Thellë nën këmbët tona, bërthama e brendshme e Tokës nuk është një sferë e thjeshtë hekuri, siç supozohej më parë. Eksperimentet e fundit laboratorike sugjerojnë se ajo mund të jetë e shtresuar kimikisht, duke zbuluar një kompleksitet të fshehur që i ka hutuar shkencëtarët për dekada të tëra.

Një ekip shkencëtarësh nga Universiteti i Münsterit në Gjermani rikrijuan kushtet ekstreme të bërthamës së brendshme të Tokës duke ngjeshur hekurin e përzier me sasi të vogla silici dhe karboni në një qelizë diamanti, duke i ngrohur mostrat në mbi 827 gradë Celsius. Ata i nënshtruan mostrat një presioni prej 128 gigapaskalësh, duke iu afruar mjedisit ekstrem të bërthamës reale. Rrezet X të fuqishme më pas zbuluan se si kristalet rreshtoheshin nën stres, duke ndikuar në përhapjen e valëve sizmike.

Rezultatet e eksperimentit përputhen me matjet sizmike

Të dhënat sizmike tregojnë se valët e tërmetit udhëtojnë me shpejtësi të ndryshme në varësi të drejtimit, një fenomen i quajtur anizotropi. Pjesa e jashtme e bërthamës së brendshme tregon anizotropi të dobët, ndërsa rajoni qendror tregon vlera shumë më të forta. Përzierja e silicit dhe karbonit tregoi anizotropi të ulët, e cila është përafërsisht në përputhje me atë që sizmologët nxjerrin përfundimin për pjesën e jashtme të bërthamës së brendshme të Tokës. Hekuri i pastër, në të kundërt, tregoi anizotropi të lartë, në përputhje me vëzhgimet nga qendra e bërthamës, sipas studimit të botuar në revistën Nature Communications.

Bërthama e brendshme u formua gradualisht ndërsa Toka ftohej, me hekurin që kristalizohej nga qendra drejt e jashtë. Elementet më të lehta si silici dhe karboni u grumbulluan me përparësi në shtresat e jashtme për shkak të ndryshimeve në presion dhe temperaturë, duke e lënë bërthamën qendrore më të pasur me hekur. Ky proces është i ngjashëm me kristalizimin e karameleve shkëmbore në shtresa, por në një shkallë planetare dhe gjatë miliarda viteve.

Eksperimentet treguan se shtimi i karbonit e forcon lidhjen dhe ndikon në shtrirjen e saj nën stres, gjë që shpjegon ndryshimet në shpejtësitë e valëve sizmike midis bërthamave të brendshme dhe të jashtme. Shtresat e jashtme, të pasura me silikon dhe karbon, tregojnë rreth 2 për qind anizotropi, ndërsa rajoni qendror i pasur me hekur tregon 4-6 për qind, gjë që është në përputhje me vëzhgimet sizmike.

Kuptim, jo kuriozitet

Të kuptuarit e stratifikimit të bërthamës së brendshme të Tokës është më shumë sesa thjesht një kuriozitet. Bërthama e ngurtë bashkëvepron me bërthamën e jashtme të lëngshme për të nxitur fushën magnetike të Tokës, e cila mbron jetën në planet nga rrezatimi diellor. Stratifikimi mund të ndikojë në rrjedhën e nxehtësisë dhe stabilitetin magnetik, duke ofruar një pasqyrë të proceseve thellë brenda Tokës gjatë kohës gjeologjike.

Kjo strukturë e shtresuar ruan gjithashtu një regjistër të evolucionit termik dhe kimik të Tokës. Duke kombinuar eksperimente laboratorike, matje sizmike dhe simulime, shkencëtarët mund të rindërtojnë kushtet që janë zhvilluar gjatë miliarda viteve, duke zbuluar sekrete të fshehura në zemrën e paarritshme të planetit tonë.

/Motilokal.com