Marsi është një planet shumë i thatë me shumë pak ujë në atmosferën e tij dhe mezi ka re, kështu që mund të mos prisni që të ketë stuhi. Megjithatë, në Mars ka vetëtima dhe bubullima megjithëse jo me shi, as me të njëjtën vrull si moti në Tokë.

Më shumë se 10 vjet më parë, unë dhe kolegët e mi të shkencës planetare gjetëm provat e para për goditjet e rrufeve në Mars. Në dekadën pasuese, studiues të tjerë kanë vazhduar të studiojnë se si mund të jenë rrufetë në planetin e kuq. Në nëntor 2025, një rover i Marsit kapi për herë të parë tingujt spektakolare të rrufeve që shkëndisin në sipërfaqen e Marsit.

Vetëtima në Mars

Në Tokë, rrufeja është një shkarkim elektrik që fillon brenda reve të mëdha.

Por, për shkak se Marsi është kaq i thatë, nuk ka re uji, në vend të kësaj, ka re pluhuri. Me pak ujë që rëndon mbi dheun në Mars, retë e pluhurit mund të rriten shpejt në stuhi të mëdha pluhuri me erë, disa herë më të larta se stuhitë më të larta të Tokës.

Kur grimcat më të vogla të pluhurit dhe grimcat më të mëdha të rërës përplasen me njëra-tjetrën ndërsa përplasen me këto stuhi, ato marrin një ngarkesë statike. Grimcat më të vogla të pluhurit marrin një ngarkesë pozitive, ndërsa grimcat më të mëdha të rërës bëhen negative. Grimcat më të vogla të pluhurit janë më të lehta dhe do të notojnë më lart, ndërsa rëra më e rëndë tenton të bjerë më afër tokës.

Meqenëse grimcat me ngarkesë të kundërt nuk pëlqejnë të jenë larg njëra-tjetrës, përfundimisht energjia që grumbullohet midis ngarkesave negative më lart në stuhinë e pluhurit dhe ngarkesave pozitive më afër tokës bëhet shumë e madhe dhe çlirohet si energji elektrike ngjashëm me rrufenë.

Ajri përreth energjisë elektrike ngrohet dhe zgjerohet me shpejtësi në Tokë, kjo krijon valët e goditjes që i dëgjoni si bubullima.

Askush nuk ka parë një shkreptimë rrufeje në Mars, por dyshojmë se është më shumë si shkëlqimi i një drite neoni sesa një rrufe e fuqishme. Atmosfera pranë sipërfaqes së Marsit është rreth 100 herë më pak e dendur se në Tokë: Është shumë më e ngjashme me ajrin brenda dritave neoni.

Lëshimi i valëve të radios

Përveç valëve goditëse dhe dritës së dukshme, rrufeja prodhon edhe lloje të tjera valësh që syri i njeriut nuk mund t'i shohë: rrezet X dhe valët e radios. Toka dhe shtresa e sipërme e atmosferës e përçojnë mirë energjinë elektrike, kështu që i drejtojnë këto valë radioje dhe i bëjnë ato të prodhojnë sinjale me frekuenca specifike radioje. Është pak a shumë si mënyra se si mund të sinkronizohesh me kanale specifike radioje për lajme ose muzikë, por në vend të kanaleve të ndryshme, shkencëtarët mund të identifikojnë valët e radios që vijnë nga rrufeja.

Ndërkohë që askush nuk ka parë ndonjëherë dritë të dukshme nga rrufeja marsiane, ne kemi dëgjuar diçka të ngjashme me valët e radios të krijuara nga rrufeja në Tokë. Kjo është zhurma që roveri Perseverance raportoi në fund të vitit 2025. Ato tingëllojnë si shkëndijat elektrike në Tokë. Roveri i regjistroi këto sinjale në një mikrofon ndërsa kalonin tornado të vogla me rërë.

Në kërkim të rrufeve marsiane

Kur unë dhe kolegët e mi shkuam të kërkonim rrufe në Mars një dekadë më parë, e dinim që planeti i kuq lëshonte më shumë valë radioje gjatë stinëve të stuhive të pluhurit. Kështu që, kërkuam rritje modeste të sinjaleve radio nga Marsi duke përdorur antenat e mëdha radio që NASA përdor për të komunikuar me anijen e saj kozmike. Antenat funksionojnë si veshë të mëdhenj që dëgjojnë sinjale të dobëta radioje nga anijet kozmike larg Tokës.

Ne kaluam nga pesë deri në tetë orë çdo ditë duke dëgjuar Marsin për tre javë. Më në fund, gjetëm sinjalet që po kërkonim: shpërthime radioje me frekuenca që përputheshin me valët e radios që mund të krijojnë vetëtimat në Tokë.

Për të gjetur burimin specifik të këtyre sinjaleve të ngjashme me vetëtimat, ne kërkuam stuhi pluhuri në fotografitë e bëra nga anijet kozmike që rrotulloheshin rreth Marsit. Ne përputhëm një stuhi pluhuri me lartësi gati 40 kilometra me kohën kur dëgjuam sinjalet e radios.

Të mësuarit rreth rrufeve në Mars i ndihmon shkencëtarët të kuptojnë nëse planeti dikur mund të ketë strehuar jetë jashtëtokësore. Rrufeja mund të ketë ndihmuar në krijimin e jetës në Tokë duke shndërruar molekulat e azotit dhe dioksidit të karbonit në atmosferë në aminoacide. Aminoacidet përbëjnë proteinat, dhjetëra mijëra prej të cilave gjenden në trupin e njeriut.

Pra, Marsi ka stuhi, por ato janë shumë më të thata dhe më pluhur se stuhitë në Tokë. Shkencëtarët po studiojnë vazhdimisht rrufetë në Mars për të kuptuar më mirë gjeologjinë e planetit të kuq dhe potencialin e tij për të strehuar organizma të gjallë.

/theconversation.com/Motilokal.com