Nuk ka pika kontrolli apo kalime kufitare të dukshme që ta prishin bukurinë e shtegut Majat e Ballkanit, megjithatë nuk është e pazakontë që një ditë të gjatë ecjeje të nisë me një mëngjes të bollshëm në një vend dhe të përfundojë me një darkë të gatuar në shtëpi, shumë të vlerësuar, në një tjetër.
Shtegu, me gjatësi rreth 306 kilometra, gjarpëron nëpër Malin e Zi, Shqipëri dhe Kosovë, madje në disa raste kalon kufijtë disa herë brenda së njëjtës ditë ecjeje, duke përshkuar një vargmal të njohur si Malet e Nemuna.
Ndonëse emri i tyre mund t’i ketë dekurajuar fillimisht të gjithë, përveç aventurierëve më të përkushtuar, kryesisht nga Evropa Veriore, ky shteg po tërheq gjithnjë e më shumë vizitorë nga e gjithë bota. Ata vijnë për të eksploruar majat e larta gëlqerore, liqenet akullnajore, livadhet me lule të egra dhe pyjet e dendura, që ofrojnë një paqe dhe qetësi të rrallë në pjesët jugore të kontinentit.
Malet e marrin emrin nga terreni i tyre i ashpër dhe i vështirë për t’u përshkuar. Izolimi i tyre u forcua edhe më shumë gjatë Luftës së Ftohtë, kur zona të tëra ishin të paarritshme për shkak të kufizimeve politike dhe ushtarake.
Sot, ato konsiderohen ndër hapësirat e fundit të natyrës së egër në Evropë – një peizazh që e ka vendosur shtegun Majat e Ballkanit ndër shtigjet më të njohura ndërkufitare të ecjes në botë.
Aftësi teknike për ngjitje nuk janë të nevojshme, por kjo nuk është një shëtitje e zakonshme në natyrë. Terreni i ashpër kërkon një palë çizme të forta, një çantë shpine të përgatitur me kujdes dhe një nivel të mirë të përgatitjes fizike.
Ngjitjet janë të pjerrëta dhe i gjithë shtegu ka një ngritje kumulative në lartësi prej gati 35 mijë metrash, më shumë se katër herë lartësia e Everestit. Për këtë arsye, këshillohet që udhëtarët të bëjnë disa përgatitje fizike para nisjes, ndërsa shkopinjtë e ecjes mund të jenë një ndihmë e madhe.
Kjo bëhet veçanërisht e dukshme gjatë ditëve të nxehta të verës, kur pjesët e larta të shtegut mund të duken sikur nuk kanë fund, duke e kthyer ecjen në një përpjekje të ngadaltë dhe të lodhshme. Edhe zbritjet kërkojnë kujdes, pasi terreni i pjerrët kërkon ekuilibër dhe hapa të sigurt.
Zona e rrezikut
Megjithatë, shpërblimet ia vlejnë. Përpjekja fizike kompensohet nga pamjet madhështore në çdo majë – një mundësi për të marrë frymë thellë dhe për të admiruar në heshtje përmasat e jashtëzakonshme të natyrës.
Një nga momentet më të bukura është pushimi, dreka dhe një ndalesë për not në liqenin madhështor Hrid në Malin e Zi, i cili ndodhet mbi 1.6 kilometra mbi nivelin e detit. Qielli blu pa re, pylli i gjelbër dhe uji i pastër e i kaltër krijojnë një peizazh që duket si një fotografi perfekte.
Shumë pjesë të shtegut Majat e Ballkanit – i cili mund të përshkohet për rreth 10 ditë ose të ndahet në seksione më të shkurtra – ndjekin rrugë tradicionale tregtare që u mbyllën nga zhvillimet gjeopolitike për pjesën më të madhe të shekullit XX.
Rajoni ishte një zonë kufitare e kontrolluar rreptësisht gjatë Luftës së Ftohtë. Kjo është veçanërisht e dukshme në Shqipëri, ku peizazhi është i mbushur me bunkerë betoni të ndërtuar gjatë regjimit komunist të Enver Hoxhës.
Për më shumë se katër dekada, shqiptarët u penguan të largoheshin nga vendi për shkak të politikave të ashpra izoluese të regjimit, duke i dhënë Shqipërisë edhe nofkën “Koreja e Veriut e Evropës”.
Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi u prekën rëndë nga rënia e bllokut sovjetik, shpërbërja e Jugosllavisë dhe luftërat që pasuan gjatë viteve 1990 dhe në fillim të shekullit XXI.
Sot, gjatë rrugëtimit, ka pak gjurmë që të kujtojnë këto periudha, përveç bunkerëve të braktisur dhe ndonjë automjeti të vjetër ushtarak. Ndoshta kjo është edhe një nga arsyet pse shtegu ndihet kaq paqësor: këtu politika, konfliktet dhe nacionalizmi duket se mbeten larg.
Në fakt, shtegu fillimisht u quajt “Shtegu i Paqes” kur u hap në vitin 2006, si pjesë e përpjekjeve për të ndryshuar perceptimet globale për Ballkanin.
“Pjesa më e madhe e botës e njeh këtë rajon për shkak të konflikteve dhe luftërave”, thotë Dušan Dragosavljević, një udhërrëfyes i shtegut. Njohuritë e tij të hollësishme për terrenin i mundësojnë të tregojë edhe vendet ku pylli i dendur kalon në mënyrë të padukshme nga një shtet në tjetrin.
“Prandaj mendoj se shtegu Majat e Ballkanit është një mënyrë vërtet e mirë për ta ndryshuar këtë perceptim dhe për të treguar një tjetër histori për rajonin”, thotë ai.
Një botë ndryshe
Në varësi të buxhetit, angazhimi i një guide profesionale si Dragosavljević – i cili drejton udhëtime për kompaninë serbe ACE Adventure – mund të jetë një investim i zgjuar. Jo vetëm për shkak të njohurive të tij për një shteg që në disa pjesë nuk është i sinjalizuar mirë, por edhe për shkak të njohurive të shumta për historinë dhe kulturën e rajonit.
Ai e përshkoi shtegun për herë të parë nga fillimi në fund në vitin 2017. Në atë kohë, thotë ai, shtegu ishte kryesisht i njohur nga guidat malore, dashamirësit e natyrës dhe alpinistët e përkushtuar.
Interesi u rrit ndjeshëm pasi filluan të hiqeshin kufizimet e lidhura me COVID-19, por në shumë mënyra ky ende mbetet një nga cepat më pak të eksploruar të Evropës.
“Ka shumë territor të ri për t’u eksploruar, veçanërisht në Shqipëri dhe Kosovë”, thotë Dragosavljević. “Ballkani ka shumë për të ofruar, jo vetëm për nga natyra dhe bukuria, por edhe për nga mikpritja dhe kultura.”
“Nuk jam i sigurt nëse njerëzit e dinë, për shembull, se sa herë që ndodhesh në Ballkan pa akomodim ose je i uritur dhe pa ushqim, njerëzit do të të ndihmojnë. Njerëzit e Ballkanit janë shumë mikpritës.”
Ai thotë se shtegu ka transformuar jetën e shumë njerëzve në rajon. Fermerët që dikur siguronin jetesën duke u kujdesur për të korrat dhe bagëtinë në terrenin e ashpër malor, tani po i shtojnë të ardhurat përmes turizmit.
Adis Balić, i cili drejton restorantin dhe shtëpinë e mysafirëve Grlja në Vusanje, një fshat malazez pranë kufirit me Shqipërinë, është një prej tyre.
“Çdo gjë në jetën tonë këtu ka ndryshuar që nga fillimi i shtegut”, thotë ai, ndërsa pi një kafe të fortë turke dhe një qenush endacak endet mes klientëve pranë tavolinave të piknikut.
Balić, i cili drejton edhe një lokal të dytë në qytetin e afërt të Gusinjes, thotë se familja e tij ishte në një gjendje ekonomike “mjaft të dobët” përpara se shtegu të hapej zyrtarisht, në një kohë kur alpinistët ishin një pamje e rrallë.
“Gjatë ditës mund të shihje ndoshta dy ose tre alpinistë me çanta shpine dhe shumica e njerëzve nga zona i shikonin çuditshëm, sikur të thoshin: ‘Çfarë po bëjnë këta?’ Ishte një pamje krejtësisht ndryshe atëherë.”
Restoranti dhe shtëpia e tij e mysafirëve, e cila u hap shtatë vjet më parë, mban emrin e ujëvarës dramatike që ndodhet vetëm disa hapa larg dhe tërheq një numër të madh vendasish e turistësh.
Ajo ofron shtretër për 15 persona në katër dhoma, megjithëse shumica e vizitorëve që kalojnë aty zgjedhin të flenë në kampe.
“Kur e nisëm biznesin, kishim rreth 400 kampistë në vit. Këtë sezon kemi më shumë se 3,400”, thotë ai. “Ka qenë vërtet mirë.”
Shtegu mbetet ende kryesisht i paprekur nga turizmi masiv. Sezoni kryesor zgjat nga qershori deri në shtator. Maji dhe tetori janë gjithashtu mundësi për vizitë, por gjatë këtyre muajve rritet mundësia për reshje bore dhe ka më pak alternativa për ushqim dhe akomodim.
Grlja ofron një menu me ushqime tradicionale, kryesisht të përgatitura me përbërës të rritur dhe prodhuar nga familja Balić.
Ka një bollëk gatimesh me mish, të pjekura në skarë dhe të shërbyera me sallata, djathëra dhe salca të përgatitura në shtëpi. Ndër to është edhe ajvari, një përzierje e pasur me speca të pjekur ngadalë dhe patëllxhan, që është një element i zakonshëm në tryezat përgjatë shtegut.
“Babai im i mbledh perimet në mëngjes dhe në mbrëmje i kemi në tavolinë”, thotë ai.
Në fillimet e shtegut, shumica e vizitorëve vinin nga Gjermania, Belgjika dhe Holanda. Sot, ai tërheq jo vetëm alpinistë nga e gjithë bota, por edhe malazezë që jetojnë jashtë vendit dhe kthehen gjatë muajve të verës nga Shtetet e Bashkuara, Evropa Perëndimore dhe vende të tjera.
“Nuk ka kombësi që nuk vijnë”, thotë Balić. “Kemi australianë, neozelandezë… njerëzit vijnë praktikisht nga e gjithë bota.”
“Ajo që i magjeps më shumë janë malet – pamjet dhe mënyra se si janë ruajtur. Ajo për të cilën janë më mirënjohës janë ushqimet tradicionale dhe mikpritja.”
Balić mbikëqyr personalisht kuzhinën e vogël të vendosur poshtë dhomave të mysafirëve, duke u siguruar që çdo gjë që shërbehet të jetë e një standardi të lartë.
“Nuk i shoh vizitorët si turistë që do të vijnë vetëm një herë dhe nuk do të kthehen më”, thotë ai. “Mesazhi im është: ju nuk jeni vetëm para në dorë; ju jeni klientë afatgjatë. Do të sigurohem që të gjithë ata që vijnë këtu të ushqehen mirë dhe të largohen me një ndjenjë të mirë.”
Një mikpritje e tillë është e dukshme përgjatë gjithë shtegut, ku banorët e zonave malore u ofrojnë vizitorëve një dritare drejt mënyrës së tyre tradicionale të jetesës, ndërsa kafshët e fermës enden përreth.
Tabelat e vogla që ofrojnë ëmbëlsira të përgatitura në shtëpi, si bakllava, tortë me mjedra dhe kos të trashë me mjaltë të prodhuar nga bletët e familjes, së bashku me pije të ftohta, janë një pamje e mirëpritur për shëtitësit e lodhur. Po aq të mirëpritura janë edhe banjot e thjeshta, por të domosdoshme pas një dite të gjatë në mal.
“Është perfekte”
Në Shqipëri, Kujtim Gocaj drejton një shtëpi të rehatshme mysafirësh që mban emrin e tij në fshatin e largët të Ceremit.
Oficeri 63-vjeçar i policisë e ka drejtuar këtë biznes si një veprimtari anësore për 14 vjet, por shpreson që pas daljes në pension nga policia, pas dy vitesh, kjo të bëhet veprimtaria e tij kryesore.
“E nisa për të pasur një të ardhme”, thotë ai, duke folur përmes dhëndrit të tij, i cili flet anglisht, ndërsa shërben ushqimin dhe pastron tavolinat.
Fillimisht, ai operonte në një ndërtesë të vetme, përpara se në vitin 2019 të shtonte një strukturë të re prej pishe, me hapësira të shumta piktoreske jashtë për klientët.
Sot, prona mund të akomodojë deri në 36 persona, në një kombinim dhomash të përbashkëta dhe dhomash private me banjo.
“E rrita këtë nga një gjë e vogël në atë që është sot”, thotë ai. “Në fillim ishte e vështirë, por tani është shumë më mirë. Njerëzit e duan këtë vend dhe të gjithë në zonë e dinë këtë.”
Përfitimet për Gocajn dhe familjen e tij nuk janë vetëm financiare.
“Nuk mund ta shpjegoj dot se sa e mirë është”, thotë ai. “Mësojmë kaq shumë nga të gjithë njerëzit që vijnë këtu nga e gjithë bota. Është si një edukim. Është perfekte.”
Megjithatë, me motin e paparashikueshëm, Malet e Nemuna ende mund ta justifikojnë emrin e tyre.
Stuhi të fuqishme mund të godasin shtegun dhe të zgjasin për orë të tëra, duke prishur planet e ecjes dhe duke i lënë vizitorët me pak alternativa përveçse të strehohen në akomodimet bazë përgjatë shtegut, shumë prej të cilave janë përshtatur nga kasollet e vjetra të barinjve.
“Dimri është katastrofik”, thotë Balić. “Është mjaft e zakonshme këtu që të bjerë një metër borë dhe pastaj gjithçka të mbyllet.”
Ai beson se rajoni mund ta zgjerojë atraktivitetin e tij përtej sezonit të ecjes përmes disa investimeve në sportet dimërore.
“Thjesht duhet një teleferik skish dhe njerëzit do të vinin për të skijuar. Kjo do të ishte shumë mirë.”
Për momentin, kjo mbetet një perspektivë e largët, por ndoshta jo e pamundur, duke pasur parasysh se sa shumë rajoni ka filluar të tërheqë vizitorë nga vende gjithnjë e më të largëta.
/CNN/Motilokal.com
