Miliona shkencëtarë në mbarë botën po punojnë shumë për zbulimet e tyre. A do të dalë ndonjë nga këto zbulime në vitin 2026 dhe do ta ndryshojë botën? Është e vështirë të parashikohet.

Megjithatë, disa ngjarje mund të shënojnë këtë vit të ri. Dhe ne kemi zgjedhur pesë nga më të rëndësishmet për ju.

Njerëzit (përsëri) po i afrohen Hënës

Viti 2026 mund të jetë viti kur astronautët do të kthehen në Hënë. Misioni me ekuipazh i Artemis 2, i cili është shtyrë vazhdimisht nga NASA, në bashkëpunim me partnerë privatë si SpaceX, është planifikuar tani për fillim të vitit 2026, më së voni deri në prill.

Është një hap kyç në kthimin e amerikanëve në sipërfaqen hënore, një qëllim që Donald Trump e shpalli gjatë mandatit të tij të parë në detyrë dhe që pritet të arrihet sa më shpejt të jetë e mundur. Ata po përpiqen ta mposhtin Kinën, e cila planifikon të zbresë në hënë në vitin 2030.

Kina po bën përparim, me sondën Chang'e 7 që pritet të eksplorojë polin jugor të Hënës në vitin 2026, dhe testimi i anijes së saj kozmike me pilot, Mengzhou, vazhdon.

India ka gjithashtu ambicie të mëdha në eksplorimin e hapësirës. Pas uljes së një roboti në hënë në vitin 2023, Organizata Indiane e Kërkimit Hapësinor (ISRO) planifikon të dërgojë në mënyrë të pavarur një astronaut në orbitë në vitin 2027.

Hëna është bërë një trampolinë e domosdoshme për udhëtimin drejt Marsit. Përdoret për të ngritur stacione transmetimi, por edhe për të testuar kostumet hapësinore, automjetet, burimet e energjisë... dhe për të mësuar se si të jetohet në hapësirën e thellë.

Klima: A do të vijë bota në vete?

Viti 2026 ka të ngjarë të jetë një vit rekordesh. 11 vitet e fundit kanë qenë më të ngrohtat e regjistruara ndonjëherë. Zyra Meteorologjike e Mbretërisë së Bashkuar ka parashikuar se ka 80 përqind shanse që rekordi i vitit 2024 të thyhet deri në vitin 2029.

A do të reagojnë shtetet? COP30 në Brazil sapo tregoi se multilateralizmi klimatik nuk ka vdekur, pavarësisht bojkotit të SHBA-së dhe konflikteve gjeopolitike.

Ky duhet të jetë viti në të cilin diplomacia ndërkombëtare për klimën do të duhet të rishpiket , beson Rebecca Thissen e Rrjetit të Veprimit për Klimën.

COP-et nuk janë një qëllim në vetvete, por kulmi i një procesi politik ndërkombëtar që ka nevojë urgjente për të gjetur terren të përbashkët.

Pa pritur COP31 në nëntor 2026 në Antalia të Turqisë, do të shihet se sa vende do t'i përgjigjen ftesës së Kolumbisë për konferencën e parë ndërkombëtare mbi heqjen graduale të lëndëve djegëse fosile, e cila do të mbahet në Santa Marta në prill.

Redaktimi i gjeneve bëhet "normal"

Edhe pse teknikat e "redaktimit të gjeneve" janë tashmë të njohura për shkencëtarët, në vitin 2026 ato mund të bëhen vendimtare për zhvillimin e terapive të personalizuara të gjeneve, të cilat do të trajtonin çrregullime të rralla gjenetike. Teknologjia CRIPSR tashmë u lejon shkencëtarëve të zëvendësojnë një gjen "të dëmtuar" me një "të shëndetshëm", dhe në vitin 2026 duhet të kryhen disa prova klinike kyçe që duhet të demonstrojnë gjithashtu efektivitetin e vërtetë të një terapie të tillë.

Nëse shkencëtarët arrijnë të vërtetojnë se terapi të tilla të personalizuara gjenetike janë të suksesshme edhe kur përfshijnë disa gjene njëherësh, kjo mund të jetë një pikë kthese në trajtimin e shumë sëmundjeve dhe çrregullimeve serioze.

Inteligjenca artificiale po bëhet një mjet i rëndësishëm

Inteligjenca artificiale ka bërë tashmë përparime të mëdha në shkencë. Ajo ka ndihmuar në zbulimin e sëmundjeve të shumta që përndryshe do të kishin mbetur të pazbuluara, ka ndihmuar në përshpejtimin e zhvillimit të barnave dhe vaksinave dhe ka zbuluar miliona yje dhe planetë të rinj në univers.

Megjithatë, përdorimi intensiv i inteligjencës artificiale ka çuar edhe në probleme të mëdha. Agjentët e inteligjencës artificiale kanë bërë gabime të tilla si fshirja e të dhënave dhe keqinterpretimi i tyre, ndërsa punimet shkencore të shkruara duke përdorur inteligjencën artificiale kanë vënë në pikëpyetje vetë integritetin e kërkimit shkencor dhe shkencëtarët që e kanë kryer atë.

Megjithatë, në vitin 2026, shkenca nuk do të "heqë dorë" nga inteligjenca artificiale, por do të ndryshojë qasjen e saj. Modele më të vogla dhe specifike të inteligjencës artificiale janë duke u zhvilluar tashmë, të cilat mësojnë nga një grup i kufizuar të dhënash për të zgjidhur probleme specifike. Sisteme të tilla nuk janë të destinuara për popullatën e përgjithshme, as nuk funksionojnë si chatbot-e të njohura. Por ato mund t'i ndihmojnë shkencëtarët të zgjidhin enigma të shumta në fushat e matematikës, fizikës dhe madje edhe më gjerë, të cilat deri më tani kanë qenë të pazgjidhshme për ta.

Udhëtimi drejt qendrës së Tokës

Romani popullor i Zhyl Vernit ka frymëzuar qindra e mijëra studiues që kanë vendosur të zbulojnë se çfarë po ndodh saktësisht në qendër të planetit tonë. Pavarësisht studimeve të shumta, shkencëtarët ende nuk janë plotësisht të sigurt se çfarë po ndodh në thelbin e tij. Prandaj, anija kineze e shpimit oqeanik "Meng Xiang" po ndiqet me interes të veçantë, e cila është planifikuar të nisë ekspeditën e saj të parë shkencore në vitin 2026. Ndryshe nga anijet e tjera, kjo është projektuar për të shpuar në një thellësi prej 11 kilometrash përmes kores oqeanike në mantelin e Tokës.

"Meng Xiang" pritet të mbledhë mostra të kores oqeanike dhe mantelit të Tokës, të cilat më pas duhet t'u japin shkencëtarëve një pasqyrë se si formohet dyshemeja e oqeanit dhe çfarë e nxit aktivitetin e tij tektonik. Dhe kjo mund të japë të paktën një pasqyrë të asaj që fsheh Toka nën sipërfaqen e saj.

/Motilokal.com