndikimet mjedisore dhe shëndetësore.

Rrjete të sofistikuara kriminale

Në shkurt, 13 persona u arrestuan në Kroaci për importimin e 35,000 tonëve mbetje të rrezikshme nga Italia, Sllovenia dhe Gjermania. Europol, autoriteti arrestues, tha se mbetjet "thjesht u varrosën ose u hodhën në të paktën tre vende" në vend që të hidheshin siç duhet.

Banda e organizuar e përfshirë vlerësohet se ka fituar 4 milionë euro dhe akuzohet për përdorimin e një rrjeti biznesesh të ligjshme për të transportuar mbetjet, duke nxjerrë fitim duke shkurtuar afatet dhe duke shmangur akuzat që lidhen me mbetjet toksike.

"Rrjetet specializohen në falsifikimin e dokumenteve, organizimin e rrugëve komplekse të transportit, përdorimin e kompanive fasadë dhe përzierjen e rrjedhave të ligjshme dhe të paligjshme të mbeturinave për të shmangur zbulimin", tha për DW Alexandra Ghenea, nga organizata jofitimprurëse rumune ECOTECA. "Rumania ka parë raste që përfshijnë rrjete ndërkufitare, me mbeturina që vijnë nga vende si Italia, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar dhe Belgjika, shpesh të deklaruara gabimisht si material i riciklueshëm."

Megjithatë, ndonjëherë, si në Oxfordshire, është më e lehtë për njerëzit që thjesht t’i hedhin mbeturinat në mënyrën më të thjeshtë që mendojnë se mund t’ia dalin mbanë. Ky ishte edhe rasti në periferinë rumune të Sintestit në korrik, ku djegia ilegale e materialeve të riciklueshme shkaktoi një zjarr të madh që gati u përhap në periferi të kryeqytetit, Bukuresht. Vendi i Evropës Lindore ka pasur prej kohësh një problem me mbeturinat ilegale.

“Ky rajon është emblematik, me zjarre të përsëritura që gjenerojnë tym toksik, ndotje të rëndë të ajrit dhe që nxjerrin në pah boshllëqet në monitorim, policim dhe qeverisje lokale”, tha Ghenea. “Është e rëndësishme të theksohet se problemi i Rumanisë nuk është mungesa e legjislacionit - kuadri ligjor është në përputhje me standardet e BE-së. Dobësia kryesore është zbatimi, si në kapacitet (staf, pajisje, ekspertizë) ashtu edhe në qëndrueshmëri.”

Zbatimi po rezulton i pakapshëm

Ndërsa vendet anëtare të BE-së janë të harmonizuara për sa i përket ligjeve dhe standardeve në këtë fushë, rasti rumun nxjerr në pah se si secila prej tyre mund të ketë sfida krejtësisht të ndryshme dhe vështirësinë e zbatimit të direktivave të tilla në një kontinent ku udhëtimi përtej kufijve është i thjeshtë.

"Zbatimi i ligjit ka investuar burime të mjaftueshme në këtë fushë vetëm në disa Shtete Anëtare",  pranoi Europol në një raport të vitit 2022. "Meqenëse një pjesë e madhe e aktiviteteve të krimit mjedisor kryhen nga biznese të ligjshme, ato shpesh etiketohen si krime të korporatave (ose krime të 'jakave të bardha'). Fakti që rrjetet kriminale përdorin kryesisht bizneset i bën këto vepra penale më pak të dukshme."

Kjo është një nga dobësitë që shfrytëzohet nga ata që nxjerrin fitim nga rrezikimi i shëndetit të njerëzve dhe mjedisit. Ndërsa Evropa përpiqet të ecë drejt bërjes një kontinent më i gjelbër, ajo vazhdon të përballet me ata, shqetësimet e të cilëve janë vetëm financiare.

/DW/Motilokal.com