Njerëz që kapen pas majave të pemëve për të mbijetuar, mijëra shtëpi që shemben dhe rrugë që shndërrohen me shpejtësi në lumenj balte.

Këto imazhe rrëqethëse nuk janë një parashikim distopian i asaj që do të vijë: ato janë realiteti i motit ekstrem që e ka mbërthyer botën në një gjendje vdekjeprurëse.

Në Evropë, përmbytjet e menjëhershme, valët vdekjeprurëse të të nxehtit, thatësirat dhe zjarret rekord u bënë tipari përcaktues i vitit 2025, një trashëgimi nga e cila ajo ende po përpiqet të rikuperohet.

Por ekspertët paralajmërojnë se këto ngjarje ka të ngjarë të bëhen “normaliteti i ri” nëse nuk merren masa drastike për të zvogëluar emetimet që bllokojnë nxehtësinë dhe që lirohen në atmosferë.

A është ndryshimi i klimës fajtor për motin ekstrem?

Ndërsa shkencëtarët përmbahen nga përcaktimi i fajit për ngjarjet specifike ekstreme të motit, është pranuar gjerësisht se ndryshimi i klimës po nxit frekuencën dhe ashpërsinë e tyre.

Për çdo 1°C rritje të temperaturës së ajrit, atmosfera mund të mbajë rreth shtatë përqind më shumë lagështi, gjë që mund të çojë në reshje më intensive dhe të dendura.

“Ndryshimi i klimës i shkaktuar nga njeriu do të thotë që moti i verës po ndodh mbi një klimë më të ngrohtë në sfond”, shpjegon Qendra Kombëtare për Shkencën Atmosferike.

“Me çdo shkallë ngrohjeje të klimës së Tokës, frekuenca dhe intensiteti i valëve të nxehtësisë parashikohet të përkeqësohen.”

Moti ekstrem i Evropës në vitin 2025

Viti 2025 nisi me një stuhi të fortë, ndërsa erërat e forta përfshiuën pjesë të Francës. Rajonet në veri, si Charleville-Mézières, Châlons-en-Champagne dhe Bar-le-Duc, u goditën më rëndë, duke përjetuar erëra të shpeshta që arrinin deri në 110 km/orë.

Deri në pranverë, moti ekstrem kishte goditur disa vende të tjera evropiane. Dhjetëra njerëz u evakuuan në Spanjën qendrore dhe veriore për shkak të stuhisë Martinho, ndërsa përmbytjet më të këqija në tre dekada shkatërruan minierën historike të kripës Praid të Rumanisë. Qindra njerëz u zhvendosën, shtëpitë e të cilëve u dëmtuan nga shirat e rrëmbyeshëm dhe erërat e forta që zgjatën disa ditë.

Por ishte gjatë muajve të verës kur gjërat u përshkallëzuan vërtet. Nxehtësia ekstreme theu rekorde temperaturash në të gjithë kontinentin, madje edhe larg në veri në Rrethin Arktik zakonisht të ftohtë, ku nxehtësia "vërtet e paparë" u rrit mbi 30°C për 13 ditë në korrik.

Finlanda duroi tre javë rresht me temperatura 30°C dhe u përball me vështirësi në përballimin e kushteve të ashpra.

Një pistë akulli në veri të vendit u hap për ata që kërkonin strehim nga vapa, ndërsa spitalet lokale u përmbytën. Vala e të nxehtit shkaktoi gjithashtu shqetësime për mirëqenien e drerëve, të cilët rrezikonin mbinxehje.

Më në jug, evropianët u përvëluan nga temperaturat që tejkalonin 40 gradë Celsius, duke i shtyrë dhjetëra vende drejt thatësirës. Nxehtësia intensive shpejt u shndërrua në një emergjencë mbarëkontinentale, me disa vende që lëshuan paralajmërime për shëndetin dhe për zjarre në pyje.

Ministria e shëndetësisë e Madridit u tha njerëzve të qëndronin larg diellit nëse është e mundur dhe t'u kushtonin vëmendje të madhe të moshuarve dhe grave shtatzëna, ndërsa autoritetet franceze urdhëruan që pishinat publike të jenë falas për të ndihmuar banorët të freskohen.

Në Itali, hynë në fuqi ndalimet për punën në natyrë gjatë orëve më të nxehta të ditës. Dhe në Greqi, atraksionet kryesore turistike u mbyllën përkohësisht.

Por vdekjet nga i nxehti ekstrem vazhduan të ndodhnin dhe përfundimisht filluan të bëheshin lajm i madh. Montse Aguilar, një pastruese rrugësh 51-vjeçare në Barcelonë, u rrëzua në rrugë pasi duroi një temperaturë të rraskapitëse prej 35 gradësh, ndërsa qyteti ishte vendosur në gatishmëri të lartë.

Vdekja e Aguilar shkaktoi protesta lokale, me qindra pastrues rrugësh dhe qytetarë të shqetësuar që marshuan nëpër qendër të Barcelonës të armatosur me pankarta ku shkruhej: “Nxehtësia ekstreme është gjithashtu dhunë në vendin e punës”.

Sa njerëz vdiqën për shkak të nxehtësisë ekstreme?

Studiuesit në Imperial College London dhe London School of Hygiene & Tropic Medicine shqyrtuan 854 qytete evropiane dhe zbuluan se ndryshimi i klimës ishte përgjegjës për 68 përqind të 24,400 vdekjeve të vlerësuara nga nxehtësia këtë verë, duke rritur temperaturat deri në 3.6°C.

Vendet më të goditura nga një valë e vetme e të nxehtit ishin Rumania, Bullgaria, Greqia dhe Qiproja, ku nga 21 deri më 27 korrik, rreth 950 vdekje nga nxehtësia ndodhën në temperatura deri në 6°C mbi mesataren. Kjo është rreth 11 vdekje ditore për milion banorë.

Kryeqytetet evropiane që panë më shumë vdekje për frymë ishin Roma, Athina dhe Bukureshti. Autorët e studimit thonë se kjo pasqyron ekspozimin e tyre ndaj disa prej vapës më ekstreme në Evropë, por ata theksojnë se edhe faktorë të tjerë luajnë një rol, duke përfshirë përgatitjen, demografinë e popullsisë dhe ndotjen e ajrit.

Në të gjitha 854 qytetet, ndryshimi i klimës ishte shkaku i 4,597 vdekjeve të vlerësuara nga nxehtësia në Itali, totali më i lartë i përgjithshëm. Ai shkaktoi gjithashtu 2,841 vdekje në Spanjë, 1,477 në Gjermani, 1,444 në Francë, 1,147 në Mbretërinë e Bashkuar, 1,064 në Rumani, 808 në Greqi, 552 në Bullgari dhe 268 në Kroaci.

Analiza nga World Weather Attribution (WWA) zbuloi gjithashtu se ndryshimi i klimës e bëri motin që ushqeu zjarret në Portugali dhe Spanjë rreth 40 herë më të mundshëm.

Më shumë se 380,000 hektarë tokë janë djegur në Spanjë që nga fillimi i vitit 2025, pothuajse pesë herë më shumë se mesatarja vjetore. Në Portugali, janë humbur më shumë se 260,000 hektarë. Kjo është afër 3 për qind e masës tokësore të vendit dhe është tre herë më shumë se sipërfaqja mesatare e djegur nga zjarret në një vit.

Të paktën tetë persona humbën jetën në flakë, ndërsa dhjetëra mijëra të tjerë u detyruan të evakuoheshin.

Si ndikon moti ekstrem në ekonominë e Evropës

Ekspertët paralajmërojnë se moti ekstrem i kësaj vere shkaktoi humbje ekonomike afatshkurtra prej të paktën 43 miliardë eurosh, me kostot totale që parashikohet të arrijnë një shifër marramendëse prej 126 miliardë eurosh deri në vitin 2029.

Një studim i publikuar në shtator, i udhëhequr nga Dr. Sehrish Usman në Universitetin e Mannheimit në bashkëpunim me ekonomistët e Bankës Qendrore Evropiane (BQE), zbuloi se valët e të nxehtit, thatësirat dhe përmbytjet prekën një të katërtën e të gjitha rajoneve të BE-së gjatë verës së vitit 2025.

Humbjet e menjëhershme arrijnë në 0.26 përqind të prodhimit ekonomik të BE-së në vitin 2024, por autorët e studimit theksojnë se këto vlerësime janë ndoshta konservative pasi nuk përfshijnë ndikimet e përbëra kur ndodhin njëkohësisht ngjarje ekstreme, të tilla si valët e të nxehtit dhe thatësirat.

Ato gjithashtu nuk përfshijnë koston e rreziqeve si zjarret në pyje, të cilat thyen rekorde në të gjithë Evropën këtë vit, ose dëmet nga breshëri dhe era nga stuhitë.

Cilat vende pësuan goditjen më të madhe ekonomike?

Italia pësoi një nga rëniet më të këqija ekonomike me humbje të parashikuara prej 11.9 miliardë eurosh në vitin 2025, të cilat u rritën në 34.2 miliardë euro deri në vitin 2029. Franca ndoqi më pas me më shumë se 10 miliardë euro dëme të menjëhershme dhe 33.9 miliardë euro para fundit të dekadës.

Spanja ishte ndër vendet më të prekura ku studiuesit identifikuan të tre llojet e ngjarjeve ekstreme të motit. Humbjet e saj totale të vlerësuara ishin 12.2 miliardë euro në vitin 2025 dhe 34.8 miliardë euro deri në vitin 2029.

A do të jetë më keq moti ekstrem në vitin 2026?

Ndërsa Evropa përpiqet të rimëkëmbet nga këto ngjarje ekstreme të motit, shkencëtarët parashikojnë se viti 2026 do të jetë një nga vitet më të nxehta që nga viti 1850.

Zyra Meteorologjike e Mbretërisë së Bashkuar ka publikuar parashikimin e saj të fundit për temperaturën mesatare globale, duke paralajmëruar se viti 2026 ka të ngjarë të jetë viti i katërt ku temperaturat mesatare globale do të rriten me 1.4°C mbi mesataren paraindustriale.

“Tre vitet e fundit ka të ngjarë të kenë tejkaluar 1.4°C dhe ne presim që viti 2026 të jetë viti i katërt radhazi që ta bëjmë këtë”, thotë profesori Adam Scaife, i cili udhëhoqi ekipin pas parashikimit global.

“Para kësaj rritjeje, temperatura globale e mëparshme nuk kishte tejkaluar 1.3°C.”

/Motilokal.com