Ideja që ndryshueshmëria e klimës mund të shkaktojë konflikt të armatosur është debatuar për vite me radhë.

Një studim i ri jo vetëm që e konfirmon lidhjen, por e hartëzon atë me më shumë saktësi se kushdo tjetër më parë.

Shkencëtarët tregojnë se nuk janë të rëndësishme vetëm nxehtësia apo reshjet, por kombinimet specifike të kushteve klimatike në vende të caktuara.

Gjetjet mund të ndihmojnë në parashikimin se ku po rritet rreziku i konfliktit përpara se ai të shndërrohet në dhunë.

Studimi u drejtua nga Tyler Bagwell, një student doktorature në statistikë në Universitetin Rice.

Studimi mbështetet në një të dhënë të ndërtuar rishtazi me më shumë se 500 raste konfliktesh të regjistruara midis viteve 1950 dhe 2023.

Çdo ngjarje u përcaktua me saktësi si në hapësirë ashtu edhe në kohë me një nivel saktësie gjeografike që nuk ka ekzistuar më parë në kërkimin e konfliktit klimatik.

Ndërtimi i të dhënave nga e para

Përpara se të bëhej analiza, të dhënat duhej të mblidheshin.

Studiueset universitare të Rice, Anna Stravato dhe Divya Saikumar, kaluan muaj të tërë duke punuar manualisht me burime parësore, duke përfshirë raportet e lajmeve në gjuhë të shumta, për të gjeolokuar çdo ngjarje konflikti.

Procesi mund të zgjaste deri në një orë për rast. Rezultati ishte një grup të dhënash që kap jo vetëm nëse një konflikt ka ndodhur në një vend të caktuar në një vit të caktuar, por saktësisht se ku dhe kur.

“Ky nivel detajesh hapësinore që dokumenton konfliktet gjatë një periudhe kaq të gjatë kohore nuk ka ekzistuar më parë në një grup të dhënash”, tha Bagwell.

“Kjo na lejoi të shqyrtonim se si ndryshueshmëria e klimës ndikon në rrezikun e konfliktit në një shkallë shumë më lokale gjatë dekadave.”

Dy modele klimatike

Studimi përqendrohet në dy sisteme klimatike në shkallë të gjerë. I pari është El Niño-Oscilimi Jugor (ENSO).

Ky model i ndryshimeve të temperaturës së oqeanit në Paqësorin tropikal nxit ndryshueshmërinë e motit në të gjithë botën.

ENSO alternohet midis fazës së saj të ngrohtë (El Niño) dhe fazës së saj të ftohtë (La Niña).

I dyti është Dipoli i Oqeanit Indian (IOD) një sistem më pak i njohur që vepron në të gjithë pellgun e Oqeanit Indian dhe tenton të ndryshojë më shpejt dhe në mënyrë më të çrregullt se ENSO.

Të dy sistemet ndikojnë në reshjet e shiut, thatësirën, temperaturën dhe kushtet bujqësore në pjesë të mëdha të botës.

Pyetja që ekipi vendosi t’i përgjigjej ishte nëse këto efekte, që zhvillohen gjatë dekadave, tregojnë ndonjë marrëdhënie të qëndrueshme me vendin dhe kohën kur shpërthejnë konfliktet.

Çfarë zbuloi analiza

Hetimet konfirmojnë atë që kanë sugjeruar hulumtime të mëparshme: globalisht. Rreziku i konfliktit të armatosur është më i lartë gjatë El Niño sesa gjatë La Niño. Por detaji i rëndësishëm është ajo që e nxit këtë model.

Vetë El Niño nuk rrit rrezikun e konfliktit kudo që prek. Rreziku amplifikohet në rajonet që thahen gjatë El Niños.

Në zonat ku El Niño shoqërohet me më shumë reshje shiu, studiuesit nuk gjetën asnjë lidhje të besueshme me rritjen e konfliktit.

Presion i shtuar mbi komunitetet e tensionuara

Rreziku është i përqendruar në vendet që përjetojnë kushte të ngjashme me thatësirën, siç janë disponueshmëria e reduktuar e ujit, stresi bujqësor dhe presioni mbi komunitetet tashmë të tendosura.

Ky dallim ka rëndësi për një debat që ka vazhduar për vite me radhë në kërkimin e konfliktit klimatik.

Studimet e mëparshme kanë gjetur një lidhje, por kanë pasur vështirësi në identifikimin e një rruge shkakësore të qëndrueshme. Kjo tregon qartë stresin e lidhur me thatësirën si mekanizëm.

Gjetjet sugjerojnë gjithashtu se përtej një niveli bazë të ekspozimit ndaj kushteve të El Niño-s, rreziku i konfliktit nuk vazhdon të rritet në përpjesëtim me sa fort preket një rajon.

Duket se ka efekte prag, pika përtej të cilave stresi shtesë klimatik nuk vazhdon të përkthehet në rrezik shtesë konflikti në një mënyrë lineare.

Luhatje të menjëhershme midis dy ekstremeve

Gjetjet që përfshinin Dipolin e Oqeanit Indian (IOD) ishin edhe më të habitshme.

Ndryshe nga El Niño, ku vetëm faza të caktuara ishin të lidhura me rrezik më të lartë konflikti, të dyja fazat e IOD-së ishin të lidhura me rrezik të lartë.

Efektet më të forta u shfaqën në rajonet e lidhura ngushtë me sistemin, duke përfshirë Bririn e Afrikës dhe pjesë të Azisë Juglindore.

Arsyeja e mundshme, sugjerojnë studiuesit, është tendenca e IOD-së për të ndryshuar me shpejtësi midis ekstremeve, duke krijuar atë që Dee e quan “goditje e fortë e kokës” klimatike.

Fenomene të tilla karakterizohen nga luhatje të menjëhershme midis thatësirës dhe përmbytjeve që mund të destabilizojnë sistemet bujqësore.

Një sistem që ndryshon me shpejtësi

Luhatjet ekstreme të klimës mund t’i stresojnë komunitetet vulnerabël në mënyra që një ndryshim më gradual ose i parashikueshëm i klimës mund ta mos i shkaktojë.

“Dipoli i Oqeanit Indian vepron në afate kohore më të shkurtra dhe mund të ndryshojë me shpejtësi, duke krijuar një ‘goditje të madhe’ klimatike që mund të prishë rajonet tashmë të cenueshme”, tha Dee.

Kjo, për aq sa dinë studiuesit, është hera e parë që IOD është lidhur sistematikisht me rrezikun e konfliktit.

Është një boshllëk i rëndësishëm në literaturën ekzistuese dhe me implikime reale për rajonet më të ekspozuara ndaj atij sistemi.

Një mundësi paralajmërimi të hershëm

Një nga aspektet më praktikisht të rëndësishme të këtij hulumtimi është ajo që mund të bëjë të mundur.

Si ENSO ashtu edhe IOD mund të parashikohen muaj deri në një vit më parë.

Nëse faza specifike të këtyre sistemeve shoqërohen në mënyrë të besueshme me rrezik të lartë konflikti në rajone specifike, kjo krijon një dritare për t'u përgatitur.

“Këto mënyra klimatike janë të parashikueshme në shkallë kohore sezonale deri në vjetore”, tha Dee. “Kjo do të thotë se ekziston një mundësi për të përdorur këtë informacion si pjesë e sistemeve të paralajmërimit të hershëm.”

Ndryshueshmëria e klimës shumëfishon kërcënimin

Ndryshueshmëria e klimës nuk shkakton konflikt në të njëjtën mënyrë siç një shkëndijë shkakton një zjarr. Ajo vepron si një shumëzues kërcënimi, duke amplifikuar presionet ekzistuese sociale, ekonomike dhe politike që janë tashmë atje.

Nëse këto presione do të shndërrohen në dhunë varet nga shumë faktorë të tjerë që vetëm klima nuk mund t’i përcaktojë.

“Nuk mund të themi me siguri se klima shkakton konflikt”, tha bashkautorja e studimit Frederi Viens, një statistikane në Rice.

"Por mund të themi se disa modele klimatike ndryshojnë probabilitetin e konfliktit. Dhe të kuptuarit e këtyre ndryshimeve në rrezik është i vlefshëm për planifikimin dhe zbutjen."

Për politikëbërësit, organizatat humanitare dhe organet paqeruajtëse që përpiqen të parashikojnë se ku mund të shfaqet kriza e ardhshme, ky ndryshim në probabilitet është pikërisht lloji i sinjalit të hershëm që mund të bëjë një ndryshim.

/Motilokal.com