Kriza klimatike nuk lë asnjë cep të planetit të paprekur, por Evropa është në vijën e parë të frontit të ngrohjes globale.

"Kontinenti i vjetër" po ngrohet pothuajse dy herë më shpejt se mesatarja globale, me pasojat që po bëhen gjithnjë e më të dukshme dhe më vdekjeprurëse.

Nga valët vdekjeprurëse të të nxehtit dhe zjarret në pyje te thatësirat, reshjet ekstreme të shiut dhe përmbytjet, viti 2026 po dëshmohet të jetë një tjetër vit në të cilin Evropa po përballet me ndikimet e ndryshimeve klimatike.

Evropa tani është rreth 2.5 °C më e ngrohtë se para djegies masive të lëndëve djegëse fosile, kur rritja përkatëse për të gjithë planetin vlerësohet në rreth 1.4 °C.

Që nga mesi i viteve 1990, temperaturat në Evropë janë rritur me rreth 0.56°C për dekadë, krahasuar me 0.42°C në Amerikën e Veriut, 0.36°C në Afrikë dhe 0.27°C në Amerikën e Jugut.

Pse Europa po "pjek" më shumë?

Shkencëtarët identifikojnë, sipas Guardian, katër faktorë kryesorë që e bëjnë Evropën veçanërisht të prekshme.

E para janë ndryshimet në mot dhe modelet atmosferike, të cilat tani po favorizojnë valë më të shpeshta dhe intensive të nxehtësisë. Një shembull tipik ishte vala e paprecedentë e nxehtësisë e qershorit 2026, kur një masë e madhe ajri të ngrohtë u bllokua mbi Evropën nën një "kupolë termike" stacionare.

Dr. Samantha Burgess, nga Shërbimi i Ndryshimeve Klimatike Koperniku i BE-së, shpjegon: "Ne shohim ndryshime statistikisht të rëndësishme në modelet e presionit sipërfaqësor dhe tregues të tjerë të qarkullimit atmosferik kur shohim trendët gjatë 40+ viteve të fundit dhe, në këtë shkallë kohore, ato kanë më shumë të ngjarë të lidhen me ndryshimet klimatike sesa me ndryshueshmërinë natyrore."

Një mekanizëm i mundshëm është ndryshimi në rrjedhën e ajrit , erërat e forta në lartësi të madhe që ndikojnë në mënyrë vendimtare në motin në Evropë dhe vetë ndikohen nga rritja e temperaturave.

Faktori i dytë është Arktiku, i cili është rajoni që po ngrohet më shpejt në planet. Ndërsa akulli i bardhë i detit, i cili reflekton pjesën më të madhe të rrezatimit të diellit, tkurret, zbulohet një det më i errët, i cili thith më shumë nxehtësi. Kjo krijon një rreth vicioz: më shumë nxehtësi çon në shkrirjen e më shumë akullit, gjë që nga ana tjetër çon në thithjen edhe më të madhe të nxehtësisë.

Afërsia gjeografike e një pjese të konsiderueshme të Evropës me Arktikun, pra, e përkeqëson situatën.

Më pak borë dhe ajër më i pastër

Faktori i tretë është tkurrja dramatike e mbulesës së borës.

Bora, ashtu si akulli në Arktik, reflekton rrezet e diellit dhe ndihmon në mbajtjen e temperaturave më të ulëta. Por ndryshimi i klimës po e zvogëlon sasinë e borës.

Në mars të vitit 2025, mbulesa e borës në Evropë ishte rreth 1.3 milion kilometra katrorë, 31% më pak se mesatarja e periudhës 1991-2020. Zona që mungon është afërsisht sa madhësia e Francës, Italisë, Gjermanisë, Zvicrës dhe Austrisë së bashku.

Faktori i katërt është më paradoksal: atmosfera më e pastër.

Evropa ka bërë përparim të konsiderueshëm në uljen e ndotjes së ajrit, gjë që padyshim është pozitive për shëndetin e njeriut. Megjithatë, grimcat e ndotjes së ajrit mund të reflektojnë rrezatimin diellor ose të kontribuojnë në formimin e reve, duke parandaluar që një pjesë e nxehtësisë të arrijë në sipërfaqe.

Me më pak grimca të tilla në atmosferë, më shumë energji diellore arrin në tokë, ndërsa gazrat serrë vazhdojnë të bllokojnë nxehtësinë.

Megjithatë, shkencëtarët ende nuk e kanë përcaktuar saktësisht se sa i rëndësishëm është secili prej këtyre katër faktorëve.

Burgess vëren: “Ajo që mund të themi është se rëndësia e secilit faktor duhet të ndryshojë me stinën, me afërsinë me Arktikun që është e rëndësishme në vjeshtë dhe dimër, ndërsa ndryshimet në qarkullimin atmosferik që nga fundi i viteve 1970 janë më të rëndësishme statistikisht në verë.”

Më shumë vdekje, zjarre dhe ngjarje ekstreme

Pasojat e ngrohjes më të shpejtë janë tashmë dramatike.

Valët e të nxehtit shkaktojnë dhjetëra mijëra vdekje shtesë, ndërsa rritja e temperaturave favorizon zjarre dhe thatësira më intensive dhe të zgjatura.

Në të njëjtën kohë, nxehtësia shtesë që akumulohet në sistemin klimatik mund të rrisë stuhitë e fuqishme, reshjet ekstreme të shiut dhe përmbytjet.

Dhe problemi nuk pritet të ndalet për sa kohë që emetimet e dioksidit të karbonit mbeten të larta.

Simon Steele, shefi i OKB-së për klimën, paralajmëroi në fund të korrikut: “Kostoja e tmerrshme e kësaj krize klimatike, si njerëzore ashtu edhe ekonomike, tani po arrin nivelin e një emergjence kombëtare. Nevoja është e qartë: duhet të largohemi më shpejt nga qymyri, nafta dhe gazi, të rrisim burimet e rinovueshme të energjisë dhe të mbrojmë njerëzit.”

Përfundimi i shkencëtarëve tani është i vështirë të injorohet: Evropa nuk po përjeton vetëm vera më të ngrohta, por një ndryshim më të thellë në sistemin e saj klimatik, me kushte ekstreme që gradualisht po shndërrohen nga një përjashtim në një fenomen gjithnjë e më të shpeshtë.

/Motilokal.com