Studimet shkencore po vazhdojnë të shqyrtojnë një pyetje që ka intriguar njerëzimin për mijëra vite: A ka ndikim Hëna në sjelljen, shëndetin dhe proceset biologjike të qenieve të gjalla?

Që nga kohët e lashta, njerëzit kanë besuar se Hëna ka një ndikim të veçantë mbi jetën në Tokë. Fazat e saj janë lidhur me ndryshime në sjelljen njerëzore, gjumin, lindjet, emocionet, madje edhe me fenomene shoqërore si rritja e aksidenteve apo sjelljeve të pazakonta. Këto besime kanë qenë pjesë e shumë kulturave në botë, por shkenca moderne ka kërkuar të ndajë mitet nga faktet përmes kërkimeve të kontrolluara.

Një studim i publikuar nga studiuesi Michał Zimecki, me titull “The lunar cycle: Effects on human and animal behavior and physiology”, ka analizuar një numër të madh kërkimesh që lidhen me ndikimin e ciklit hënor në organizmat e gjallë. Studimi shqyrton të dhëna nga fusha të ndryshme të biologjisë, mjekësisë dhe sjelljes, duke u përpjekur të kuptojë nëse ndryshimet e Hënës mund të kenë ndonjë rol në proceset natyrore.

Hëna dhe ritmet biologjike të Tokës

Hëna ndikon në Tokë në mënyra të padiskutueshme. Një nga ndikimet më të njohura është krijimi i baticave dhe zbaticave të deteve dhe oqeaneve për shkak të forcës gravitacionale të saj. Meqë shumë organizma përbëhen nga një përqindje e madhe uji, shkencëtarët kanë pyetur nëse ky ndikim mund të ketë pasoja edhe në proceset biologjike.

Shumë organizma në natyrë kanë zhvilluar ritme të lidhura me ciklet natyrore. Për shembull, disa kafshë detare përdorin fazat e Hënës për të përcaktuar kohën e shumimit, migrimit ose ushqimit. Kjo tregon se cikli hënor mund të ketë një rol të rëndësishëm në ekosisteme të caktuara.

Megjithatë, pyetja më e debatueshme mbetet nëse Hëna ndikon drejtpërdrejt edhe te njerëzit.

A ndikon Hëna në sjelljen e njerëzve?

Për shumë vite ka ekzistuar ideja se gjatë Hënës së plotë njerëzit mund të bëhen më emocionalë, të kenë ndryshime në sjellje ose të shtohen rastet e problemeve shëndetësore. Disa studime kanë kërkuar lidhje mes fazave të Hënës dhe fenomeneve si:

• çrregullimet e gjumit;
• ndryshimet hormonale;
• numri i vizitave në spitale;
• lindjet;
• aksidentet;
• sjelljet agresive ose kriminaliteti.

Disa kërkime kanë raportuar ndryshime të vogla gjatë periudhave të caktuara të ciklit hënor, por shumë studime të tjera nuk kanë gjetur lidhje të qëndrueshme. Për këtë arsye, komuniteti shkencor mbetet i kujdesshëm dhe nuk e konsideron të provuar përfundimisht se Hëna shkakton ndryshime të mëdha në sjelljen njerëzore.

Një nga vështirësitë kryesore në këto studime është se sjellja e njeriut ndikohet nga shumë faktorë të tjerë, si stresi, gjendja emocionale, kushtet sociale, mënyra e jetesës dhe faktorët mjedisorë. Këto ndikime mund të jenë shumë më të forta sesa një ndikim i mundshëm i ciklit hënor.

Lidhja mes Hënës dhe gjumit

Një nga fushat më interesante të kërkimit është ndikimi i mundshëm i Hënës në gjumë. Disa studime kanë sugjeruar se gjatë ditëve para Hënës së plotë mund të ketë ndryshime të vogla në cilësinë e gjumit, kohëzgjatjen e tij ose nivelet e hormonit melatonin, i cili rregullon ciklin gjumë-zgjim.

Shkencëtarët mendojnë se në të kaluarën, para ndriçimit artificial, drita e Hënës mund të ketë pasur një ndikim më të madh tek njerëzit. Në periudhat kur netët ishin shumë më të errëta, ndryshimet e dritës gjatë ciklit hënor mund të ndikonin në aktivitetet e njerëzve dhe në ritmet e tyre biologjike.

Sot, megjithatë, dritat artificiale të qyteteve kanë ndryshuar shumë mënyrën se si njerëzit ndërveprojnë me natën, duke e bërë më të vështirë matjen e ndikimit natyror të Hënës.

Ndikimi i ciklit hënor te kafshët

Ndryshe nga njerëzit, te shumë kafshë ndikimi i ciklit hënor është më i dukshëm. Shumë specie kanë zhvilluar sjellje të lidhura me fazat e Hënës gjatë miliona viteve të evolucionit.

Disa kafshë përdorin dritën e Hënës për orientim gjatë natës, ndërsa të tjera përshtatin aktivitetet e tyre të ushqimit dhe riprodhimit sipas fazave hënore.

Shembuj të tillë janë vërejtur te:

• disa lloje peshqish që shumohen në periudha të caktuara të ciklit hënor;
• kafshë detare që sinkronizojnë riprodhimin me baticat;
• insekte që përdorin dritën e Hënës për orientim;
• disa zogj dhe gjitarë që ndryshojnë aktivitetin gjatë netëve me më shumë ndriçim.

Këto raste tregojnë se në natyrë Hëna mund të shërbejë si një “orë natyrore” për shumë organizma.

Çfarë thotë shkenca sot?

Përfundimi i përgjithshëm i studimit është se ndikimi i ciklit hënor në botën e gjallë është një fushë komplekse. Ka prova të qarta për disa organizma, sidomos në mjediset natyrore, por për njerëzit rezultatet janë më të përziera.

Shkencëtarët nuk e mohojnë mundësinë që Hëna të ketë një ndikim të caktuar, por theksojnë se ai nuk duhet ekzagjeruar. Shumë nga pretendimet popullore për Hënën e plotë dhe ndryshimet e mëdha në sjelljen njerëzore nuk janë mbështetur në mënyrë të qëndrueshme nga kërkimet shkencore.

Studime të reja vazhdojnë të analizojnë mënyrën se si faktorët natyrorë ndikojnë në organizmat e gjallë. Me zhvillimin e teknologjisë dhe metodave më të sakta të matjes, shkencëtarët mund të kuptojnë më mirë nëse ekzistojnë lidhje të fshehura mes ciklit hënor dhe jetës në Tokë.

Hëna ka qenë gjithmonë një simbol i misterit dhe i kuriozitetit njerëzor. Ajo ndikon fuqishëm në planetin tonë përmes forcave natyrore dhe luan rol të rëndësishëm në ekosistemet e Tokës.

Megjithatë, kur bëhet fjalë për njerëzit, shkenca kërkon prova të forta dhe të përsëritshme. Deri tani, studimet tregojnë se ndikimi i Hënës është më i dukshëm te disa kafshë dhe procese natyrore, ndërsa te sjellja dhe shëndeti i njeriut mbetet ende një temë që kërkon më shumë hulumtime.

Hëna vazhdon të jetë një nga objektet më magjepsëse të qiellit, duke na kujtuar se edhe sot shumë lidhje mes natyrës dhe jetës ende presin të zbulohen.

Burimi:

Michał Zimecki – The lunar cycle: Effects on human and animal behavior and physiology (2006)

/Motilokal.com