Bashkimi Evropian po zbaton një taksë të re mbi importet, për të kufizuar blerjet nga platformat elektronike të modës së shpejtë si SHEIN, Temu dhe të ngjashme. Çmimet e tyre të ulëta fshehin një realitet toksik, pasi testimet zbulojnë se këto veshje ultra të lira mbartin një kosto të fshehur për shëndetin e njeriut.

BE-ja blen afërsisht 4.5 milionë ton tekstile të modës së shpejtë çdo vit. Mbi 5.8 milionë pako të tregtisë elektronike me vlerë të ulët hyjnë në bllok çdo ditë, me marka si Shein, Temu dhe AliExpress që tërheqin më shumë se 400 milionë blerës mujorë.

Më shumë se 90 përqind e këtyre artikujve të veshjeve të tregtisë elektronike janë bërë nga polimere sintetike të lira si poliesteri, elastani dhe najloni. Këto veshje janë në thelb plastika të buta që nuk biodegradohen dhe përfundimisht shndërrohen në mikroplastikë.

Deri më tani, këto produkte dërgoheshin direkt nga fabrikat jashtë shtetit te konsumatorët, duke anashkaluar kontrollet e BE-së mbi kimikatet dhe përbërësit e dëmshëm. Direktiva e re doganore e BE-së do të kërkojë të dhëna elektronike të gjurmimit për çdo pako hyrëse. Autoritetet kufitare mund të kontrollojnë dërgesat për nivele të paligjshme kimikatesh dhe shkelje të sigurisë përpara se të hyjnë në Evropë.

Sipas Pelle Moos, ekspert kimik dhe oficer politikash në grupin e konsumatorëve BEUC, “çdo sekondë, rreth 200 produkte hyjnë në BE. Ndërsa ne jemi duke zhvilluar këtë bisedë, pothuajse një mijë produkte do të kenë hyrë në Evropë dhe vetëm një pjesë e tyre do të jenë inspektuar.”

Autoritetet dhe grupet e konsumatorëve gjejnë vazhdimisht atë që Moos e përshkruan si norma “astronomike” të mosrespektimit të rregullave kur hetojnë produktet e shitura përmes kanaleve të modës ultra të shpejtë.

“Po flasim për një shifër prej 70-80 për qind”, tha ai.

Alarmet për kimikatet e tekstilit dhe modës janë rritur ndjeshëm, me dhjetëra alarme ndërkombëtare të paraqitura çdo vit në Sistemin e Alarmeve të Shpejtë të BE-së. Më shumë se 72 përqind e këtyre alarmeve zyrtare të tekstilit përmendin rreziqe të drejtpërdrejta për shëndetin e njeriut, duke përfshirë reaksione të rënda alergjike, djegie kimike nga formaldehidi i tepërt dhe dëmtime të mundshme të organeve nga metalet e rënda.

Organizata e konsumatorëve Testachats testoi gjithashtu lodrat Shein dhe gjeti rezultate shqetësuese.

“Vetëm një ishte plotësisht në përputhje me rregullat. Është e rëndësishme të theksohet se ne nuk zgjodhëm posaçërisht produkte që dukeshin të pasigurta në faqen e internetit. Ne zgjodhëm rastësisht 45 lodra. Rreth 60 përqind paraqisnin një rrezik të vërtetë për sigurinë, duke përfshirë pjesë të vogla që mund të gëlltiteshin ose komponentë elektronikë që nuk ishin mbyllur siç duhet”, tha zëdhënësja Laura Clays.

Tekstile toksike

“Është me të vërtetë më e keqja që po shohim”, tha Moos. “Këto janë kimikate që i kemi ditur prej dekadash se janë të dëmshme. Kimikate që mund të shkaktojnë kancer, infertilitet, probleme zhvillimore tek fëmijët dhe që vazhdojnë të ekzistojnë në mjedis”.

Një raport laboratorik i vitit 2025 i publikuar nga Greenpeace zbuloi se 32 përqind e produkteve Shein të testuara tejkaluan kufijtë e BE-së për Regjistrimin, Vlerësimin, Autorizimin dhe Kufizimin e Kimikateve (REACH).

Një hetim i qershorit 2025 nga BEUC paralajmëroi për “bomba kimike” në shumë produkte për fëmijë. Dhjetë nga 25 artikujt e testuar përmbanin kimikate të rrezikshme, përfshirë atë që studiuesit e përshkruan si “bombë” një palë pantofla për fëmijë.

Nxehtësia e trupit dhe djersa mund të veprojnë si tretës natyralë, duke lejuar që substancat e kufizuara të depërtojnë nga rrobat në lëkurë. Njerëzit gjithashtu thithin fibrat tekstile dhe kimikatet e lëshuara nga pëlhurat, ndërsa fëmijët e vegjël shpesh përtypin rroba. Nxehtësia, djersa, veshja e zgjatur dhe lëkura e dëmtuar mund të rrisin përthithjen.

Midis 56 veshjeve të testuara, Greenpeace gjeti përqendrime të ftalateve deri në 200 herë më të larta se limiti i BE-së. PFAS, ose "kimikatet e përjetshme", u gjetën në shtatë xhaketa, disa prej të cilave i tejkaluan limitet e BE-së me më shumë se 3,000 herë. Studiuesit zbuluan gjithashtu plumb dhe kadmium në këpucë, formaldehid në një kostum për fëmijë dhe nonilfenol etoksilate në një mushama. BEUC raportoi gjetje të ngjashme, ndërsa grupi danez i konsumatorëve ForbrugerrådetTænk gjeti PFAS të kufizuara në disa xhaketa për përdorim në natyrë.

Çfarë mund t'ju bëjnë këto kimikate?

Emrat e tyre janë kompleksë, por efektet e tyre të mundshme janë të drejtpërdrejta:

Ftalatet (përfshirë DEHP dhe DBP): Kimikate që zbusin plastikën të lidhura me çrregullime hormonale, ulje të pjellorisë dhe probleme zhvillimore tek fëmijët.

PFAS (“kimikate të përhershme”): Komponime të vazhdueshme që grumbullohen në trup dhe janë shoqëruar me shtypjen e sistemit imunitar, dëmtimin e organeve dhe disa lloje kanceri.

Formaldehidi: Përdoret për t’i bërë veshjet rezistente ndaj rrudhave; ekspozimi ndaj tij mund të shkaktojë irritim, reaksione alergjike dhe rritje të rrezikut të kancerit pas ekspozimit afatgjatë.

Nonilfenol Etoksilatet (NPE/APEO): Kimikate që prishin funksionin endokrin të lidhura me shqetësime riprodhuese dhe zhvillimore.

Aminat aromatike: Nënprodukte kimike nga disa ngjyrues që përfshijnë kancerogjenë të njohur dhe të dyshuar.

Dimetilformamidi (DMF) dhe VOC-të e lidhura me të: Tretësit industrialë të lidhur me toksicitetin e mëlçisë, dëmtimin riprodhues dhe acarimin e frymëmarrjes.

“Ftalatet përdoren për t’i bërë plastikat dhe materialet sintetike më të buta, PFAS-të shtohen për t’i bërë pëlhurat të papërshkueshme nga uji, formaldehidi përdoret për t’i mbajtur rrobat pa rrudha dhe për t’i mbrojtur ato gjatë transportit, dhe kadmiumi mund t’i shtohet bizhuterive të lira për t’u dhënë më shumë peshë. Substanca të tjera, të tilla si plumbi, shpesh nuk përdoren qëllimisht, por mund të shfaqen për shkak të kontrolleve të dobëta të prodhimit dhe kontaminimit”, shpjegoi Moos.

Metalet e rënda

Anëtarja polake e BEUC-ut, Federacja Konsumentów, testoi veshjet, të brendshmet dhe bizhuteritë Shein. Më shumë se 50 për qind e produkteve të testuara përmbanin nivele të pasigurta të metaleve të rënda.

Njëri prej tyre, plumbi, është një neurotoksinë që mund të grumbullohet në trup dhe është lidhur me zhvillimin e dëmtuar të trurit, vështirësitë në të nxënë, problemet e sjelljes, dëmtimin e veshkave dhe dëmtimin riprodhues, veçanërisht tek fëmijët.

Kadmiumi klasifikohet si kancerogjen dhe është shoqëruar me dëmtime të veshkave, mëlçisë, mushkërive, sistemit kardiovaskular dhe sistemit nervor, si dhe me ulje të pjellorisë dhe efekte negative në zhvillimin e fetusit.

“Plumbi është një neurotoksinë dhe nuk ka një nivel të sigurt ekspozimi”, tha Moos. “Evropa ka kaluar dekada duke u përpjekur të heqë plumbin nga jeta e përditshme, megjithatë ne vazhdojmë ta gjejmë atë në produktet e konsumit.”

Pamja më e gjerë e sigurisë mbetet shqetësuese. Auditimet e tregut ndërkufitar të BEUC zbuluan se 69 për qind e produkteve të vlerësuara, duke përfshirë veshje, aksesorë dhe lodra, që hynin në BE nga platforma të tilla si Shein dhe Temu, nuk ishin në përputhje me ligjin dhe nuk përmbushnin standardet themelore evropiane të sigurisë dhe shëndetit.

/Motilokal.com