Ndryshimi i klimës i shkaktuar nga njeriu po ngadalëson rrotullimin e Tokës me një ritëm të paparë në 3.6 milion vjet, me rritjen e nivelit të detit që rrit kohëzgjatjen e ditëve me 1.33 milisekonda për shekull, sipas një studimi të ri.

Toka rrotullohet më shpejt kur masa e saj është më e përqendruar, ashtu si patinatorët artistikë që rrotullohen tërheqin krahët për të shpejtuar dhe i hapin krahët për të ngadalësuar. Rritja e niveleve të detit dihet prej kohësh se rishpërndan atë masë dhe ndryshon rrotullimin e planetit, por shkalla e identifikuar rishtazi është e pashembullt, thonë shkencëtarët.

Shumë faktorë ndikojnë në shpejtësinë e rrotullimit të Tokës. Tërheqja e hënës ndaj planetit është më e rëndësishmja në planin afatgjatë. Tërheqja e saj gravitacionale krijon një fryrje në planet që ngadalëson shkallën e rrotullimit të Tokës, tha për Live Science Michael Mann, një klimatolog në Universitetin e Pensilvanisë i cili nuk ishte i përfshirë në studimin e ri. Ndikimi i hënës rrit gjatësinë e ditës së Tokës me rreth 2.4 milisekonda për shekull.

Megjithatë, kjo shpejtësi prej 2.4 milisekondash kompensohet nga një efekt i quajtur rregullim izostatik akullnajor, i cili është ngritja e ngadaltë e kores së planetit që vazhdon të ndodhë pas tërheqjes së shtresave të akullit. Rregullimi izostatik akullnajor shkurton gjatësinë e ditës me rreth 0.8 milisekonda për shekull, duke çuar në një zgjatje të sfondit me kalimin e kohës prej 1.71 milisekonda për shekull (me rreth 0.1 milisekonda pasiguri në vëzhgime).

Fenomene të tjera, afatshkurtra, ndikojnë gjithashtu në gjatësinë e ditës, duke përfshirë erërat e përforcuara gjatë ngjarjeve El Niño, të cilat ngadalësojnë rrotullimin e planetit me rreth një milisekondë për shekull, tha Mann.

Megjithatë, në vitet e fundit, klima duket se po luan një rol gjithnjë e në rritje në ndryshimin e rrotullimit të Tokës, tha bashkautori i studimit Mostafa Kiani Shahvandi , një gjeoshkencëtar në ETH Zurich. "Doja të dija nëse kjo ishte e pazakontë apo diçka e tillë ka ndodhur në të kaluarën", tha Shahvandi për Live Science. "Siç doli, është mjaft anormale. Efekti është pra antropogjen [i shkaktuar nga njerëzit]."

Shahvandi dhe bashkautori i studimit Benedikt Soja, profesor i gjeodezisë hapësinore në ETH Zurich, iu drejtuan fosileve të organizmave njëqelizorë me guaskë të quajtur foraminifera për të parë miliona vjet prapa në gjatësinë e ditës së Tokës. Ndryshimet në përmbajtjen e oksigjenit të këtyre fosileve mund të zbulojnë nivelet e detit kur organizmat ishin gjallë, nga të cilat studiuesit mund të ekstrapolojnë gjatësitë e ditës.

Ata zbuluan se rritja e sotme prej 1.33 milisekondash për shekull në gjatësinë e ditës ishte ndër ndryshimet më të shpejta të vërejtura në 3.6 miliardë vitet e fundit. "Kjo pritet të bëhet edhe më e madhe dhe madje edhe më e madhe se efekti i hënës", tha Shahvandi.

Një episod rreth 2 milion vjet më parë pa një rritje të ngjashme të gjatësisë së ditës prej 2.1 milisekondash për shekull, zbuluan studiuesit. Kjo ndodhi në Pleistocenin e Hershëm, gjatë një periudhe kur dioksidi i karbonit në atmosferë dhe temperaturat u rritën. Ka disa pasiguri në vlerësimin historik, që do të thotë se kjo periudhë mund të ketë parë një rritje të ngjashme të gjatësisë së ditës si sot, ose se sot mund të jetë më e shpejtë.

Sipas një skenari të ngrohjes në të ardhmen, ku gazrat serë rriten, dita mund të zgjatet me 2.62 milisekonda për shekull deri në vitin 2080, raportuan Shahvandi dhe Soja në studimin e tyre, i cili u botua më 10 mars në revistën JGR Solid Earth.

Edhe pse ndikimi ka të ngjarë të mos jetë i perceptueshëm për njerëzit, gjetjet kanë implikime të tjera në botën reale. Për shembull, tha Mann, instrumentet që kërkojnë njohuri të sakta të shkallës së rrotullimit të Tokës, siç janë ato në anijet kozmike, mund të kenë nevojë të rikalibrohen. Aplikime të tjera të sakta të matjes së kohës, siç është informatika, mund të preken, tha Shahvandi.

Gjetjet gjithashtu nënvizojnë shpejtësinë e ngrohjes moderne. "Kjo na tregon për ndryshimin e shpejtë të klimës", tha Shahvandi, "shkrirjen e borës dhe akullit në shtresat e akullit polar dhe akullnajat malore, si dhe rritjen e nivelit të detit".

/Motilokal.com