Pak terma gjeografikë kanë dominuar lajmet globale në javët e fundit aq sa Ngushtica e Hormuzit. Ky kalim i ngushtë detar midis Iranit dhe Omanit, vetëm 33 kilometra i gjerë në pikën e tij më të ngushtë, në kushte normale kryen në mënyrë të padukshme një nga punët më të rëndësishme në planet.

Rreth një e pesta e naftës dhe gazit të lëngshëm në botë kalon nëpër të. Kur funksionon, askush nuk flet për të. Kur mbyllet, e gjithë bota e ndjen.

Dhe pikërisht kjo ndodhi. Përshkallëzimi i konfliktit midis SHBA-së, Izraelit dhe Iranit çoi në një ndalesë pothuajse të plotë të trafikut detar përmes ngushticës, të cilën Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë e shpalli ndërprerjen më të madhe të furnizimit me energji të regjistruar ndonjëherë. Çmimi i naftës së papërpunuar po shkon drejt 120 dollarëve për fuçi, dhe efektet u ndjenë më shpejt nga sa mund të parashikonte kushdo dhe në vendin më të papritur, në sallonet e veturave.

Azia paguan çmimin më të lartë

Më shumë se 80 për qind e naftës që kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit është e destinuar për në Azi, duke e bërë këtë rajon viktimën më të madhe të bllokadës. Pasojat janë të dukshme menjëherë. Qeveritë e Filipineve, Sri Lankës, Pakistanit dhe Bangladeshit kanë futur masa racionalizimi të energjisë që bota perëndimore i ka harruar: një javë pune katër-ditore, mbyllje shkollash, ndalim i përdorimit të ajrit të kondicionuar në hapësirat publike. Racionalizimi i karburantit është bërë një dukuri e përditshme dhe çmimet e pompave po arrijnë nivele që i bëjnë njerëzit e zakonshëm të rishqyrtojnë çdo udhëtim.

Situata në Japoni është veçanërisht treguese, një vend që ka ndërtuar rrugën e vet përmes teknologjisë hibride për dekada të tëra, duke shmangur një kalim të papritur drejt automjeteve tërësisht elektrike. Qeveria japoneze vazhdon të subvencionojë çmimet e karburantit për të zbutur goditjen ndaj konsumatorëve, por politika të tilla kanë një datë skadimi. Kur nafta kuotohet afër 120 dollarëve për fuçi, subvencionet bëhen gjithnjë e më të shtrenjta dhe argumentet për shtyrjen e elektrifikimit bëhen gjithnjë e më të dobëta. Analistët që kohët e fundit folën për një tranzicion të ngadaltë dhe gradual, tani po flasin hapur për një pikë kthese.

Në një situatë të tillë, vetura elektrike papritmas merr një dimension krejt të ri. Nuk është më një blerje e ndërgjegjshme për mjedisin apo një simbol statusi teknologjik. Vetura elektrike bëhet një përgjigje praktike ndaj një domosdoshmërie ekonomike. Mosnevoja për naftë, kur nafta bëhet e pakët dhe e padisponueshme, pushon së qeni një avantazh abstrakt dhe bëhet një kursim i prekshëm i përditshëm.

Numra që flasin vetë

Tregjet e tjera reaguan gjithashtu shpejt dhe qartë. Në Australi, aplikimet për kredi të destinuara për blerjen e veturave elektrike u dyfishuan në mars krahasuar me muajin e kaluar, sipas të dhënave nga Banka Kombëtare e Australisë. Koreja e Jugut regjistroi dyfish më shumë regjistrime të automjeteve elektrike dhe hibride sesa në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Zelanda e Re shkoi një hap më tej. Vetëm në një javë në fund të marsit, u regjistruan më shumë se 1,000 vetura elektrike, pothuajse dyfish më shumë se javën e kaluar.

Industria nuk është lënë jashtë. BYD, prodhuesi më i madh i veturave elektrike në botë, po shënon një kthesë dramatike në strukturën e shitjeve të saj: pjesa e shitjeve në tregjet e huaja është rritur nga 22.7 për qind e shitjeve totale të vitit të kaluar në më shumë se 50 për qind në dy muajt e parë të vitit 2026. Ndërsa tregu vendas kinez është në stanjacion për shkak të ngopjes, kërkesa e jashtme ka shpërthyer, veçanërisht në rajonet më të goditura nga kriza.

Evropa: Larg krizës, por jo imune

Për momentin, Evropa nuk e ndjen krizën me të njëjtin intensitet si Azia, dhe ka arsye konkrete për këtë. Një pjesë e konsiderueshme e gazit të konsumuar nga kontinenti vjen nëpërmjet tubacioneve të gazit nga Norvegjia, Algjeria ose Rusia, duke anashkaluar tërësisht Ngushticën e Hormuzit. Kjo mbrojtje gjeografike dhe infrastrukturore ka ende kufij të qartë - nafta nuk ka një çmim rajonal. Kur ajo kërcen në Azi, ajo kërcen kudo, madje edhe në pompat në Berlin, Paris ose Sarajevë, pavarësisht se nga cila anë arriti fuçia në rafineri.

Pamja e përgjithshme është edhe më shqetësuese: Evropa ende varet nga lëndët djegëse fosile për më shumë se 70 për qind të konsumit të saj të energjisë. Burimet e rinovueshme po bëjnë përparim mbresëlënës në sektorin e energjisë elektrike, por transporti, i cili konsumon sasi të mëdha energjie çdo ditë, mbetet pothuajse tërësisht i varur nga nafta.

Pyetja nuk është nëse kriza në Ngushticën e Hormuzit do të ndryshojë zakonet globale të blerjes. Ajo tashmë po i ndryshon ato. Pyetja e vetme është se sa do të zgjasë ky ndryshim dhe nëse pjesa tjetër e botës do të presë krizën e vet për të marrë vendimin që Azia tashmë po e merr, duke i kthyer masivisht shpinën naftës dhe duke kaluar në automjete elektrike.

/Motilokal.com