Një numër shumë më i lartë i të moshuarve nga sa mendohej më parë janë në rrezik të lartë për t’u sëmurur ose për të vdekur nga i nxehti ekstrem, ndërsa temperaturat rriten nën efektet e ndryshimeve klimatike, kanë zbuluar shkencëtarët.

Një studim i ri nga studiuesit në Universitetin e Stanfordit në Shtetet e Bashkuara mori në konsideratë mënyrën se si mosha ndikon në tolerancën e trupit ndaj nxehtësisë, duke hedhur dritë mbi një nivel të ri rreziku nga valët e të nxehtit për popullsinë globale.

Ndërsa numri i njerëzve të moshës 60 vjeç e lart parashikohet të dyfishohet nga një miliard në vitin 2020 në 2.1 miliardë në vitin 2050, duke përfaqësuar 21 përqind të popullsisë së botës, studimi i Stanfordit paralajmëron se temperaturat në rritje mund të bëhen shumë më vdekjeprurëse nga sa pritej.

“Vlerësimet e mëparshme shpesh supozonin se të gjithë mund ta toleronin nxehtësinë, njësoj si një i rritur i ri i shëndetshëm, gjë që e nënvlerësonte ndjeshëm rrezikun për të moshuarit”, tha për Al Jazeera Chris Mullington, ligjërues nderi klinik i lartë në Imperial College London në Mbretërinë e Bashkuar. Studimi i ri “përforcon idenë se nxehtësia e rrezikshme nuk mund të përcaktohet nga një prag universal i temperaturës. Varet pjesërisht nga kush ekspozohet”.

Pse të moshuarit janë kaq të ndjeshëm ndaj nxehtësisë ekstreme?

Ndërsa plakemi, trupat tanë humbasin aftësinë natyrale për t’u ftohur djersitemi më pak dhe zemrat tona duhet të punojnë më shumë pasi enët e gjakut nuk zgjerohen aq shumë.

“Ata [të moshuarit] janë gjithashtu më pak të ndjeshëm ndaj temperaturës, kështu që mund të ekspozohen ndaj nxehtësisë që është e dëmshme për trupat e tyre pa e kuptuar, gjë që gjithashtu mund të vonojë strategjitë e përshtatjes për të zvogëluar ekspozimin ndaj nxehtësisë”, tha Peter KaHung Chan, një epidemiolog në Universitetin e Oksfordit.

Për më tepër, të moshuarit “kanë më shumë gjasa të jetojnë në ndërtesa të vjetra me rezistencë më të dobët ndaj nxehtësisë”, shtoi Chan.

Ndërsa temperaturat rriten, trupi përfundimisht arrin një pikë në të cilën nuk mund të ftohet mjaftueshëm shpejt për të kompensuar. Kjo pikë - e njohur si "stres i pakompensueshëm i nxehtësisë" - arrihet shumë më shpejt dhe në temperatura më të ulëta nga të moshuarit sesa nga të rriturit më të rinj.

Njerëzit 65 vjeç e lart përballen me më shumë ekspozim ndaj nxehtësisë së pakompensueshme në një ngrohje globale prej 1.5°C mbi nivelet para-industriale sesa të rriturit më të rinj në një ngrohje prej 4°C, zbuluan studiuesit që fshihen pas studimit të Lancet.

Ngrohja globale afatgjatë vlerësohet aktualisht në 1.4 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale. Mesatarja vjetore globale tejkaloi 1.5 gradë Celsius për herë të parë në vitin 2024, sipas agjencisë Copernicus të Bashkimit Evropian, por ngrohja afatgjatë shumëdekadëshe ende nuk e ka kaluar këtë prag.

Megjithatë, studiuesit e Stanfordit që qëndrojnë pas studimit të ri vlerësojnë se numri i njerëzve që përjetojnë të paktën 180 orë në vit përtej limitit të tolerueshëm të nxehtësisë së grupmoshës së tyre është tashmë më shumë se dyfishi i asaj që mendohej më parë. Ky është një prag kyç i identifikuar nga raporti.

“Ato 180 orë grumbullohen gjatë gjithë vitit dhe nuk janë domosdoshmërisht të vazhdueshme”, tha Mullington. “Është e rëndësishme të theksohet se kjo përshkruan ekspozimin ndaj kushteve potencialisht të pakompensueshme; nuk do të thotë që të gjithë ata që janë të ekspozuar do të sëmuren në mënyrë të pashmangshme.”

Megjithatë, kjo do të thotë që të rriturit e moshuar janë në rrezik të vdekjes dhe sëmundjeve të lidhura me nxehtësinë në temperatura shumë më të ulëta nga sa mendohej më parë.

“Kushtet që një i rritur i shëndetshëm mund t’i tolerojë ende, mund të shkaktojnë që një person i moshuar të ruajë nxehtësinë, të përjetojë një temperaturë bazë në rritje dhe të vuajë nga sëmundje serioze, përfshirë goditjen nga nxehtësia”, tha Mullington.

Çfarë efekti ka nxehtësia ekstreme në trupin e njeriut?

Nxehtësia ekstreme “e ambientit” është nxehtësi jashtëzakonisht e fortë, ose nxehtësi në një nivel që kalon një prag klimatik ose shëndetësor. Kjo mund të çojë në sëmundje të rënda, të tilla si goditje nga nxehtësia ose atak në zemër, apo edhe vdekje.

Është e vështirë të parashikohen pasojat shëndetësore nga mesataret globale, pasi temperatura e ajrit vetëm nuk është një tregues i besueshëm i rrezikut të mundshëm fizik. “Lagështia, rrezet e diellit, lëvizja e ajrit, aktiviteti fizik, veshja dhe aftësia e një individi për të humbur nxehtësi, të gjitha kanë rëndësi”, tha Mullington.

“Një rritje relativisht e vogël në mesataren globale zhvendos të gjithë shpërndarjen e temperaturës, duke prodhuar një rritje shumë më të madhe në frekuencën, ashpërsinë dhe kohëzgjatjen e kushteve në ekstremin e rrezikshëm.”

Kjo do të thotë që kushtet që një i rritur i shëndetshëm i ri mund të jetë në gjendje t’i tolerojë, mund të shkaktojnë që një person i moshuar të ruajë nxehtësinë, të përjetojë një temperaturë bazë në rritje dhe të vuajë nga sëmundje serioze siç është goditja nga nxehtësia, tha Mullington.

Për më tepër, vetëm një pjesë e vdekjeve gjatë valëve të të nxehtit shkaktohen drejtpërdrejt nga hipertermia - mbinxehja - sipas studimit, i cili ia atribuoi shumicën e rasteve sëmundjeve bashkëshoqëruese, veçanërisht problemeve kardiovaskulare, renale dhe të frymëmarrjes që përkeqësohen nga temperatura e lartë e trupit.

Ku do të preken më shumë të moshuarit?

Ngrohja në të gjithë botën po ndodh me një shpejtësi të paparë në 10,000 vitet e fundit, sipas të dhënave të NASA-s të cituara në studimin e Stanfordit. Në të njëjtën kohë, popullsia e botës po plaket me shpejtësi për shkak të jetëgjatësisë më të gjatë dhe rënies së normave të fertilitetit, që do të thotë se një pjesë më e madhe e njerëzve janë të ndjeshëm ndaj nxehtësisë së fortë.

Të moshuarit në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme si Kina, India dhe Pakistani ka të ngjarë të jenë në rrezikun më të lartë, madje edhe në ngrohjen globale prej vetëm 1.5 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale. Ndërsa kjo temperaturë rritet, zonat gjeografike të prekura do të zgjerohen.

Sipas studimit, çdo shkallë shtesë e ngrohjes globale mbi nivelet para-industriale do të sjellë rreth një miliard njerëz më shumë në grupin e përjetimit të 180 orëve të nxehtësisë së pakompensueshme në vit. Shumica e këtyre njerëzve ka të ngjarë të jenë të moshuar, pasi ata e arrijnë këtë prag shumë më shpejt se të rriturit më të rinj.

Parashikimet ndryshojnë në varësi të rritjes së parashikuar të temperaturës mbi nivelet para-industriale.

Me 3°C ngrohje mbi nivelet para-industriale, parashikuan autorët e studimit, India, Kina, Pakistani dhe Bangladeshi do të përbëjnë 1.5 miliardë njerëz që përballen me ekspozim të pakompensueshëm ndaj nxehtësisë, gati tre të katërtat e popullsisë së përgjithshme të prekur në mbarë botën.

Çfarë mund të bëhet për të zbutur efektet e nxehtësisë ekstreme?

Studiuesit e Stanfordit arritën në përfundimin se të kuptuarit se ku, kur dhe në çfarë mase do të shkelen kufijtë e tolerancës njerëzore ndaj nxehtësisë është gjithnjë e më e rëndësishme për zhvillimin e strategjive zbutëse.

Përshtatjet e sugjeruara përfshinin rishikimin e peizazhit urban për të zgjeruar infrastrukturën e gjelbër, për të përmirësuar ventilimin, për të zvogëluar emetimet antropogjene të nxehtësisë, për të krijuar qendra ftohjeje dhe për të përmirësuar sistemet e paralajmërimit dhe reagimit ndaj nxehtësisë.

Këto përpjekje mund t’i japin përparësi komuniteteve klinikisht të cenueshme, veçanërisht të moshuarve që mund të jenë të izoluar shoqërisht, në disavantazh ekonomik ose që kanë probleme shëndetësore kronike.

Meqenëse shumica e vdekjeve të lidhura me nxehtësinë tek të moshuarit ndodhin brenda, sigurimi i aksesit më të gjerë në ajër të kondicionuar ose në pajisje të tjera ftohëse të mbështetura nga një infrastrukturë energjetike elastike ishte gjithashtu ndër rekomandimet e paraqitura nga studimi.

Megjithatë, në planin afatgjatë, ulja e emetimeve mbetet çelësi për kontrollin e ngrohjes globale.

/Motilokal.com