Nxehtësia intensive e verës është më shumë sesa një fenomen i pakëndshëm sezonal është vdekjeprurëse. Nxehtësia është shkaku kryesor i vdekjeve të lidhura me motin në Shtetet e Bashkuara, dhe ndërsa temperaturat globale vazhdojnë të rriten, kërcënimi që paraqet nxehtësia ekstreme nuk po zhduket. Por numri në termometër tregon vetëm gjysmën e historisë. Indeksi i nxehtësisë ose temperatura "e ndjerë si" kombinon temperaturën dhe lagështinë e ajrit për të matur se sa i nxehtë ndihet në të vërtetë për trupin tuaj.  

Është e rëndësishme t'i kushtoni vëmendje indeksit të nxehtësisë, thotë Janessa Webb, meteorologe kryesore e WCCB Charlotte. "Do të ndihet ndryshe kur të dilni jashtë, dhe nëse nuk jeni të përgatitur, mund t'ju vijë tinëzisht dhe t'ju zërë në befasi." 

Lagështia e lartë e bën më të vështirë për trupin të djersitet dhe të freskohet në mënyrë efektive, shpjegon Kregg Laundon, mjek i mjekësisë së urgjencës dhe shef i mjekësisë së urgjencës në Sistemin Shëndetësor të Xhorxhias Juglindore. 

“Ndërsa stresi nga nxehtësia përkeqësohet, njerëzit mund të zhvillojnë dehidratim, anomali të elektroliteve, dhimbje nga nxehtësia, lodhje nga nxehtësia dhe ndonjëherë edhe goditje nga nxehtësia”, thotë Laundon.

Por ekspertët thonë se sëmundjet që lidhen me nxehtësinë janë kryesisht të parandalueshme. Ja çfarë duhet të dini rreth indeksit të nxehtësisë këtë verë dhe çfarë mund të bëni për të qëndruar të sigurt kur temperatura dhe lagështia rriten ndjeshëm.

Cili është indeksi i nxehtësisë?

Indeksi i nxehtësisë merr parasysh lagështinë, pra sasinë e avullit të ujit në ajër, së bashku me temperaturën. Ditët me indeks të lartë të nxehtësisë të japin ndjesinë sikur po hyn në një dhomë me avull, në krahasim me nxehtësinë e thatë të një saune, shpjegon Webb.

“Është ajo nxehtësia e rëndë dhe mbytëse.”

Kur temperatura e ajrit është 32°C dhe lagështia relative arrin 70%, ajo mund të ndihet sikur janë 41°C.

Jugu dhe Juglindja e SHBA-së përballen me nivele të larta lagështie më shpesh se pjesa tjetër e qarkut për shkak të afërsisë së tyre me ujin e ngrohtë nga Gjiri i Meksikës dhe Oqeani Atlantik.   

Fizikani Robert Steadman krijoi indeksin e nxehtësisë në vitin 1979. Po atë vit, Shërbimi Kombëtar i Motit (NWS) zhvilloi indeksin e vet të nxehtësisë duke përdorur punën e Steadman si frymëzim. NWS ende përdor një version të këtij indeksi të nxehtësisë sot, dhe është kryesisht i saktë, thotë David Romps, profesor i fizikës së klimës në Departamentin e Shkencave të Tokës dhe Planetare në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley.     

Por ka një problem, thotë Romps. Steadmani hasi në një pengesë në llogaritjet e tij dhe nuk mundi ta përllogariste indeksin e nxehtësisë për temperatura mbi 31°C. Ekuacionet e tij supozonin se djersa do të vazhdonte të grumbullohej në lëkurë derisa ajri përreth të mbingopej me lagështi.

Megjithatë, në praktikë, djersa e tepërt zakonisht pikon dhe largohet nga trupi, diçka që Steadmani nuk e kishte marrë parasysh. Gjithashtu, në vitet 1970 nuk kishte aq shumë valë të të nxehtit sa ka sot, ndaj mungesa e llogaritjeve për ditët jashtëzakonisht të nxehta dhe me lagështi të lartë nuk përbënte një shqetësim të madh në atë kohë, thotë Romps.

Sot, valët e të nxehtit jo vetëm që janë më të shpeshta, por edhe lëvizin më ngadalë dhe zgjasin më shumë se dikur.

“Sapo temperatura bie jashtë diapazonit të përcaktuar nga Robert Steadman, askush nuk e di në të vërtetë se çfarë ndodh përtej kësaj”, thotë Yi-Chuan Lu, studiuese postdoktorale në UC Berkeley, e cila është bashkautore e një studimi mbi indeksin e nxehtësisë me Romps.    

Pa punën e Steadmanit si model për temperaturat më të larta, janë përdorur llogaritje alternative që në disa raste e nënvlerësojnë temperaturën e perceptuar me rreth 6 deri në 11°C, thotë Romps.

“Vetëm gjatë valëve ekstreme të të nxehtit vlerat që jepen janë të pasakta, por ato janë dukshëm të pasakta”, thotë Romps.

Indeksi i nxehtësisë i Steadman-it bazohet në rrethana ideale - si ndihet temperatura për një person të shëndetshëm që është në hije, i veshur me rrobat e duhura për motin dhe me aq ujë të pijshëm sa i nevojitet.

A duhet ta rimendojmë mënyrën se si e matim indeksin e nxehtësisë?

Lu dhe Romps rishikuan kërkimin e Steadman dhe gjetën një mënyrë për të zgjeruar llogaritjet e tij për diapazonin më të lartë të temperaturës dhe lagështisë. Ata donin të zgjeronin një studim të vitit 2010 që shqyrtonte nëse ekziston një pikë e caktuar ku gjërat nxehen shumë që planeti të mbetet i banueshëm. Ata thonë se numrat e tyre janë më të saktë se NWS.    

Kur temperatura e ajrit është 37.8°C dhe lagështia relative arrin 65%, informacionet aktuale të National Weather Service (NWS) tregojnë se ndihet sikur janë 57.8°C. Duke u bazuar në indeksin e nxehtësisë të zhvilluar nga Steadman, Lu dhe Romps thonë se në të vërtetë ndihet sikur janë 67.2°C.

Formula që përdor NWS për të llogaritur temperaturën e perceptuar (“ndihet si”) në temperatura të larta dhe nivele të larta lagështie nuk është e përqendruar në të njëjtën masë te mënyra se si trupi i njeriut reagon ndaj nxehtësisë, siç ishte puna origjinale e Steadmanit. Kjo është arsyeja pse indeksi i nxehtësisë i NWS dhe ai i propozuar nga Lu dhe Romps japin rezultate kaq të ndryshme, thotë Romps.

“Rezulton se trupi i njeriut e përballon mirë nxehtësinë deri në një pikë të caktuar; por kur e kalon atë kufi, gjërat mund të përkeqësohen shumë shpejt.”

Lu thotë se NWS është në dijeni të indeksit të përditësuar të nxehtësisë që ai dhe Romps kanë bërë.  "Sipas praktikës së gjatë, NOAA nuk mbështet ose kritikon studime të jashtme", tha një zëdhënës i NWS përmes email-it.

“Shërbimi Kombëtar i Motit (NWS) i NOAA-s po vlerëson mjetet e tij të parashikimit të nxehtësisë për të identifikuar fushat për përmirësim dhe modifikime të mundshme”, tha zëdhënësi i NWS.

“Meqenëse indeksi i nxehtësisë ka pikat e forta dhe kufizime të natyrshme, NWS përdor një sërë prej tre mjetesh të dallueshme për të vlerësuar dhe komunikuar nxehtësinë ekstreme: Indeksi i Nxehtësisë, Temperatura e Globit të Lëngshëm (WBGT) dhe HeatRisk. Së bashku, këto mjete ofrojnë një pamje më të plotë sesa vetëm temperatura e ajrit dhe ofrojnë një metrikë më të mirë për komunikimin e rreziqeve nga nxehtësia tek publiku.”     

Përditësimi i indeksit të nxehtësisë është i vlefshëm, por nuk mjafton për të shpëtuar jetë, thotë Tarik Benmarhnia, profesor i epidemiologjisë në Universitetin e Kalifornisë, San Diego. 

Komunitetet më të prekura nga indeksi i nxehtësisë mund të mos kenë qasje në informacion, shpjegon Benmarhnia.

Edhe nëse e dëgjojnë parashikimin lokal të motit, “të dish se temperatura është rreth 66°C sipas një indeksi dhe 54°C sipas një indeksi tjetër, mund të mos e ndryshojë shumë realitetin”, shton ai.

“Fatkeqësisht, për shkak se ka kaq shumë gjëra që duhen ndërmarrë për të bërë një ndryshim dhe për të ndryshuar sjelljet dhe gjithçka, kjo është vetëm një pjesë e problemit të madh, shumë të madh”, thotë Benmarhnia. Ai thotë se kemi nevojë për ekspertë nga fusha të ndryshme për të kontribuar dhe sugjeron përfshirjen e të dhënave shëndetësore në këto indekse nga bota reale si një hap tjetër për t'i përmirësuar ato më shumë.

Çfarë mund të bëni për të qëndruar të sigurt kur indeksi i nxehtësisë është i lartë

Laundon rekomandon pirjen e dy ujërave për çdo pije elektrolitike për të qëndruar të hidratuar. Elektrolitet rikthejnë kripën e humbur kur djersitemi, pa marrë shumë sheqer. Ai gjithashtu sugjeron të pushoni rregullisht në hije ose brenda me ajër të kondicionuar, të vishni rroba të përshtatshme për motin dhe të shmangni nxehtësinë maksimale nga mesi i ditës deri në fund të pasdites. 

“Njerëzit duhet të kontrollojnë fqinjët e moshuar, fëmijët e vegjël dhe këdo që nuk ka ajër të kondicionuar të besueshëm”, shton ai.

Laundon thotë se duhet të jeni të vetëdijshëm se një gamë e gjerë ilaçesh, duke filluar nga  frenuesit ACE që ulin tensionin e gjakut  deri te qetësuesit e zakonshëm të dhimbjeve si ibuprofeni, mund të ulin funksionin e veshkave dhe të shkaktojnë që ilaçet të rriten në nivele toksike ose të shkaktojnë ndryshime të rrezikshme në ekuilibrin e elektroliteve në trupin tuaj.

Ngërçet janë një simptomë e hershme e lodhjes nga nxehtësia, thotë Laundon. Shenja të tjera për të cilat duhet të keni kujdes përfshijnë dhimbje koke, marramendje, të vjella të tepërta dhe gulçim, thotë ai. Goditja nga nxehtësia është më serioze se lodhja nga nxehtësia dhe shkakton konfuzion, kriza ose edhe humbje të vetëdijes. 

Nëse shihni dikë në telashe, telefononi një ambulancë, vendosni akull në kokë dhe sqetulla dhe futini këmbët në ujë ndërsa prisni ndihmë, thotë Laundon. Gjithashtu mund të rrisni temperaturën e ajrit të kondicionuar dhe t'i ofroni ujë.

“Mënyra për të parandaluar [përfundimin në urgjencë] është të kesh një plan veprimi, sepse njerëzit kanë burime të ndryshme dhe nuk do të ketë një plan që i përshtatet të gjithëve”, thotë Laundon.

/nationalgeographic.com/Motilokal.com