Konsumatorët dhe bizneset në të gjithë botën mund të detyrohen të paguajnë çmime më të larta të karburantit për javë ose muaj për shkak të një lufte me Iranin, edhe nëse konflikti që filloi një javë më parë përfundon shpejt, pasi furnizuesit përballen me objekte të dëmtuara, logjistikë të ndërprerë dhe rreziqe të shtuara për transportin detar, raporton Reuters.

Perspektiva të tilla paraqesin një kërcënim më të gjerë ekonomik global, si dhe cenueshmëri politike për Presidentin e SHBA-së Donald Trump përpara zgjedhjeve për në Kongres të nëntorit, duke pasur parasysh se votuesit janë të ndjeshëm ndaj faturave të energjisë dhe kundërshtojnë angazhimet jashtë vendit.

Analistët e JP Morgan thanë në një raport të premten se "tregu po kalon nga vlerësimi i rrezikut të pastër gjeopolitik përmes çmimeve në trajtimin e ndërprerjeve konkrete operative, ndërsa mbylljet e rafinerive dhe kufizimet e eksportit fillojnë të prishin rafinimin e naftës bruto dhe flukset rajonale të furnizimit".

Konflikti ka ndërprerë tashmë rreth një të pestën e furnizimeve globale me naftë të papërpunuar dhe gaz natyror, ndërsa Teherani sulmon anijet në Ngushticën e Hormuzit midis bregdetit të tij dhe Omanit, si dhe infrastrukturën energjetike në të gjithë rajonin.

Çmimet globale të naftës u rritën me 24 për qind këtë javë në më shumë se 90 dollarë për fuçi dhe janë në rrugën e duhur për fitimin e tyre më të madh javor që nga pandemia, duke rritur çmimet e karburantit për konsumatorët në të gjithë botën.

Mbyllja pothuajse totale e ngushticës do të thotë që prodhuesit kryesorë rajonalë të naftës, Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Iraku dhe Kuvajti u është dashur të ndalojnë furnizimet e deri në 140 milionë fuçi naftë, ekuivalente me rreth 1.4 ditë kërkesë globale, në rafineritë e botës.

Si rezultat, objektet e magazinimit të naftës dhe gazit në Gjirin Persik po mbushen me shpejtësi, duke shkaktuar rënie të prodhimit në fushat e naftës në Irak, me Kuvajtin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe që ka të ngjarë të jenë të radhës, sipas analistëve, tregtarëve dhe burimeve.

Një burim nga një kompani shtetërore nafte në rajon, i cili dëshiroi të mbetej anonim, tha se të gjithë së shpejti do të duhet të ndërpresin punën nëse anijet nuk do të mbërrinin.

Amir Zaman, kreu i ekipit komercial të Amerikës në Rystad Energy, tha se fushat e naftës të detyruara të mbyllen në të gjithë Lindjen e Mesme për shkak të ndërprerjeve të transportit detar mund të duan pak kohë që të kthehen në normalitet.

Ai shtoi se konflikti mund të përfundojë, por kthimi i prodhimit në nivelet e mëparshme mund të zgjasë me ditë, javë ose muaj, varësisht nga llojet dhe mosha e fushave dhe mënyra se si ato duhej të mbylleshin.

Ndërkohë, forcat iraniane kanë synuar infrastrukturën rajonale të energjisë, duke përfshirë rafineritë dhe terminalet, duke i detyruar ato të mbyllen gjithashtu, me disa nga këto objekte të dëmtuara rëndë në sulme dhe që kërkojnë riparime.

Katari shpalli forcë madhore në eksportet e gazit të mërkurën pas një sulmi me dron iranian dhe burime i thanë Reuters se mund të duhet të paktën një muaj për t'u rikthyer në nivelet normale të prodhimit. Katari furnizon 20 për qind të gazit natyror të lëngshëm (LNG) në botë.

Rafineria masive Ras Tanura dhe terminali i eksportit të naftës bruto të Arabisë Saudite u mbyllën gjithashtu për shkak të sulmit, dhe detajet e dëmit nuk dihen.

Rrezik në ngushticë

Shtëpia e Bardhë e justifikoi sulmin ndaj Iranit duke pretenduar se vendi përbënte një kërcënim të menjëhershëm për Shtetet e Bashkuara, pa dhënë detaje specifike. Trump shprehu gjithashtu shqetësim në lidhje me përpjekjet e Iranit për të siguruar armë bërthamore.

Një fund i shpejtë i luftës do të qetësonte tregjet, por një kthim në furnizimet dhe çmimet e para luftës mund të zgjasë me javë ose muaj, varësisht nga shkalla e dëmtimit të infrastrukturës dhe transportit detar.

Joel Hancock, një analist i energjisë në Natixis CIB, tha se për sa i përket dëmit fizik të shkaktuar nga sulmet iraniane, deri më tani nuk është vërejtur asgjë që mund të konsiderohet strukturore, megjithëse rreziku mbetet për sa kohë që zgjat lufta.

Pyetja më e madhe për furnizimin me energji është se si dhe kur Ngushtica e Hormuzit do të bëhet përsëri e sigurt për lundrim.

Trump ofroi një eskortë ushtarake për anijet cisternë të naftës dhe premtoi mbështetje nga SHBA-ja në sigurimin e anijeve në rajon. Megjithatë, siguria në rrugët ujore mund të jetë e pamundur sepse Irani ka kapacitetin për të kryer sulme me dronë ndaj anijeve për muaj të tërë, sipas burimeve të inteligjencës dhe ushtrisë.

Konflikti gjithashtu mund t’i nxisë vendet të rimbushin rezervat e tyre strategjike të naftës pas përfundimit të armiqësive, pasi ekspozoi rreziqet e furnizimeve të ulëta, të cilat do të rrisnin kërkesën për naftë dhe do të mbështesnin çmimet e larta.

Rreziqet në Azi

Ndërkohë, ndërprerja e furnizimit me energji po ndikon në zinxhirët e furnizimit dhe ekonomitë në Azinë e varur nga importet, e cila merr 60 për qind të naftës së saj të papërpunuar nga Lindja e Mesme.

Në Indi, Rafineria dhe Petrokimikatet shtetërore Mangalore deklaruan këtë javë forcë madhore mbi eksportet e benzinës, duke u bashkuar me një numër në rritje rafinerësh në rajon që nuk janë në gjendje të përmbushin kontratat e shitjes për shkak të mungesës së furnizimit.

Të paktën dy rafineri në Kinë kanë reduktuar operacionet dhe Kina, një furnizuese kryesore në rajon, u ka kërkuar rafinerive të pezullojnë eksportet e karburantit.

Tajlanda gjithashtu ka pezulluar eksportet e karburantit, ndërsa Vietnami ka ndërprerë dërgesat e naftës bruto.

Ndërprerja i solli dobi Rusisë, pasi çmimet e dërgesave të naftës bruto ruse u rritën pasi SHBA-të u dhanë rafinerive indiane një pezullim 30-ditor nga blerja e naftës ruse për të kompensuar furnizimet e humbura nga Lindja e Mesme. Uashingtoni më parë kishte ushtruar presion ndaj Indisë për të ulur importet e naftës ruse nën kërcënimin e tarifave.

Në Japoni, importuesi i dytë më i madh i LNG-së në botë, kontratat e ardhshme të energjisë elektrike në Tokio për vitin fiskal që fillon në prill u rritën me më shumë se një të tretën këtë javë për shkak të pritjeve për çmime më të larta të karburantit.

Në Seul, shoferët prisnin në radhë në stacionet e benzinës duke parashikuar një rritje të çmimeve.

Evropë

Për konsumatorët evropianë, kriza e furnizimit me gaz dhe çmimet më të larta përfaqësojnë një goditje të dyfishtë.

Rajoni u godit më rëndë nga ndërprerjet në furnizimin me gaz për shkak të sanksioneve mbi importet ruse të energjisë pas pushtimit të Ukrainës në vitin 2022.

Evropa është drejtuar drejt importit të LNG-së për të zëvendësuar gazin rus të tubacioneve dhe tani duhet të blejë 180 dërgesa më shumë të LNG-së sesa vitin e kaluar për të mbushur rezervat e gazit në nivelet e nevojshme para dimrit të ardhshëm.

Rrezik për Trumpin përpara zgjedhjeve

Rreziqet e furnizimit për Shtetet e Bashkuara janë më të ulëta sepse vendi është bërë prodhuesi më i madh i naftës dhe gazit në botë vitet e fundit.

Megjithatë, çmimet e naftës bruto dhe karburantit në SHBA po rriten në përputhje me tregjet ndërkombëtare, kështu që çmimet e benzinës dhe naftës në pompë ndikohen edhe nëse furnizimet vendase janë të bollshme.

Për shembull, çmimi mesatar me pakicë i benzinës në SHBA arriti në 3.32 dollarë për galon në nivel kombëtar të premten, 34 cent më shumë se javën e kaluar, ndërsa çmimet e naftës arritën në 4.33 dollarë për galon, nga 3.76 dollarë një javë më parë, sipas të dhënave nga Shoqata Amerikane e Automobilave (AAA).

Çmimet më të larta të pompave të benzinës janë një rrezik i madh për Trumpin dhe republikanët përpara zgjedhjeve të nëntorit.

Mark Malek, drejtor i investimeve në Siebert Financial, vuri në dukje se çmimet e benzinës janë psikologjikisht të fuqishme sepse ato përfaqësojnë një shifër inflacioni që konsumatorët e shohin çdo ditë.

/Motilokal.com