Një dritë rruge përpara shtëpisë suaj mund ta bëjë më të lehtë hyrjen e sigurt në derë natën - por fat të mbarë duke u përpjekur të flini pa perde të trasha. Ky është vetëm një shembull se si drita artificiale është e dobishme në shumë aspekte të jetës sonë të përditshme, si dhe një problem i madh.

Bota jonë ndriçohet nga më shumë dritë artificiale se kurrë më parë. Një studim i kohëve të fundit në SHBA zbuloi se emetimet e dritës artificiale natën u rritën me rreth 16% në nivel global nga viti 2014 deri në vitin 2022, sipas një studimi të botuar në revistën Nature.

Zonat që përjetuan rritje të shkëlqimit panë gjithashtu një rritje të intensitetit të dritës, me një mesatare prej 9%.

Shumë dritë artificiale mund të na sëmurë

Ne mund t’i fikim vetë burimet e dritës si kompjuterët, telefonat, televizorët dhe llambat. Por burime të tjera janë përtej kontrollit tonë: dritat e rrugës, dritat e makinave, monumentet e ndriçuara, tabelat reklamuese që shkëlqejnë dhe reflektorët në vendet e ndërtimit, vitrinat e dyqaneve, stacionet e autobusëve, parkingjet, fushat sportive dhe stadiumet, për të përmendur vetëm disa.

Ekspozimi ndaj dritës artificiale në një masë të tillë mund të prishë ciklin tonë natyror të gjumit dhe zgjimit, duke destabilizuar ekuilibrin tonë hormonal dhe duke rritur rrezikun e çrregullimeve metabolike si diabeti , depresioni dhe mbipesha .

Ngjyra e dritës gjithashtu ka një efekt. Sa më e ftohtë, ose më e bardhë, të jetë drita, aq më shumë i ngjan dritës së ditës dhe aq më shumë e shtyp hormonin melatoninë, i cili është ai që na bën të ndihemi të përgjumur në mbrëmje.

Asnjë kusht tjetër mjedisor nuk ka mbetur i pandryshuar gjatë mijëvjeçarëve si drita natyrale e diellit, hënës dhe yjeve. Të gjitha gjallesat janë përshtatur me këtë ritëm. Më shumë se gjysma e të gjitha specieve janë të gjalla natën - nëse netët bëhen më të ndritshme, kjo mund të ketë pasoja shkatërruese.

Zogjtë shtegtarë përdorin hënën dhe yjet për të lundruar. Drita artificiale mund t’i shpërqendrojë dhe devijojë nga rrugët e tyre, duke çuar në devijime dhe lodhje. Zogj të tjerë mund të mashtrohen që të lëshojnë vezët shumë herët gjatë sezonit, kur nuk ka insekte të mjaftueshme për të ngrënë për zogjtë e sapoçelur.

Insektet si fluturat e natës dhe brumbujt përdorin dritën nga qielli i mbushur me yje i natës për të gjetur ushqim dhe partnerë çiftëzimi. Por dritat artificiale janë shumë më të ndritshme dhe në mënyrë të pashmangshme i tërheqin ata. Ato vazhdimisht rrethojnë burimin e dritës derisa bien në tokë, të vdekur nga lodhja. Miliarda vriten në këtë mënyrë çdo vit, një numër shkatërrues kur insektet tashmë janë të kërcënuara nga ndotja, rënia e biodiversitetit dhe rreziqe të tjera.

Gjitarët e natës, si iriqët dhe lakuriqët e natës, në përgjithësi shmangin vendet e ndriçuara mirë; në botën tonë më të ndritshme, habitati i tyre po zvogëlohet vazhdimisht. Dhe drita mund të krijojë një pengesë artificiale që disa lloje peshqish nuk do ta kalojnë. Dritat e hedhura në sipërfaqen e ujit nga një urë mbizotëruese, për shembull, mund t'i pengojnë ngjalat të notojnë një problem i madh gjatë periudhës së tyre të migrimit dhe të hedhjes së vezëve.

Qielli më i ndritshëm i natës në Kinë dhe Indi

Studimi i Nature zbuloi se rritja e emetimeve të dritës gjatë natës që nga viti 2014 ishte më e larta në Azi, veçanërisht në rajonet në rritje ekonomike të Kinës dhe Indisë.                                  

Në Shtetet e Bashkuara, ndotja nga drita u rrit më shumë në Bregun Perëndimor për shkak të ekonomisë dhe popullsisë në rritje në qytetet e Kalifornisë. Bregu Lindor dhe pjesë të Midwest-it të SHBA-së, në të kundërt, janë bërë më të errët - pjesërisht për shkak të një sektori industrial në tkurrje, më pak banorëve dhe ndriçimit më efikas nga ana energjetike.

Në Evropë, intensiteti i përgjithshëm i dritës krahasuar me vitin 2014 kishte rënë me 4%, me studiuesit që vunë re një rënie të ndotjes nga drita në të gjithë rajonin. Kjo rënie ishte më e dukshme në Francë (33%), Mbretërinë e Bashkuar (22%) dhe Holandë (21%).

Ndryshe nga Shtetet e Bashkuara, qielli më i errët i natës në Evropë nuk është gjithmonë rezultat i rënies ekonomike.

Në Francë, për shembull, rregulloret e reja tani kërkojnë që ndriçimi në të gjitha ndërtesat tregtare, vitrinat e dyqaneve, parkingjet, parqet publike dhe vendet e trashëgimisë kulturore të fiket më së voni deri në orën 1 të mëngjesit.

Kombe të tjera evropiane e kanë trajtuar çështjen e ndriçimit të qiellit të natës shumë më herët. Republika Çeke miratoi ligjin e parë në botë kundër ndotjes nga drita në vitin 2002, i cili përcakton, ndër rregulla të tjera, që dritat e rrugëve mund të drejtohen vetëm drejt tokës, me rrezik për një gjobë prej mbi 3,000 eurosh (3,500 dollarë).

Sllovenia ka luftuar ndotjen nga drita që nga viti 2007, me një rregullore që kufizon konsumin vjetor të energjisë elektrike për ndriçim për banor në 50 kilovat orë. Rregulla të tjera sigurojnë gjithashtu që dritat e rrugëve të mos shkëlqejnë shumë natën në zonat e banuara.

'Qyteti yll' i Gjermanisë, Fulda, ndriçon rrugën

Gjermania ende nuk ka miratuar ndonjë rregullore kombëtare kundër ndotjes nga drita. Megjithatë, Akti Federal për Ruajtjen e Natyrës po përditësohet aktualisht në një përpjekje për ta frenuar atë. Në nivel landi, Baden-Württemberg ka miratuar tashmë një ligj që ndalon ndriçimin e fasadave nga prilli deri në shtator muajt kur kafshët e egra janë më aktive në Gjermani.

Qyteti i Fuldës, rreth 100 kilometra në verilindje të Frankfurtit, është një pararojë kur bëhet fjalë për ndriçimin. Katedralja e Fuldës ndriçohet me reflektorë të saktë, në vend të dritave standarde të projektimit. Në lagjet e reja jashtë qendrës së qytetit, shtigjet për këmbësorë dhe shtigjet për biçikleta ndriçohen vetëm deri në 20%; kur dikush kalon, detektorët e lëvizjes e ndezin për pak kohë ndriçimin e rrugës në maksimum.

"Kurthet e insekteve të instaluara para dhe pas vënies në fuqi të këtyre masave kanë treguar se dritat e reja vrasin 90% më pak insekte", tha Marcel Cire, inxhinier mjedisor në departamentin e planifikimit urban të Fulda-s. Ai tha se Fulda po fillonte të instalonte dritat e reja të rrugëve në qytet, duke zëvendësuar llambat e vjetra sipas nevojës për të mbajtur kostot të ulëta.

Fulda është njohur për përpjekjet e saj për të rikthyer natën. DarkSky International, një organizatë jofitimprurëse me seli në SHBA që rrit ndërgjegjësimin rreth efekteve të dëmshme të dritës së tepërt artificiale, e caktoi qytetin si "qytetin e parë yjor" të Gjermanisë në vitin 2019. Ai iu bashkua 11 vendeve të tjera të çertifikuara në vend me "kushte të shkëlqyera të qiellit të errët dhe praktika mbrojtëse". 

Duke e rikthyer xixëllonjën

Siç tregohet në Republikën Çeke, Slloveni dhe Fulda, dritat duhet të ndriçojnë vetëm aty ku është absolutisht e nevojshme për shembull, shtigjet për këmbësorë dhe jo të gjithë qiellin e natës. Dritat e rregulluara me sensorë lëvizjeje janë një alternativë e mirë ndaj ndriçimit të jashtëm gjithmonë të ndezur.

Sa më e ngrohtë të jetë drita, aq më pak e dëmshme është për njerëzit dhe krijesat e tjera. Organizatat e ruajtjes së natyrës rekomandojnë përdorimin e një temperature drite jo më shumë se 3000 Kelvin për ndriçimin e jashtëm, një dritë e ngrohtë, e verdhë-e bardhë që përdoret zakonisht në dhomat e ndenjes dhe dhomat e gjumit.

Ndjekja e këtyre rekomandimeve mund të ndihmojë në rikthimin e xixëllonjave në parqet dhe kopshtet tona. xixëllonja është një tjetër insekt i kërcënuar nga ndotja nga drita, me dritën artificiale që i pengon insektet mashkullore dhe femërore të gjejnë njëri-tjetrin.

Mbyllja e perdeve në shtëpinë tuaj natën mund të ndihmojë jo vetëm për të bllokuar çdo shkëlqim verbues bezdisës nga jashtë, por edhe për të parandaluar që drita e brendshme të prishë jetën e natës jashtë.

/DW/Motilokal.com