Hulumtimet e reja zbulojnë se vetëm një orë ekspozim ndaj ndotësve të zakonshëm të ajrit të brendshëm dhe të jashtëm mund të shkaktojë ndryshime në funksionin e mushkërive dhe aktivitetin e trurit të njerëzve.

Një studim i ri që përfshin shkencëtarë nga Qendra Kombëtare për Shkencën Atmosferike (NCAS) ka treguar se ekspozimi afatshkurtër ndaj ndotjes së përditshme të ajrit mund të ndryshojë mënyrën se si funksionojnë mushkëritë dhe truri ynë, duke theksuar pse lloji i ndotjes ka po aq rëndësi sa sasia e saj që thithim.

Ndotja e ajrit dihet tashmë se rrit rrezikun e sëmundjeve të zemrës dhe mushkërive, dhe provat në rritje e lidhin ekspozimin afatgjatë me rrezik më të lartë të demencës. Por, shumica e rregulloreve të cilësisë së ajrit përqendrohen në sasinë totale të lëndës grimcore në ajër. Ky hulumtim i ri tregon se ndotja nga burime të ndryshme mund të ketë efekte të dallueshme dhe ndonjëherë të kundërta, edhe kur nivelet janë të njëjta.

Testimi i sigurt dhe i drejtpërdrejtë i ndotjes në botën reale tek njerëzit

Në një studim klinik të kontrolluar me kujdes, 15 vullnetarë të shëndetshëm u ekspozuan në raste të ndara ndaj ajrit të pastër dhe ndaj përzierjeve ndotëse që gjenden zakonisht në jetën e përditshme. Vullnetarët ishin mbi 50 vjeç dhe kishin të afërm të parë me demencë. Ndotësit ndaj të cilëve u ekspozuan përfshinin shkarkimet e naftës, tymin e drurit, emetimet e gatimit dhe një aerosol me aromë agrumesh të formuar nga limoneni një kimikat i përdorur gjerësisht në produktet e pastrimit.

Çdo ekspozim zgjati vetëm 60 minuta. Studiuesit vlerësuan funksionin e mushkërive të pjesëmarrësve dhe një sërë procesesh njohëse, duke përfshirë vëmendjen, kujtesën dhe shpejtësinë e reagimit, si para ekspozimit ashtu edhe katër orë më pas.

Shkencëtarët e NCAS në Universitetin e Mançesterit dhe Universitetin e Jorkut luajtën një rol qendror në hartimin dhe drejtimin e eksperimenteve në Dhomën e Aerosoleve të Mançesterit të mbështetur nga NCAS, ku ndodhën ekspozimet, si dhe në karakterizimin e emetimeve të ndryshme të ndotjes nga gazrat dhe grimcat ndaj të cilave ishin të ekspozuar vullnetarët.

Ishte vërtet emocionuese dhe sfiduese të gjendej një mënyrë për të gjeneruar ndotje realiste që ishte e përsëritshme, e kontrollueshme dhe, më e rëndësishmja, e sigurt për ekspozimin njerëzor.

Dr. Aristeidis Voliotis, shkencëtar kërkimor i specializuar në ndikimet e ndotjes së ajrit në shëndetin e njeriut në Qendrën Kombëtare për Shkencën Atmosferike dhe Universitetin e Mançesterit.

Ndotesit e ndryshëm kanë efekte të ndryshme

Studimi zbuloi se funksioni i mushkërive ndikohej më shumë nga ekspozimi ndaj aerosoleve të derivuara nga limoneni dhe tymit të drurit, madje edhe pas vetëm një ekspozimi prej 60 minutash. Edhe pse ndryshimet ishin të vogla, zbulimi i tyre gjatë një periudhe kaq të shkurtër i habiti studiuesit dhe sugjeron se sistemi i frymëmarrjes mund të jetë veçanërisht i ndjeshëm ndaj burimeve të caktuara të ndotjes.

Përgjigjet e trurit ndryshonin gjithashtu në varësi të llojit të ndotjes së ajrit. Ekspozimi ndaj shkarkimeve të naftës dhe tymit të drurit shoqërohej me një shpejtësi më të lartë përpunimi, ndërsa aerosolet e derivuara nga limoneni përmirësonin kujtesën e punës krahasuar me emetimet e gatimit. Në të kundërt, shkarkimet e naftës treguan shenja të dëmtimit të funksionit ekzekutiv të nivelit të lartë (aftësitë mendore në të cilat mbështetemi për të planifikuar, përqendruar dhe marrë vendime).

“Edhe pse të gjitha përzierjet e ndotjes përmbanin nivele të ngjashme, nuk pamë një përgjigje të vetme dhe uniforme. Çdo burim prodhoi modelin e vet të ndryshimeve afatshkurtra në mushkëri dhe tru. Kjo na tregon se përbërja e ndotjes ka vërtet rëndësi”, thotë dr. Aristeidis Voliotis.

“Ky studim është i pari i këtij lloji. Rezultatet janë vërtet shumë emocionuese; ato na lejojnë të rendisim toksicitetin e burimeve të ndotjes së brendshme dhe të jashtme ndaj të cilave ekspozohemi zakonisht. Ky punim do të informojë ndërhyrjet e ardhshme të politikave të Mbretërisë së Bashkuar më të synuara, të përqendruara në ndotësit që lidhen me shëndetin, dhe do të informojë strategjitë për të zbutur rreziqet shëndetësore që lidhen me ndotjen”, tha dr. Marvin Shaw, shkencëtar i lartë kërkimor në NCAS dhe Universitetin e Jorkut.

Pse kjo ka rëndësi për shëndetin publik dhe politikat

Studiuesit theksojnë rëndësinë e asaj që njihet si boshti mushkëri-tru: lidhja e ngushtë biologjike midis inflamacionit të frymëmarrjes dhe funksionit të trurit. Ndotja mund të ndikojë drejtpërdrejt në tru, kur grimcat ose kimikatet hyjnë në qarkullimin e gjakut ose në sistemin nervor, ose indirekt përmes inflamacionit në mushkëri.

Duke i ekspozuar në mënyrë të sigurt të njëjtët njerëz ndaj përzierjeve të ndryshme të ndotjes në botën reale, ekipi ishte në gjendje të zbulonte ndryshime që do të anashkaloheshin nëse do të kishin parë vetëm nivelet e përgjithshme të ndotjes. Kjo qasje hap dyer të reja për të kuptuar se si ndotja e ajrit kontribuon në sëmundjet neurologjike.

“Efektet e ndotjes së ajrit në shëndetin e njeriut janë një problem në thelb multidisiplinar dhe ishte veçanërisht e dobishme të punohej në një mjedis vërtet multidisiplinar me studiues nga fushat e shkencave klinike, sociale, biomjekësore dhe atmosferike. Bashkimi i këtyre perspektivave të ndryshme na sfidoi të rimendonim metodat tona dhe në fund të fundit të zhvillonim një qasje që ishte efektive dhe gjerësisht e zbatueshme, duke hapur rrugë të reja për kërkime të ardhshme në këtë fushë”, shpjegon Dr. Aristeidis Voliotis.

Me plakjen e popullsisë dhe qytetet që po bëhen më të dendura, të kuptuarit se si ndotja ndikon në shëndetin e njerëzve është gjithnjë e më urgjente. Studiuesit sugjerojnë që gjetjet e tyre forcojnë argumentin për udhëzime specifike për ndotjen, rregullore më të rafinuara të cilësisë së ajrit dhe mbrojtje më të mirë për grupet vulnerabël.

“Ky hulumtim tregon se jo të gjitha ndotjet e ajrit dhe përbërja e tyre kimike janë të barabarta. Nëse duam të zvogëlojmë rreziqet shëndetësore në mënyrë efektive, duhet të shohim përtej niveleve totale të ndotjes dhe t'i kushtojmë më shumë vëmendje origjinës së ndotjes, si brenda ashtu edhe jashtë”, theksoi profesor Jacqui Hamilton, Drejtoreshë Shkencore e NCAS dhe kimiste e aerosoleve atmosferike në Universitetin e Jorkut.

/Motilokal.com